ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ :
ధర్మక్షేత్రే కురుక్షేత్రే
సమవేతా యుయుత్సవః ।
మామకాః పాండవాశ్చైవ
కిమకుర్వత సంజయ ॥ (1.1)
సంజయ ఉవాచ :
దృష్ట్వా తు పాండవానీకం
మ్యాఢం దుర్యోధనస్తదా ।
ఆచార్యముపసంగమ్య
రాజా వచనమబ్రవీత్ ॥ (1.2)
పశ్యైతాం పాండుపుత్రాణాం
ఆచార్య మహతీం చమూమ్ ।
వ్యూఢాం ద్రుపదపుత్రేణ
తవ శిష్యేణ ధీమతా ॥ (1.3)
అత్ర శూరా మహేష్వాసా
భీమార్జునసమా యుధి ।
యుయుధానో విరాటశ్చ
ద్రుపదశ్చ మహారథః ॥
ధృష్టకేతుశ్చేకితానః
కాశిరాజశ్చ వీర్యవాన్ ।
పురుజిత్ కుంతిభోజశ్చ
శైబ్యశ్చ నరపుంగవః ॥
యుధామన్యుశ్చ విక్రాంత
ఉత్తమౌజాశ్చ వీర్యవాన్ ।
సౌభద్రో ద్రౌపదేయాశ్చ
సర్వ ఏవ మహారథాః ॥ (1.4-6)
అస్మాకం తు విశిష్టా యే
తాన్నిబోధ ద్విజోత్తమ ।
నాయకా మమ సైన్యస్య
సంజ్ఞార్థం తాన్ బ్రవీమి తే ॥ (1.7)
భవాన్ భీష్మశ్చ కర్ణశ్చ
కృపశ్చ సమితింజయః ।
అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ
సౌమదత్తిస్తథైవ చ ॥
అన్యే చ బహవః శూరా
మదర్థే త్యక్తజీవితాః ।
నానాశస్త్రప్రహరణాః
సర్వే యుద్ధవిశారదాః ॥ (1.8-9)
అపర్యాప్తం తదస్మాకం
బలం భీష్మాభిరక్షితమ్ ।
పర్యాప్తం త్విదమేతేషాం
బలం భీమాభిరక్షితమ్ ॥ (1.10)
అయనేషు చ సర్వేషు
యథాభాగమవస్థితాః ।
భీష్మమేవాభిరక్షంతు
భవంతః సర్వ ఏవ హి ॥ (1.11)
తస్య సంజనయన్ హర్షం
కురువృద్ధః పితామహః ।
సింహనాదం వినద్యోచ్చైః
శంఖం దధ్మౌ ప్రతాపవాన్ ॥ (1.12)
తతః శంఖాశ్చ భేర్యశ్చ
పణవానకగోముఖాః ।
సహసైవాభ్యహన్యంత
స శబ్దస్తుములోఽభవత్ ॥ (1.13)
తతః శ్వేతైర్హయైర్యుక్తే
మహతి స్యందనే స్థితౌ ।
మాధవః పాండవశ్చైవ
దివ్యౌ శంఖౌ ప్రదధ్మతుః ॥ (1.14)
పాంచజన్యం హృషీకేశో
దేవదత్తం ధనంజయః ।
పౌండ్రం దధ్మౌ మహాశంఖం
భీమకర్మా వృకోదరః ॥
అనంతవిజయం రాజా
కుంతీపుత్రో యుధిష్ఠిరః ।
నకులః సహదేవశ్చ
సుఘోషమణిపుష్పకౌ ॥
కాశ్యశ్చ పరమేష్వాసః
శిఖండీ చ మహారథః ।
ధృష్టద్యుమ్నో విరాటశ్చ
సాత్యకిశ్చాపరాజితః ॥
ద్రుపదో ద్రౌపదేయాశ్చ
సర్వశః పృథివీపతే ।
సౌభద్రశ్చ మహాబాహుః
శంఖాన్ దధ్ముః పృథక్ పృథక్ ॥ (1.15-18)
స ఘోషో ధార్తరాష్ట్రాణాం
హృదయాని వ్యదారయత్ ।
నభశ్చ పృథివీంచైవ
తుములోఽభ్యనునాదయన్ ॥ (1.19)
అథ వ్యవస్థితాన్ దృష్ట్వా
ధార్తరాష్ట్రాన్ కపిధ్వజః ।
ప్రవృత్తే శస్త్రసంపాతే
ధనురుద్యమ్య పాండవః ॥ (1.20)
హృషీకేశం తదా వాక్యం
ఇదమాహ మహీపతే ।
అర్జున ఉవాచ :
సేనయోరుభయోర్మధ్యే
రథం స్థాపయ మేఽచ్యుత ॥
యావదేతాన్నిరీక్షేఽహం
యోద్ధుకామానవస్థితాన్ ।
కైర్మయా సహ యోద్ధవ్యం
అస్మిన్ రణసముద్యమే ॥ (1.21-22)
యోత్స్యమానానవేక్షేఽహం
య ఏతేఽత్ర సమాగతాః ।
ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్బుద్ధేః
యుద్ధే ప్రియచికీర్షవః ॥ (1.23)
సంజయ ఉవాచ :
ఏవముక్తో హృషీకేశో
గుడాకేశేన భారత ।
సేనయోరుభయోర్మధ్యే
స్థాపయిత్వా రథోత్తమమ్ ॥
భీష్మద్రోణప్రముఖతః
సర్వేషాం చ మహీక్షితామ్ ।
ఉవాచ పార్థ పశ్యైతాన్
సమవేతాన్ కురూనితి ॥ (1.24-25)
తత్రాపశ్యత్ స్థితాన్ పార్థః
పితౄనథ పితామహాన్ ।
ఆచార్యాన్ మాతులాన్ భ్రాతౄన్
పుత్రాన్ పౌత్రాన్ సఖీంస్తథా ॥ (1.26)
శ్వశురాన్ సుహృదశ్చైవ
సేనయోరుభయోరపి ।
తాన్ సమీక్ష్య స కౌంతేయః
సర్వాన్ బంధూనవస్థితాన్ ॥ (1.27)
కృపయా పరయావిష్టో
విషీదన్నిదమబ్రవీత్ ।
అర్జున ఉవాచ :
దృష్ట్వేమం స్వజనం కృష్ణ
యుయుత్సుం సముపస్థితమ్ ॥
సీదంతి మమ గాత్రాణి
ముఖం చ పరిశుష్యతి ।
వేపథుశ్చ శరీరే మే
రోమహర్షశ్చ జాయతే ॥
గాండీవం స్రంసతే హస్తాత్
త్వక్చైవ పరిదహ్యతే ।
న చ శక్నోమ్యవస్థాతుం
భ్రమతీవ చ మే మనః ॥ (1.28-30)
నిమిత్తాని చ పశ్యామి
విపరీతాని కేశవ ।
న చ శ్రేయోఽనుపశ్యామి
హత్వా స్వజనమాహవే ॥ (1.31)
న కాంక్షే విజయం కృష్ణ
న చ రాజ్యం సుఖాని చ ।
కిం నో రాజ్యేన గోవింద
కిం భోగైర్జీవితేన వా ॥ (1.32)
యేషామర్థే కాంక్షితం నో
రాజ్యం భోగాః సుఖాని చ ।
త ఇమేఽవస్థితా యుద్ధే
ప్రాణాంస్త్యక్త్వా ధనాని చ ॥
ఆచార్యాః పితరః పుత్రాః
తథైవ చ పితామహాః ।
మాతులాః శ్వశురాః పౌత్రాః
శ్యాలాః సంబంధినస్తథా ॥ (1.33-34)
ఏతాన్న హంతుమిచ్ఛామి
ఘ్నతోఽపి మధుసూదన ।
అపి త్రైలోక్యరాజ్యస్య
హేతోః కిం ను మహీకృతే ॥ (1.35)
నిహత్య ధార్తరాష్ట్రాన్నః
కా ప్రీతిః స్యాజ్జనార్దన ।
పాపమేవాశ్రయేదస్మాన్
హత్వైతానాతతాయినః ॥ (1.36)
తస్మాన్నార్హా వయం హంతుం
ధార్తరాష్ట్రాన్ స్వబాంధవాన్ ।
స్వజనం హి కథం హత్వా
సుఖీనః స్యామ మాధవ ॥ (1.37)
యద్యప్యేతే న పశ్యంతి
లోభోపహతచేతసః ।
కులక్షయకృతం దోషం
మిత్రద్రోహే చ పాతకమ్ ॥
కథం న జ్ఞేయమస్మాభిః
పాపాదస్మాన్నివర్తితుమ్ ।
కులక్షయకృతం దోషం
ప్రపశ్యద్భిర్జనార్దన ॥ (1.38-39)
కులక్షయే ప్రణశ్యంతి
కులధర్మాః సనాతనాః ।
ధర్మే నష్టే కులం కృత్స్నం
అధర్మోఽభిభవత్యుత ॥
అధర్మాభిభవాత్ కృష్ణ
ప్రదుష్యంతి కులస్త్రియః ।
స్త్రీషు దుష్టాసు వార్ష్ణేయ
జాయతే వర్ణసంకరః ॥
సంకరో నరకాయైవ
కులఘ్నానాం కులస్య చ ।
పతంతి పితరో హ్యేషాం
లుప్తపిండోదకక్రియాః ॥ (1.40-42)
దోషైరేతైః కులఘ్నానాం
వర్ణసంకరకారకైః ।
ఉత్సాద్యంతే జాతిధర్మాః
కులధర్మాశ్చ శాశ్వతాః ॥
ఉత్సన్నకులధర్మాణాం
మనుష్యాణాం జనార్దన ।
నరకేనియతం వాసో
భవతీత్యనుశుశ్రుమ ॥ (1.43-44)
అహో బత మహత్పాపం
కర్తుం వ్యవసితా వయమ్ ।
యద్రాజ్యసుఖలోభేన
హంతుం స్వజనముద్యతాః ॥ (1.45)
యది మామప్రతీకారం
అశస్త్రం శస్త్రపాణయః ।
ధార్తరాష్ట్రా రణే హన్యుః
తన్మే క్షేమతరం భవేత్ ॥ (1.46)
సంజయ ఉవాచ :
ఏవముక్త్వాఽర్జున సంఖ్యే
రథోపస్థ ఉపావిశత్ ।
విసృజ్య సశరం చాపం
శోకసంవిగ్నమానసః ॥ (1.47)