భవాన్ భీష్మశ్చ కర్ణశ్చ
కృపశ్చ సమితింజయః ।
అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ
సౌమదత్తిస్తథైవ చ ॥ 8
అన్యే చ బహవః శూరా
మదర్థే త్యక్తజీవితాః ।
నానాశస్త్రప్రహరణాః
సర్వే యుద్ధవిశారదాః ॥ 9
భవాన్, భీష్మః, చ, కర్ణః, చ, కృపః, చ, సమితింజయః,
అశ్వత్థామా, వికర్ణః, చ, సౌమదత్తిః, తథా, ఏవ, చ
అన్యే, చ, బహవః, శూరాః, మదర్థే, త్యక్తజీవితాః
నానాశస్త్ర ప్రహరణాః, సర్వే, యుద్ధవిశారదాః
భవాన్ = మీరు; భీష్మః చ = భీష్ముడూ; కర్ణః = కర్ణుడు; సమితింజయః = సంగ్రామ విజయుడైన; కృపః చ = కృపాచార్యుడూ; తథా, ఏవ = అలాగే; అశ్వత్థామా చ = అశ్వత్థామ; వికర్ణః చ = వికర్ణుడూ; సౌమదత్తిః = సోమదత్తుని పుత్రుడైన భూరిశ్రవుడు. అన్యే చ = తదితరులు; బహవః = పెక్కుమంది; శూరాః = వీరులు; మదర్థే = నా కొరకు; త్యక్తజీవితాః = ప్రాణత్యాగ సంసిద్ధులు; సర్వే = వీరందరూ; నానాశస్త్ర ప్రహరణాః = వివిధ శస్త్రాయుధులు; యుద్ధవిశారదాః = యుద్ధ నిపుణులు.
తా ॥ మీరు (ద్రోణులు), భీష్ముడు, కర్ణుడు, యుద్ధవిజేతయైన కృపాచార్యుడు, అశ్వత్థామ, వికర్ణుడు మరియు సోమదత్తుని కుమారుడైన భూరిశ్రవసుడు. వీరే కాక నా కోసం ప్రాణాలను వదులుకోవడానికి సిద్ధపడిన వారు, రకరకాల ఆయుధాలు ధరించిన వారు, యుద్ధవిద్యలో ఆరితేరిన శూరులు ఇంకా ఎంతోమంది ఉన్నారు.
వ్యాఖ్య:–
ద్రోణుడి పేరే ఎందుకు ముందు?: కౌరవ సైన్యానికి భీష్ముడు సర్వసేనాధిపతి కదా? మరి దుర్యోధనుడు ఆయన పేరు మొదట చెప్పకుండా, ద్రోణాచార్యుడి పేరు ఎందుకు ముందు ప్రస్తావించాడు? దీనికి కొన్ని కారణాలు ఉండవచ్చు:
- తన ఎదురుగా ఉన్న ద్రోణుడు ఏమనుకుంటాడో అనే సందేహంతో కావచ్చు.
- గురువుకు ప్రథమ స్థానం ఇవ్వడం సంప్రదాయం కాబట్టి అలా చేసి ఉండవచ్చు.
- ద్రోణాచార్యుడిని యుద్ధానికి ఉత్సాహపరచాలనే ఉద్దేశంతోనైనా ఇలా చేసి ఉండవచ్చు.
బలాబలాల అంచనా: నిజానికి రెండు వైపులా ఉన్న వీరుల గురించి ద్రోణాచార్యుడికి ముందే తెలుసు. అయినా సరే, ఆయనకు చెప్తున్న సాకుతో దుర్యోధనుడు వారందరినీ మరోసారి గుర్తుచేసుకుంటూ, ఇరుపక్షాల బలాబలాలను (Strength and Weakness analysis) అంచనా వేసుకుంటున్నాడు.
అశుభ సంకేతం: దుర్యోధనుడు తన సైనికుల గురించి మాట్లాడుతూ “త్యక్తజీవితాః” (ప్రాణాలను వదిలేసినవారు/త్యాగం చేసినవారు) అనే పదాన్ని వాడాడు. ఈ మాట అతని నోటి నుండి రావడం చూస్తుంటే—తన వాళ్ళందరూ ఈ యుద్ధంలో ఎలాగూ చనిపోతారు అని అతని అంతరాత్మకు ముందే తెలిసిపోయిందేమో అనిపిస్తోంది. అందుకే ఇలా పలకడం దుర్యోధనుడికి ఒక దుర్నిమిత్తం (చెడు శకునం) అని కొంతమంది పండితుల అభిప్రాయం.