శ్రీ భగవానువాచ :
అనాశ్రితః కర్మఫలం
కార్యం కర్మ కరోతి యః ।
స సన్న్యాసీ చ యోగీ చ
న నిరగ్నిర్న చాక్రియః ॥ (6.1)
యం సన్న్యాసమితి ప్రాహుర్
యోగం తం విద్ధి పాండవ ।
న హ్యసన్న్యస్తసంకల్పో
యోగీ భవతి కశ్చన ॥ (6.2)
ఆరురుక్షోర్మునేర్యోగం
కర్మ కారణముచ్యతే ।
యోగారూఢస్య తస్యైవ
శమః కారణముచ్యతే ॥ (6.3)
యదా హి నేంద్రియార్థేషు
న కర్మస్వనుషజ్జతే ।
సర్వసంకల్పసన్న్యాసీ
యోగారూఢస్తదోచ్యతే ॥ (6.4)
ఉద్ధరేదాత్మనాత్మానం
నాత్మానమవసాదయేత్ ।
ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బంధుః
ఆత్మైవ రిపురాత్మనః ॥ (6.5)
బంధురాత్మాత్మనస్తస్య
యేనాత్మైవాత్మనా జితః ।
అనాత్మనస్తు శత్రుత్వే
వర్తేతాత్మైవ శత్రువత్ ॥ (6.6)
జితాత్మనః ప్రశాంతస్య
పరమాత్మా సమాహితః ।
శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు
తథా మానాపమానయోః ॥ (6.7)
జ్ఞానవిజ్ఞానతృప్తాత్మా
కూటస్థో విజితేంద్రియః ।
యుక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ
సమలోష్టాశ్మకాంచనః ॥ (6.8)
సుహృన్మిత్రార్యుదాసీన
మధ్యస్థద్వేష్యబంధుషు ।
సాధుష్వపి చ పాపేషు
సమబుద్ధిర్విశిష్యతే ॥ (6.9)
యోగీ యుంజీత సతతం
ఆత్మానం రహసి స్థితః ।
ఏకాకీ యతచిత్తాత్మా
నిరాశీరపరిగ్రహః ॥ (6.10)
శుచౌ దేశే ప్రతిష్ఠాప్య
స్థిరమాసనమాత్మనః ।
నాత్యుచ్ఛ్రితం నాతినీచం
చైలాజినకుశోత్తరమ్ ॥
తత్రైకాగ్రం మనః కృత్వా
యతచిత్తేంద్రియక్రియః ।
ఉపవిశ్యాసనే యుంజ్యాత్
యోగమాత్మవిశుద్ధయే ॥ (6.11-12)
సమం కాయశిరోగ్రీవం
ధారయన్నచలం స్థిరః ।
సంప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం
దిశశ్చానవలోకయన్ ॥
ప్రశాంతాత్మా విగతభీః
బ్రహ్మచారివ్రతే స్థితః ।
మనస్సంయమ్య మచ్చిత్తో
యుక్త ఆసీత మత్పరః ॥ (6.13-14)
యుంజన్నేవం సదాత్మానం
యోగీ నియతమానసః ।
శాంతిం నిర్వాణపరమాం
మత్సంస్థామధిగచ్ఛతి ॥ (6.15)
నాత్యశ్నతస్తు యోగోఽస్తి
న చైకాంతమనశ్నతః ।
న చాతిస్వప్నశీలస్య
జాగ్రతో నైవ చార్జున ॥ (6.16)
యుక్తాహారవిహారస్య
యుక్తచేష్టస్య కర్మసు ।
యుక్తస్వప్నావబోధస్య
యోగో భవతి దుఃఖహా ॥ (6.17)
యదా వినియతం చిత్తం
ఆత్మన్యేవావతిష్ఠతే ।
నిఃస్పృహః సర్వకామేభ్యో
యుక్త ఇత్యుచ్యతే తదా ॥ (6.18)
యథా దీపో నివాతస్థో
నేంగతే సోపమా స్మృతా ।
యోగినో యతచిత్తస్య
యుంజతో యోగమాత్మనః ॥ (6.19)
యత్రోపరమతే చిత్తం
నిరుద్ధం యోగసేవయా ।
యత్ర చైవాత్మనాత్మానం
పశ్యన్నాత్మని తుష్యతి ॥
సుఖమాత్యంతికం యత్తత్
బుద్ధిగ్రాహ్యమతీంద్రియమ్ ।
వేత్తి యత్ర న చైవాయం
స్థితశ్చలతి తత్త్వతః ॥
యం లబ్ధ్వా చాపరం లాభం
మన్యతే నాధికం తతః ।
యస్మిన్ స్థితో న దుఃఖేన
గురుణాపి విచాల్యతే ॥
తం విద్యాద్దుఃఖసంయోగ
వియోగం యోగసంజ్ఞితమ్ ।
స నిశ్చయేన యోక్తవ్యో
యోగోఽనిర్విణ్ణచేతసా ॥ (6.20-23)
సంకల్పప్రభవాన్ కామాన్
త్యక్త్వా సర్వానశేషతః ।
మనసైవేంద్రియగ్రామం
వినియమ్య సమంతతః ॥
శనైఃశనైరుపరమేత్
బుద్ధ్యా ధృతిగృహీతయా ।
ఆత్మసంస్థం మనః కృత్వా
న కించదపి చింతయేత్ ॥ (6.24-25)
యతోయతో నిశ్చరతి
మనశ్చంచలమస్థిరమ్ ।
తతస్తతో నియమ్యైతత్
ఆత్మన్యేవ వశం నయేత్ ॥ (6.26)
ప్రశాంతమనసం హ్యేనం
యోగినం సుఖముత్తమమ్ ।
ఉపైతి శాంతరజసం
బ్రహ్మభూతమకల్మషమ్ ॥ (6.27)
యుంజన్నేవం సదాత్మానం
యోగీ విగతకల్మషః ।
సుఖేన బ్రహ్మసంస్పర్శం
అత్యంతం సుఖమశ్నుతే ॥ (6.28)
సర్వభూతస్థమాత్మానం
సర్వభూతాని చాత్మని ।
ఈక్షతే యోగయుక్తాత్మా
సర్వత్ర సమదర్శనః ॥ (6.29)
యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర
సర్వం చ మయి పశ్యతి ।
తస్యాహం న ప్రణశ్యామి
స చ మే న ప్రణశ్యతి ॥ (6.30)
సర్వభూతస్థితం యో మాం
భజత్యేకత్వమాస్థితః ।
సర్వథా వర్తమానోఽపి
స యోగీ మయి వర్తతే ॥ (6.31)
ఆత్మౌపమ్యేన సర్వత్ర
సమం పశ్యతి యోఽర్జున ।
సుఖం వా యది వా దుఃఖం
స యోగీ పరమో మతః ॥ (6.32)
అర్జున ఉవాచ :
యోఽయం యోగస్త్వయా ప్రోక్తః
సామ్యేన మధుసూదన ।
ఏతస్యాహం న పశ్యామి
చంచలత్వాత్ స్థితిం స్థిరామ్ ॥ (6.33)
చంచలం హి మనః కృష్ణ
ప్రమాథి బలవద్దృఢమ్ ।
తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే
వాయోరివ సుదుష్కరమ్ ॥ (6.34)
శ్రీ భగవానువాచ :
అసంశయం మహాబాహో
మనో దుర్నిగ్రహం చలమ్ ।
అభ్యాసేన తు కౌంతేయ
వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే ॥ (6.35)
అసంయతాత్మనా యోగో
దుష్ప్రాప ఇతి మే మతిః ।
వశ్యాత్మనా తు యతతా
శక్యోఽవాప్తుముపాయతః ॥ (6.36)
అర్జున ఉవాచ :
అయతిః శ్రద్ధయోపేతో
యోగాచ్చలితమానసః ।
అప్రాప్య యోగసంసిద్ధిం
కాం గతిం కృష్ణ గచ్ఛతి ॥ (6.37)
కచ్చిన్నోభయవిభ్రష్ట
ఛిన్నాభ్రమివ నశ్యతి ।
అప్రతిష్ఠో మహాబాహో
విమూఢో బ్రహ్మణః పథి ॥ (6.38)
ఏతన్మే సంశయం కృష్ణ
ఛేత్తుమర్హస్యశేషతః ।
త్వదన్యః సంశయస్యాస్య
ఛేత్తా న హ్యుపపద్యతే ॥ (6.39)
శ్రీ భగవానువాచ :
పార్థ నైవేహ నాముత్ర
వినాశస్తస్య విద్యతే ।
న హి కళ్యాణకృత్ కశ్చిత్
దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి ॥ (6.40)
ప్రాప్య పుణ్యకృతాం లోకాన్
ఉషిత్వా శాశ్వతీస్సమాః ।
శుచీనాం శ్రీమతాం గేహే
యోగభ్రష్టోఽభిజాయతే ॥ (6.41)
అథవా యోగినామేవ
కులే భవతి ధీమతామ్ ।
ఏతద్ధి దుర్లభతరం
లోకే జన్మ యదీదృశమ్ ॥ (6.42)
తత్ర తం బుద్ధిసంయోగం
లభతే పౌర్వదేహికమ్ ।
యతతే చ తతో భూయః
సంసిద్ధౌ కురునందన ॥ (6.43)
పూర్వాభ్యాసేన తేనైవ
హ్రియతే హ్యవశోఽపి సః ।
జిజ్ఞాసురపి యోగస్య
శబ్దబ్రహ్మాతివర్తతే ॥ (6.44)
ప్రయత్నాద్యతమానస్తు
యోగీ సంశుద్ధకిల్బిషః ।
అనేకజన్మసంసిద్ధః
తతో యాతి పరాం గతిమ్ ॥ (6.45)
తపస్విభ్యోఽధికో యోగీ
జ్ఞానిభ్యోఽపి మతోఽధికః ।
కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ
తస్మాద్యోగీ భవార్జున ॥ (6.46)
యోగినామపి సర్వేషాం
మద్గతేనాంతరాత్మనా ।
శ్రద్ధావాన్ భజతే యో మాం
స మే యుక్తతమో మతః ॥ (6.47)