- “ఇంతమంది అన్నం తింటుంటే నీకు ఒక్కడికీ భోజనం లేకుండా లేదు. ఇది ఆస్తి గల సంస్థకాదు. దీనికి చందా ఇవ్వమని ఎవరినీ యాచించింది లేదు. ఎట్లా వస్తుందో ఎట్లా నడుస్తుందో మనకు అనవసరం. ఇది అందరిల్లు, ఇక్కడ ఎవరి ఓపికకు తగినట్లు వారికి పని ఉంటుంది. ఊరికేనే ఎవరూ కూర్చోరు. ఉండడానికి ఆశ్రయమిచ్చేదల్లా ఆశ్రమమే కాని ఇది ఆశ్రమం కాదు; ఇల్లు. అనేక రకాల మనస్తత్త్వాలు ప్రవృత్తులూ కల వ్యక్తులందరూ కలసి వున్న ఇల్లు. అందరితో సర్దుకు పోవటమనేదీ, అందరిలో లోపాలుచూడక మంచినే చూడటం అనేదీ అంత తేలికైన విషయాలుకావు. నువ్వు ఇక్కడ ఉండటానికి నాకు అభ్యంతరం లేదు.”
- ‘మేము ఆ వందమందినే భరించలేకపోతున్నాం. మీరు ఇక్కడ ఇంత మందికీ భోజనం-‘
“అక్కడ మీరు పెడుతున్నారు నాన్నా. ఇక్కడ వాళ్ళ అన్నంవాళ్ళు తిని వెళ్తున్నారు.” - ఈ ఆవరణలోని చిత్రమే అది! ఎవరు లేకపోతే ఆపని జరగదను కుంటామో ఆ వ్యక్తి లేకపోయినా ఆ పనిమాత్రం ఏదో విధంగా జరిగి తీరుతుంది.
- ‘అసలు పూజ అంటే ఏమిటి?’
“తన తల పగలకొట్టటమే.” - “నేను బయల్దేరడానికి చాలా వుండాలి. ఒక గుడిసెలోకి వెళ్తే వాడికి పెట్టటానికి తీసుకెళ్ళాలి. వాడు ఏమీ అమ్మకు పెట్టకపోతినే అనుకోకుండా వాడిచేత పెట్టించుకోవడానికి నేనే తీసుకెళ్ళాలి.”
- అమ్మ తనను రమ్మని కోరిన వారింటికేకాక రమ్మనమని కోరటానికి సందేహించిన వారింటికి కూడా వెళ్ళారు.
- “ఆయనది దూషణ అని మన మనొద్దు. ఆయన వాళ్ళను దూషిస్తుంటే మనం ఇంకొకళ్ళను దూషిస్తున్నాం. ఆయన పబ్లిగ్గా చెబుతున్నాడు. మనం లోపల వుంచుకుంటున్నాం. ఆయన పద్ధతే మంచిది”
- “కోపం, రోషం, కక్ష – యీ మూడింటినీ నువ్వు వదిలిపెట్టు వాళ్ళు నిన్నొదిలి పెట్టేటట్లు నేచేస్తా -”
- పీట వున్నదని అమ్మ కూర్చోబోతే పీట ఎవరో తీసేయడం మూలాన పడిపోయారు. తల గోడకు కొట్టుకుంది. వెల్లకిలా పడడంలో శరీరం ముద్దగా అయింది. ఒక అరగంట వరకూ మాట్లాడలేకపోయారు. పీట తీసినవారు తనది తప్పయిపోయింది అని ఏడుస్తూంటే అమ్మ – “దెబ్బలు తగలవలసిన యోగ్యత ఉన్నప్పుడు ఎవరూ అడ్డురాలేరు. ఏదో రూపంగా తగలక తప్పదు. ఇందులో ఒకరు చేసేదేముంది?”
- “నువ్వు అదలించకుండా బెదరించకుండ పని చేయించుకోవాలి. వాళ్ళతో బోతూ వాళ్ళను మనవైపు తిప్పుకోవాలి-” ‘నాక్కూడాతగుల్తోందమ్మా నీ మాట.’
“ఎవర్ని గురించి అంటున్నా అందరికీ తగుల్తుంది.” - “పూర్తి అస్తికుడయినా నాస్తికుడే: పూర్తి నాస్తికుడయినా అస్తికుడే. వాడికి దైవం తప్ప రెండోది నాస్తి. వీడికి ‘నేను’ తప్ప రెండోది నాస్తి.”
- “అవసరాన్ని బట్టీ సమయాన్నిబట్టీ కోపం ఉన్నట్లు కనిపించాలి. కాని నాకు ఏనాడూ మీమీద(కోపం) రాదు. అది వచ్చిన మర్నాడు నేను అమ్మనూ కానూ; మీరు ఇట్లానూ ఉండరు.”
- “మనం ఉన్నంతలో సరిదిద్దటం నేర్చుకోవాలి. లేనిదానిని గురించి ఆలోచించే కంటే ఉపాయంగా ఉన్నదానిలో పెద్దజీవితం గడపాలి-“
- “ఆయనకు పొయ్యి పెత్తనం. నీకు కఱ్ఱపెత్తనం పనికిరాదు. ఆడదిగాని, మగవాడుగానీ ఎవరి హద్దుల్లో వారుంటే బాగుంటుంది గానీ అతిక్రమించినప్పుడు ఆ సంసారం అభాసుగానే ఉంటుంది.”
- “ఏభాషా కలవంది సంస్కృతమేమో… కానీ సంస్కృతం అన్నిటిలోనూ కలుస్తుంది.”
- “ఒకనాటిమాట మరొకనాటికి బాటవుతుంది.”
- “అనుభవం అన్నది నీది. శాస్త్రం శాస్త్రకర్తది. శాస్త్రం నీ అనుభవంకాదు, ఇంకొక డనుభవించి రాసింది.”
- “తెలుసుకున్నది తెలివి. అనుభవించేదే అనుభవం.”
- “మనం పదిమంది చెప్పింది వినగలం కానీ ఒక్కరు చెప్పినట్లు మాత్రమే చెయ్యగలం.”
- “మీరు కూలి యిచ్చేవాళ్ళను తినటం కాదు; కూలిని తినాలి.”
- ‘రాధ మడమలు పట్టుకుని ఎందుకు పాడేడమ్మా?’
“నాదం రావటానికి కొన్ని మూలస్థలాలు ఉంటయ్ – కొన్ని స్థలాలనుండి కావాలన్నంతగా శక్తి చాలకపోతే సీసా బిరడా తీయటానికి చేతిలో శక్తి సరిపోకపోతే కాళ్ళమధ్య శక్తితోనూ…. అదీ చాలకపోతే పొట్టకు ఆనించీ ఆ శక్తి నుపయోగించి తీసినట్టే ఇదీ.” - ‘ప్రధాని ఎవరయితే బాగుంటుంది?’
“అన్ని దేశాల్ని గురించి ‘మన’ అనుకునే మనస్తత్వం కలవాడయితే బాగుంటుంది.” - “సంస్థ అంటే సమస్తమూ చేరిందేగా? మంచీ చెడూ -అన్నీ.”
- “బాధలు మనం పెట్టటమేమిటి? ఆవతలివాడికి పడే గుణం ఉంటేనే వాడు బాధపడతాడు. సున్నితమైన తత్త్వాలకు ఎంత సుఖపెట్టినా ఎక్కడో ఒక లోటు – బాధ కనిపిస్తూనే ఉంటుంది.”
- “తనను తాను విమర్శించుకోవటం వివేకం.”
“ఇతరులను విమర్శించటం అవివేకం.” - “తనకొరకు చేసేది రాగమూ; ఇతరుల కొరకు చేసేది త్యాగమూ.”
“ప్రేమించటమూ ద్వేషించటమూ తన కొరకే-” - “నవ్వుతూ అనుభవించేవాడి దగ్గరకు ఏడుస్తూ అనుభవించేవాడు సలహాకు వస్తాడు.”
- “బానిసకు బాధలెక్కువ. స్వతంత్రుడికి బాధ్యత లెక్కువ.”
- “ఏ ఆధారమూ లేనప్పుడు ధైర్యం దానంతటదే వస్తుంది.”
- “పంచామృతాలనగా ఒకే అమృతం నుండి పంచబడ్డవి.” “పాలూ, పెరుగూ, మీగడా, వెన్నా. నెయ్యి-పంచామృతాలు.’
- “మానవుని నడక నవగ్రహాలమీద ఆధారపడిలేదు. రాగద్వేషాలనే రెండే గ్రహాలమీద. ఆ రెంటికీ ఆధారం ‘నేను’.”
- “మానవుడు తనకు తాను మెప్పించుకున్నప్పుడే ప్రపంచాన్ని మెప్పిస్తున్నాననుకుంటాడు.”
- “తిథులు విధిని మార్చలేవు. విధి అంటే విధానమే.”
- “విధి వర్షంలాంటిది. కొందరికి అనుకూలంగా, కొందరికి ప్రతికూలంగా వ్యవహరిస్తుంది.”
- “తానొకటి తలిస్తే దైవమొకటి తలుస్తాడు కాదు; దైవం తలిస్తేనే తాను తలుస్తాడు.”
- “ప్రశాంతత మనసునుబట్టి కానీ ఊరునుబట్టి కాదుగా?”
“ఈ చోటులో ఏమీ లేదు. ఏ కారణంగా అశాంతి వచ్చిందో ఆ కారణంగానే అశాంతి పోవాలి. చోటుమారితే పోయేదేమీ లేదు.”
“మనస్సు గాయపడ్డది. ఏకారణంతో గాయపడ్డదో ఆ కారణంతోనే మానాలి.” - “కష్టం సుఖం మనస్సునుబట్టి ఉంటుంది. ఈ రెండూ ప్రతీవాడికీ తప్పవు. మనిషీ మనిషి నీడా ఎట్లాగో ఈ రెండూ అట్లాగే తిరుగుతయ్.”
- శ్రుతి నిలవటం లేదమ్మా – “పోనీ – స్మృతి నిలిస్తే చాలు.”
- “మధురస్మృతా? స్మృతే మధురం. అది ఏ స్మృతి అయినా సరే- ఆనందం కానీ దుఃఖం-కాని ఏదైనా కానీ అది గుర్తుకు రావటమే మధురం.”
- “దేవులాడినా దొరకనివాడే దేవుడు. అంతటా వుండేవాడిని ఎక్కడని దేవులాడితే దొరుకుతాడు?”
- “జగన్మాత అంటూ (పూజలు అవీ చేసి) ఆమెను మేల్కోల్పటమంటూ జరిగితే నువ్వే జగన్మాతవు కదూ ?”
- “కమిటీలే కానీ అక్కడ కమిట్మెంట్ లేకపోవటం వలన ఈ గొడవలన్నీ జరుగుతున్నయ్.”
- ‘మావారు ప్రమోషను గురించి అడగమన్నారమ్మా’ “నా కేమీ తెలీదమ్మా-” ‘లోకమాతవు నీకు తెలియనిదేముంది? మమ్మల్ని అన్నివిధాలా రక్షించాలి. అన్నీ మీరేగా – “అంత విశ్వాసముంటే మాటలే అవసరం లేదు.”
- “బాధలు రావటానికి మార్గం ఉన్నప్పుడు పోవటానికీ ఉంటుంది.నీకీ బాధలెవరిచ్చారో- వాళ్ళే ఆ విముక్తీ కల్పిస్తారు. దానికి సమయం రావాలి.”
- “ఏదీ కావాలనేది అక్కరలేకుండా కావాలి.”
- ‘నీ క్కూడా పెళ్ళి ఎందుకమ్మా?’ “పెళ్ళిలో పెద్దపులి వుందనుకునేవారి భయం పోగొట్టటానికి.”
- “నేను దేనికోసమూ, ఏదీ చేసింది లేదు. ఆరాధన కూడా ప్రత్యేకంగా దైవమొకదాంట్లో ఉన్నదనీ ఆరాధించలేదు మీ అందరినీ ఆరాధించటమూ, మీరందరూ దైవమనుకోవటమే -”
- “నాకు సాధన చేయ్యాలనీ లేదు. చేసిందీ లేదు. నేను ఏనాడు పూజచేసి ఎరుగను. దీపారాధన కూడా చేసి ఎరుగను.”
- “బాధనిపిస్తే కదా సహించటమన్నది ఉండటానికి? బాధపడని వాళ్ళనెవ్వరు బాధపెట్టగలరు? అన్నీ నేను కల్పించుకున్నవేగా అనిపిస్తయ్.”
- “నన్ను ఎవరూ తిట్టి ఏడిపించలేరు: కొట్టి ఏడిపించలేరు. వాళ్ళ మంచితనంతో ఏడిపించగలరు.”
- శాస్త్రిగారు అమ్మ మంచం దగ్గర చాప మీద పడుకున్నారు. ఆయన ‘అమ్మా-‘ అన్నప్పుడల్లా అమ్మ ‘ఆఁ’- అంటూనే ఉన్నారు. అమ్మ రాత్రిపూట నిద్రపోతున్నట్లే పడుకుంటారు. కానీ ఎప్పుడు పిలిచినా పలుకుతూనే ఉంటారు.
- ‘మీ సాధన ఏమిటమ్మా?’
“బిడ్డల్ని కనటమే. (పుట్టినవారందర్నీ తన బిడ్డలనుకోవటమే. చెట్లు పుట్టలూ – సర్వమున్నూ.)” - “నాకు నేర్పు గల ఓర్పు అక్కర్లా. సహజమైన ఓర్పు కావాలి.”
- “హృదయం తెలుసుకోటానికి వాక్కుతో పనిలేదు.”
- “నేను ఆహారాన్ని వదల్లేదు. నన్ను ఆహారం వదిలింది.”
- “మీలో నేను దైవత్వం చూస్తాను. నాలో మీరు మానవత్వం చూస్తారు.”
- “ఇక్కడకు వచ్చిన వాళ్ళు ఎందు కేడుస్తారు?” “పుట్టినప్పుడు ఏడుస్తారు, మళ్ళీ ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు ఏడుస్తారు. అంటే జీవితంలో నూతనత్వం కలిగినందుకు.”
- ‘మీ దయ ఉంటే ఈ ఒడుదుడుకు లుండవు.’
“నా దయ వున్నా ఒడుదుడుకు లుంటయ్. నా దయ ఒడుదుడుకులే నాన్నా-“ - “అంతా నేనే అనుకుంటున్నప్పుడు ప్రత్యేకించి భక్తులు ఎవరూ?”
- “సహజంలో నుంచి విశేషాన్ని విడదీసి, మళ్ళీ దాన్ని సహజం చేసుకోవాలి.”
- ‘అసలు ఈనోములూ, ఇవన్నీ – ఎందుకమ్మా?’ “అనుక్షణం దైవాన్ని మర్చిపోకుండా ఆరాధించటానికి-”
- “గొప్పకార్యం చేసినా కొద్దికార్యం చేసినా ఒకటే. నడిపించేది ఒకటయినప్పుడు నీ గొప్పతనం లేదు.-”
- “విసనకఱ్ఱను చూసినా ఏ తడపను చూసినా అవి దేనిలో నుంచి తయారయినాయో, ఆ చెట్లూ, ఆ భూమీ, వాటికా రూపం సంకల్పించిన వాడూ నాకు గుర్తొస్తారు.”
- ‘నేను మందుబిళ్ళలు తీసుకుంటే నీకు నొప్పి తగ్గుతుందా అమ్మా?’ – అని శేషగిరిరావుగారు. “నీవు బిళ్ళలు వేసుకుంటే నాకు తగ్గదు; నేను వేసుకుంటే నీకు తగ్గుతుంది గానీ-” అన్నారు అమ్మ.
- “ఆలోచన వచ్చిందని వచ్చిన తర్వాత తెలుస్తుంది. కానీ ఎక్కడనుంచి వచ్చిందీ తెలియలేదు. కూర్చుందామనిపించింది; కూర్చున్నాను. ఆ అనిపించింది (ఎవరివల్లో) అర్ధంకావటంలేదు. ఆ అనంతమైన శక్తిని పరిమితిగల (శరీర) ఆకారంలో చూద్దామనే గదా ప్రయత్నం?”
- “ఆలోచనలెట్లా వచ్చినై? ఏదోశక్తి, దైవమో, ఏదో ఒకటి ఏర్పరచాలి. ఆ శక్తికి ఆకారం ఉండాలి కదా? (పూర్వ జన్మ కర్మవల్ల అంటారు. అయితే) మొట్టమొదటి జన్మలోని ఆలోచనలు ఎక్కడ(నుంచి) వచ్చినై? పాప పుణ్యాలు ఉన్నయ్యన్నా- అదే కారణం. ఆ శక్తే కారణం.”
- “తరుణం అంటే తప్పించుకుందామన్నా తప్పనిది. ”
- “ప్రేరణను మీరు ఏదైనా అనండి- ప్రారబ్దం అనికానీ భగవంతుడని కానీ మరేదైనా సరే, లేకపోతే వీటన్నిటికి కారణం మనమే అనండి. అంతా నేనే చేస్తున్నానని కానీ, లేదూ అంతా మనది కాదు, ఏదో శక్తి చేయిస్తుంది. అని కాని అనుకోండి- కానీ కొంత నేనూ కొంత ఏదో శక్తి చేయిస్తుంది అనుకోవటం చిక్కే. ఇందులో ఏదో ఒకటి అనుకుంటే ఫర్వాలేదు.”
- సంకల్పం రావటానికి ఆధారమేఁవిటి?’
“ప్రేరణే – సంకల్పం తరువాత చేసేది ప్రయత్నం.”
‘ప్రేరణకాధారమేఁవిటి?’
“ప్రేరణే దైవం.” - “కాళ్ళూ నడుస్తున్నయ్ కనుక మనమే నడుస్తున్నాం అనుకుంటాము. కాని నడిపిస్తున్న శక్తి అర్థంకావటంలేదు. ప్రేరణ అర్ధంకాదు; ప్రయత్నం అర్థమవుతుంది. (అది దైవానిది; అది కనబడదు ఇది మనది అనిపిస్తుంది.)”
- “పదిరూపాయలు చేతిలోకి వచ్చినప్పుడు ‘అమ్మ ఇచ్చింది’ అనుకుంటు న్నప్పుడు ఆ పదిరూపాయలూ తీసేసినది మటుకూ అమ్మ కాదూ?”
- ‘భగవంతుడికి రూపం యొక్క అవసరమేమిటి? తను చెయ్యదలుచు కున్నవి అక్కడే వుండి ఎందుకు చెయ్యకూడదు?’
- “ఒక నాటకం వ్రాశామనుకో దాన్ని ప్రదర్శించి నప్పుడుండే ఆనందం వింటే ఏముందీ? నామరూప రహితుడే కాదు; సహితుడే అని చెప్పటానికి అవకాశం రూపం. అందరికీ అర్థమై ఆనందించటం కోసం రూపం. రూపం ఉన్నందువలన శక్తి పెరిగేదీ లేదు; తరిగేదీలేదు.”
- “పంచభూతాల సమ్మేళనమే గాయత్రి.”
- “రూపం పురుషుడు; లోని శక్తి ప్రకృతి. రెండూ ఒకదాన్ని విడిచి మరొకటి లేదు.”
- “సమిష్టి యొక్క వ్యష్టిత్వమే ప్రపంచం.”
- “వ్యష్టిత్వమే తప్ప మంచి చెడ్డలంటే- ఏవి? మంచిచెడ్డలంటే హెచ్చుతగ్గులే అనుకుంటాను.”
- “పరిణామమే కానీ నాశనం లేదు.” “రూపాంతరమే కానీ రూప నాశనం లేదు.” “నిర్ణయానికి నిర్ణయించినవాడు కూడా బద్ధుడే.”
- ‘మీ అనుగ్రహం కావాలమ్మా -‘
“అది ఎప్పుడూ ఉంది. మీ పనులవటమూ అనుగ్రహమే. అవకపోవటమూ అనుగ్రహమే.” “మీకు దరిద్రం వచ్చిందని బాధపడవద్దు- ఆ దరిద్రం కూడా నేనే.” - ‘మీ ఆశీర్వచనం కావాలమ్మా -‘
“అది ఎప్పుడూ ఉంటుంది. అయినపనీ కానిపనీ- అంతా ఆశీర్వచనమే.” - “సందేహ నివృత్తి చేసేదే సందేశం.”b”తెలియనిదేదో తెలియజెప్పిన వాడే గురువు. నా యందు గురి గల వాడైనా గురువే (ఎవరికైనా).” “గుర్తు చెప్పినవాడే గురువు.” ఉపదేశం అంటే దైవసన్నిధిని చేర్చటం.
- “కాలువ నిండుగా ప్రవహిస్తున్నా- దాహమయితే దిగటానికి రేవు కావాలి.”
- “బ్రహ్మచర్యమంటే కేవలం పెండ్లి చేసుకోకపోవడం కాదు. బ్రహ్మచర్య మంటే లింగభేదమూ, రూపబేధమూ, స్పర్శభేదమూ లేకుండా ఉండటం.”
- “ఆచరించే వాడికి (బైబిలైనా, గీత అయినా, కొరాను అయినా) ఏదయినా ఒకటే. అది లేనివాడికే ఇన్ని మార్గాలూ. ఇన్ని పుస్తకాల అవసరమూ.. “ఏది చదివినా ఆచరించేవాడికి ఏదైనా ఒకటే. ఆచరించలేనివాడే – దానిలో ఏముందీ, దీనిలో ఏముందీ అని వెతుకుతుంటాడు. కాని చివరకు వెతకటంతోనే సరిపోతుంది.”
- ‘ఆత్మను తెలుసుకోవటానికి మార్గమేమిటి?’
“ఏ మార్గమయినా మంచిదే.”
‘ఏదైనా మీ నోటివెంట చెప్తే ఆ మార్గాన పోదామని …..”
“మీ రెట్లా పోదామనుకుంటారో అట్లాగే చెయ్యండి. ఆత్మకు మార్గమే ముందీ? కనపడే దంతా ఆత్మే అయినప్పుడు మార్గ మెక్కడికనీ?” - “ఏది సాధ్యమైతే అదే తరుణోపాయం. మీకు ఏది సాధ్యమయితే అది చెయ్యండి – దీని వల్లా దాని వల్లా వస్తుందని ప్రత్యేకంగా ఏమీ లేదు మోక్షానికి.”
- “అందరికి తెలియటమే తోస్తున్నది గానీ ఎవరు చేస్తున్నదీ తెలియటం లేదు.
చేద్దాము అనుకున్నది ప్రేరణ; చేసింది క్రియ. క్రియ మనదిగా కనిపిస్తున్నది. కర్త ఎవరో తెలియటం లేదు.
కర్త ఎవరో, క్రియ వారిదే ననిపిస్తుంది నాకు.” - “తోచిందేదో చెయ్యి. తోపింపజేసేవాడు వాడేగా?” ‘అవకాశాన్ని గమనించటం సాధన.”
- “శబ్దమే ఆత్మ (యొక్క) శబ్దం అయినప్పుడు ఇంకా ఈ నామం ఆ నామం అనేముంది?”
- “ఏది చేసినా ఒకటే. అన్ని మంత్రాలు ఒకటే. ఎందులోనైనా ఒకే శక్తి ఉన్నది – పేర్లూ అక్షరాలూ మార్పు తప్ప.” “శబ్దమే మంత్రం. ధ్వని వేరు గానీ శబ్దం ఒకటే.”
- “చరమదశలో ప్రతి మంత్రానికి ఒకే అర్ధం వస్తుంది. ప్రతి వస్తువునూ అదే రూపంగా చూడటమే ఏకాగ్రత. ఏకాగ్రత అంటే పటమ్ముందు కూర్చోవటం కాదు.”
- “అర్థం తెలిసి అశుద్ధానికి పూజచేసినా వాడికే చెందుతుంది.” (పేడ అశుద్ధం కాదూ? పేడతో గౌరిని చేసి పూజచేస్తున్నాం కదా)
- “డబ్బాలో పసుపుకు నమస్కారం పెడతామా? నీళ్ళతో గడిపి ముద్దగా చేస్తే గౌరి అని దానికి పెడతాం. గోడకు రాచి బొట్లు పెట్టి పోలేరమ్మ అంటున్నాం. ఉపయోగించే పసుపు ఒకటే ఇక్కడా, అక్కడా. కాని సర్వత్రా చూడలేం కనుక పరిమితిలో చూడటంలో ఇవన్నీ – “
- “సర్వత్రా ఉన్న దైవాన్ని గుర్తించ లేనప్పుడు గుడి ఆధారమైనట్లు…
- ‘సాధనకు మంత్రం అవసరమా? ఎంతవరకు ఉపయోగపడుతుంది?’
- “అసలు మంత్రమంటే ఏమిటి? ఓపిక లేనివాడు కఱ్ఱపట్టుకున్నట్లు. మనస్సుతో మనస్సును గుర్తించాలి కనుక మనస్సును మాటల్లో పెట్టి మంత్రం చేసి మనస్సు మంత్రమయింది. మంత్రాన్ని తాను చేస్తున్నాను అనుకుంటూ మనస్సుతో మనస్సును గుర్తించింది. ఓపికలేదనుకో ఓపిక లేనివాడికి కఱ్ఱసాయం చేసినట్లే. మళ్ళీ ఆ కఱ్ఱను పట్టుకోవాలిసింది వాడే.”
- “మంత్రమంటే – వాళ్ళు యిచ్చింది మాటే అయినా నీ మననంతో మంత్రమయింది. అది మంత్రం కాదని నువ్వు అనుకున్నప్పుడు అది నీకు ఒక మామూలు మాటతో సమానంగానే ఉంటుంది.”
- “మంత్రమంటే ఏమిటి? మనస్సే కదా! మననం చేత మంత్రం అవుతుంది.”
- “ఇవన్నీ ఏం లేవు నాన్నా అసలు మంత్రమంటే ఏమిటో తెలిస్తే ఈ సమస్యలే ఉండవు. నేను మనస్సే మంత్రమంటాను. మనకు మనస్సు అంటే ఏమిటో తెలియదు గనుక మంత్రం అని అక్షరాలలో పెట్టి దాని ద్వారా మన శక్తిని మనం అర్థం చేసుకుంటున్నాం.
కొన్ని అక్షరాలను కలిపి దానికో పవిత్రత నిచ్చి నువ్వు మననం చేస్తే అది మంత్రమయింది. నువ్వు ‘కాదు’ అనుకుంటే అవి అక్షరాలేగా దీన్ని అంతా (మంత్రంగా) గుర్తిస్తున్న దెవరూ? నీ మనస్సు, (మరి) అప్పుడు నీ మనస్సే మంత్రం కాలేదూ? ఈ మంత్రం చేస్తే నెత్తి అణుస్తుందనీ, ఆ మంత్రం చేస్తే ప్రమాదం అనీ చెప్తుంటారు కదా- అవి కూడా ఏం లేవు. ఏ మంత్రంలోనైనా ఒకే శక్తి ఉన్నప్పుడు ఇంకా నెత్తి అణచటాలూ, ప్రమాదాలూ ఎక్కడనుండి వస్తయ్? ఈనాడు గురువులు అని చెప్పుకుంటున్న వాళ్ళందరూ గురువులేనా? మన మనస్సే గురువు. గుర్తే (గుర్తించిన జ్ఞానమే) గురువు …… మీరు ఏ గురువుల దగ్గరకూ వెళ్ళ నక్కరలేదు. మీరు సాధన చెయ్య యత్నించినా చెయ్యనివ్వకుండా ఏదో బలవత్తర శక్తి అడ్డు వస్తుంది కదా- ఆ అడ్డుపడే శక్తే దైవం. అది ఎట్లా నడిపిస్తే అట్లా నడుస్తున్నాం తరుణం వస్తే ఆ శక్తే మీ సాధనను నడిపిస్తుంది.“ - “నీ మనస్సులో ఎక్కడ లక్ష్యముంటుందో అదే మంత్రం. మనస్సే మంత్రం.”
- “గురువు పరబ్రహ్మ స్వరూపం అనుకున్నప్పుడు ఇంకా ఏ మంత్రమైనా ఎందుకూ? ఫలానా మంత్రం చెయ్యవచ్చుననిగానీ, చెయ్యగూడదనిగానీ ఏమీ లేదు.”
- “మంత్రమంటే భగవంతుని రూపమే –“
- “భావం తెలుసుకుని ప్రవర్తించేదే భార్య. బాధ్యత తీసుకుని భరించేవాడే భర్త “
- “కారణ (జన్యమైన) ప్రేమ పరిమితమైంది. అది కేవలం ప్రేమించే వ్యక్తీ, ప్రేమింపబడే వ్యక్తుల వరకే పరిమితమైంది.”
నమ్మకం
- ‘మీ దర్శనం చేసుకుంటే జబ్బు రహిత మవుతుందని…. ఎన్నాళ్ళనుంచో రావాలనుకుంటుంటే- ఇవాల్టికి రాగలిగాం.’
“ఆ నమ్మకం మీ కున్నదా?”
‘ఆ(‘
“అయితే రహితం కావాలి.” (BG 17.3) - ‘మనస్సు నిలవకపోతే ఏం చెయ్యాలమ్మా?’
“ప్రయత్న మంటూ ఒకటి బయలు దేరిందిగా? మనస్సు నిలుపుకుని దీని ద్వారా ఏదో పొందాలనుకునే ఒక భావం కలిగింది మనస్సులో. అది అంతకు ముందు లేనిది; మధ్యలోనో ఎప్పుడో బయలుదేరింది. ఆ బయల్దేరటానికి క్కారణమైనదే ఎప్పుడో ఒకప్పుడు నీకు (తను యిచ్చి ఉన్న దానిని) ఇస్తుంది. దానిని తరుణం అంటాను నేను. లౌకిక విషయాలకు ఏ శక్తి సహాయపడుతుందో అదే ఆధ్యాత్మికాలనే వాటికి సహాయపడుతుంది.” - “మనస్సు అంతటా ఉంది కదా కేవలం గుండె దగ్గరే కాక, ప్రాణం గూడా శరీరం మొత్తంలో ఎక్కడుందీ అంటే- ఏం చెప్తాము. తడి గుడ్డలో తడి ఎక్కడుందీ అన్నట్లు?
- “మనస్సుతో మనస్సును నేరుగా గుర్తించలేడు గనుక వేరొక దానిని ధ్యేయంగా పెట్టుకుని గుర్తించటం మంత్రజపమంటే.”
- “మనస్సు లయమయ్యే చోటు ఆలయం.”
- “ఏమిటో – ఈ మాహాత్మ్యాలలో వచ్చే నమ్మకం ఎంతసేపు? అసలు మాహాత్మ్యమంటే ఏవిఁటీ?- లీలేగా. ఈ ప్రపంచం సృష్టించటమే మాహాత్మ్యమైనప్పుడు అందులో యివన్నీ ఒక లెక్కా? ఇవి మూర్ఖంగా ఉన్నవాళ్ళకు లక్ష్యం చూపించటం వరకూ ఉపయోగపడతాయ్ కానీ, ఇవే ఆధారం అని నమ్మినప్పుడు – ఇవి లేనప్పుడా నమ్మకం కూడా అట్లాగే పోతుందిగా? ఇట్లా కలిగిన నమ్మకాలు ఎంతకాలం నిలుస్తయ్?”
- “ఒక పావలా పెడితే కర్పూరం వస్తుంది. ఈ కర్పూరం దేనికి తియ్యటం? దానివల్ల ‘జనం అహో వచ్చింది’ అని చెప్పుకోవటానికి ఉపయోగపడేదే కానీ ఇది దేనికీ పనికి వచ్చేది? ఇట్లాగే ప్రతీదీని. కాదా? శక్తి అన్నది నువ్వు చెప్పిన పాములో మాత్రమే ఉన్నదా? ఇంకో దానిలో మాత్రం లేదూ? ఇప్పుడు ఆ బుట్టకు ఆ ఆకారం రావాలంటే ప్రాణశక్తి లేకపోతే రాదు? మన చేతులకు చేసే శక్తి, దానికట్లా అయ్యేశక్తీ, రెండింటికీ ఉన్నయ్. (ఏ)శక్తిలేకుండా ఉన్న వస్తువులే దసలు. అగ్గిపుల్లకు వెలిగే శక్తీ, కర్పూరానికి అంటుకునే శక్తీ, నీకు వెలిగించే ఉద్దేశమూ- ఈ మూడూ కలిస్తేనే అది వెలగ్గలిగేది. ఉన్న శక్తి అంతా ఒకటే కదా? అటువంటప్పుడు ఇవన్నీ దేని కసలు?”
- “ఇప్పుడు ఒక నాటక ముందనుకోండి ఆ నాటకం వ్రాసిన వాడూ -పాత్రను ధరించాల్సి వస్తుంది. అందులో దుఃఖపాత్ర వస్తే – అదీ; ఏ పాత్ర వస్తే అదీ – వేయాల్సిందేగా? తనే వ్రాశానని తనకు తెలుసు. అన్నీ తనకు తెలుసు కాని పాత్రధారణ వ్రాసేటప్పుడు కర్టెన్ తానై. ప్రేక్షకులు తానై, నాటకం తానై. చేయించేది తానే అయి, చేసేదీ తానే అయి అన్నీ తానే అయి – వ్రాస్తాడు. కానీ ఏ పాత్రను వేయాల్సి వచ్చినప్పుడు ఆ పాత్ర వేస్తాడు.”
- “మఱపే మరణం.”
“మరణమంటే పరిణామమే.”
“పరిణామానికి చరమదశ బ్రహ్మ స్వరూపం.”
“తెలిసినవాడికి జన్మల్లేవు. తెలియనివాడికి ఏది ఏమౌతుందో తెలియదు. ఒక జన్మకేది కారణమో అన్ని జన్మలకూ అదే కారణం.”
“జన్మక్కారణం అకారణం.” - “వివాహం చేసుకుని గృహస్థుగా ఆధ్యాత్మిక సాధన చేయటం కోటలో ఉండి యుద్ధం చేయటం. సన్యసించటం కోట విడిచి యుద్ధానికి వెళ్ళటం.”
- “ఆ కోరిక లేని స్థితిని సంపాదించుకోవటానికి ప్రయత్నం సన్యాసం.”
- “బుద్ధుడు వెళ్ళాడని వెళ్ళటం కాదు. ఆయన వెళ్ళినట్లుగా వెళ్ళాలి. ఆయనై వెళితే అందరూ బుద్ధులే.”
- “సన్యాసి కావాలెగానీ పుచ్చుకొనటం కాదు.”
- “నీలో దృఢ విశ్వాసమున్నప్పుడు నువ్వునమ్మిన శక్తే మంచికానీ, చెడుకానీ – అన్నీ చేయిస్తుందనుకుంటావు. ఆ నమ్మకం సరిగా లేనప్పుడు మంచి ఆ శక్తీ, చెడు నీ కర్మ చేయిస్తుంది అనుకుంటావు. ఆ కర్మ కూడా ఆ శక్తిదేగా? ఈ సర్వమూ ఒకే శక్తిచే నడిపింపబడుతున్నప్పుడు కర్మవేరూ, శక్తి వేరూ కాదుగా?”
- “నిష్కామ కర్మకు వర్జ్యకాలం ఉత్తమమైనది.”
- “పురుషకారమూ, దైవసహాయమూ రెండూ ఒకదానివే.”
- “మమకారం అందరికీ ఉంటుంది. భగవంతుడి యందుంటే భక్తుడంటారు.”
- “నిగ్రహం కొరకే విగ్రహారాధన.”
“నిగ్రహం ఉంటే ఏ గ్రహాలూ ఏమీ చెయ్యలేవు.”
“తానెప్పుడూ (వాడి పనేనని) తన శక్తి నుపయోగించటమే ఆరాధన”
“ధారణయే ఆరాధన” - “ఏకాగ్రత అంటే ప్రతి ఆలోచనా, కనపడేవన్నీ ఒకటిగా చూడటమే. ఏది చూచినా, ఎందులోనైనా ఒకే వస్తువును చూడటమే ఏకాగ్రత.”
- “శంకరాచార్యులు స్తోత్రం చేయని దేవుడంటూ లేడు. ‘దేవి’ అంటూ ప్రతి ఒక్కరినీ స్తోత్రం చేశాడు: ప్రతీ ఒక్కరినీ వర్ణించాడు. అందరినీ ఒకే అమ్మలో చూశాడు. (ఆ అమ్మను తనలో చూశాడు) అదే అద్వైతమంటే.”
- “అన్నిటిలోను ఒకటినే చూడటం అద్వైతం.”
- . “సర్వ సంకల్పాలూ తానైతే ఇతరుల మనస్సులోనిది తెలుస్తుంది.”
“సర్వమూ సర్వానికే ఆధారం.” - “ఉన్నది లేనట్లు కనపడటమే భ్రాంతి.”
“ఉన్నది ఉన్నట్లు కనపడటమే లో చూపు.”
“భ్రాంతి అంటే మమకారం.”
“భ్రాంతి వదిలితే బ్రహ్మ.” - “అంతా జీవమయం. నాదృష్టిలో జడమే లేదు.”
- “కర్మ, క్రియ కర్తలోవే”
- “కారణానికి అర్థం తెలిస్తే కార్యాలన్నీ తానే అవుతాడు.”
- “మొదట్లో (అంటే తెలియనప్పుడు) మౌనం. చివర (తెలిసినప్పుడు) మౌనం.”
- “తన్ను తాను గుర్తించినవాడు సర్వాన్ని గుర్తిస్తాడు.”
- “అనాత్మ అని బయల్దేరితేగా ఆత్మ అని తెలిసేది?” ఏది అవునూ, ఏది కాదు అనీ తెల్చుకున్నది వివేకం.”
- “ఈ గోడా ఆ గోడా మధ్యనున్న సందు నిర్వికారం. ఇది ఉండటానికి ఆధారం ఆకారమేగా? ఈ రెండూ గుర్తించిన స్థితి వికారం లేని ఆకారం.”
- “అన్ని రూపాలూ ఒకటేననే స్థాయి రావటమే దైవత్వం.”
- “కర్త, కర్మ, క్రియ ఒకటే .”
- ‘జ్ఞానానికీ ప్రేమకూ సంబంధమేమిటి?’ “ప్రత్తికీ దారానికి ఉండే సంబంధమే. రెండూ ఒకే పదార్థమయినా ప్రత్తిని చూస్తే దారం జ్ఞప్తికి రాదు. దారాన్ని చూస్తే ప్రత్తి జ్ఞప్తికి రాదు.”
- “పతనమా? పతన మనేదీ లేదు. ఒక మెట్టు ఎక్కిన తర్వాత అది నిజమయిన జ్ఞానమయితే మళ్ళీ పోదు.”
- “నేను జగత్తు సత్యమంటాను. మిథ్య అంటే లేదని కాదుగా? మార్పు. మార్పు ప్రతి వస్తువుకూ ఉన్నది. మారేది మారని దాన్లోంచి పుట్టింది”
- “అంతా అయినదీ, అర్థ కానిదీ అద్వైతం.”
- “అన్ని రూపాలు ఆయనవే కనుక రూపరహితుడు.”
- “అన్ని గుణాలూ ఆయనవే కనుక గుణ రహితుడు.”
- “అన్ని నామాలు ఆయనవే కనుక నామ రహితుడు.”
- “అన్ని సంకల్పాలు ఆయనవే కనుక సంకల్ప రహితుడు.”
- “ఉత్తమమైనటువంటిది తనైతే అల్పం తానుకాదా?”
- “ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ అయితే అజ్ఞానం ఎందుక్కాదు?”
- “అన్నం పరబ్రహ్మ మయితే అశుద్ధమో …?”
- “అంతా లేదన్నా సరే- పూర్తిగా ఉన్నదన్నా సరే. ఈ రెంటి స్థితీ ఒకటే.”
- . గోవాడ అక్కయ్య “ఏకాగ్రత కలగటానికి కనుబొమ్మలమధ్య దృష్టినిలిపితే ఏర్పడుతుందంటారు కదా, అది సాధ్యమౌతుందా?-‘ అని అడిగింది.
- “సర్వత్రా ఉన్నదానిమీద దృష్టి నిలపలేవు కనుక ఒక గుర్తులో చెప్పటం ఈ ఫోటోలూ, గుళ్ళూ, మంత్రాలూ ఇవన్నీ ఎందుకు అవసరమో ఇదా అందుకే, లక్ష్యానికి హేతువయినది. అంతేకానీ ఆ కనుబమ్మల మధ్యనే శక్తి ఉన్నదని కాదుగా? అదొక గుర్తు.”
- “శ్వాస ఆగి కూడా బ్రతకవచ్చు. ప్రాణమంటే శ్వాసకాదు.”
- “అవయవాలచేత మనస్సు కట్టుబడేది ప్రాణాయామం. మనస్సు చేత అవయవాలు కట్టు బడేది భక్తి.”
- “ఆధారమాధారమయితే అంతా సహస్రారమే.”
- “నన్ను నీవు కలుపుకోమని పైకి వెళ్ళిందే బ్రహ్మ స్వరూపం- ఉచ్ఛ్వాసం. క్రిందికి దిగిందే – మానవరూపం -నిశ్వాసం”
- “సంసార బాధ్యతలే ఆధ్యాతిక సాధన నాయనా ఆధ్యాత్మిక సాధన అంటే వేరే అదేదో కాదు? నువ్వు చేసే ప్రతీ పని భగవత్సేవయనీ భగవదాజ్ఞానుసారమే ననీ అనుకోగలిగితే యీ సంసారం ప్రతిబంధకం కానేరదు.”
- “వేదాంతమంటే చెప్పేవాడికీ, వినేవాడికీ అర్థంకాదు. నాకు వ్యక్త పరచే భాషలేదు. మీకు అనుభవించే శక్తి లేదు.”
- “అనుభవాన్ని మాటల్లో పెట్టేటప్పటికి యదార్థం మరుగున పడుతుంది.”
- “అనుభవం శాస్త్రాన్నిస్తుంది కానీ శాస్త్రం అనుభవాన్నివ్వదు.”
- ‘అయితే అమ్మా దాన్ని ఎలాగ తెలుసుకోవడం?’
“తనంతతానే తెలియబడేది వుంది. ఒకడు చూశాడనుకో వాడికి చెప్పనవసరం లేదు. లేదనుకో ఎన్ని పోలికలు ఇచ్చినా వాళ్ళు చూసినట్టనిపించదు. అనుభవించిన దాన్ని రూపకల్పన చేసి చెప్పాలి. అది ఎంత అర్థమవుతుందీ అనేది వినేవారి స్థితిని బట్టి వుంటుంది. ఉన్నదాన్ని ఉన్నట్లు ఎవడూ అర్ధం చేసుకోలేడు.” - “సర్వత్రా అనురాగమే విరాగం,”
“ధ్యాసే ధ్యానం.”
“ముముక్షుత్వమే మోక్షం.” - “సర్వత్రా ఉండే మమకారం మాధవత్వాన్ని గుర్తింపజేస్తుంది.”
- “ఏకత్వం గల సంకల్పమే దైవత్వం.”
- “భిన్నత్వం లేని మనస్తత్వమే దైవత్వం.”
- “అన్నీ తనే అనేటటువంటి మనస్తత్వమే భగవంతుడు.”
- “విచక్షణ లేని వీక్షణే అనుగ్రహం.”
- “ఎదుటివారిలో దైవత్వాన్ని చూస్తున్నంత సేపూ మనలో దైవత్వం కలుగుతుంది.”
- “సర్వత్రా పూజ్యభావాన్ని చూడగలిగినవారే పూజ్యులు.”
- “దైవం గుర్తించేటట్టు ఎప్పుడూ ఉండడు. సర్వసామాన్యంగా ఉంటాడు.”
- “ఆధారం సాధారణమైనప్పుడు గుర్తించలేము.”
- “దేనిని అయినా సరే పొందటానికి చేసే సాధన తపస్సే. దేనిని అయినా గాఢంగా ఆరాధించటం కూడా తపస్సే.”
- “ఎవరు దగ్గర లేరనుకుంటున్నావో, ఎవరు కావాలనుకుంటున్నావో -వార్ని ఆవేదనతో ఆరాధిస్తున్నావు. ఆరాధన అంటే ఆవేదనేనమ్మా-ఏడుపంటే కళ్ళనీళ్ళు కాదుగా? హృదయాన్ని దగ్ధం చేసే అగ్ని ప్రవేశించి దహనం చేస్తున్నది. అది సర్వమమకారాల్నీ, రాగద్వేషాదుల్నీ దహనం చేసే మహాయోగం. అదే అందరూ సర్వ సామాన్యంగా చెప్పుకునే హఠయోగం. అదే భక్తి (యోగం). సర్వకాల సర్వావస్థలయంవదూ ఉన్నప్పుడు అదే జ్ఞానం. అదే నిష్కామ కర్మ; అదే సర్వమూ.”
- “అన్ని శబ్దాలు నీ శబ్దాలు కావటమే నిశ్శబ్దం.”
- “అంతా ఆత్మగా తోచటమే ఆత్మసాక్షాత్కారం.”
- “లోపల ఏదో వెలుపల అదే.”
- “సంపూర్ణ స్థాయి అంటే ఏమీ తెలియని, అంతా తెలిసిన స్థితి.”
- “సర్వకాల సర్వావస్థలయందూ సమానస్థితియే సమాధి.”
- “సర్వకాల సర్వావస్థలయందు సహజమయిన సహనమే సమాధి.”
- “సమత్వమే సమాధి.”
- సమాధిస్థితి అంటే ఒకసారి ఏర్పడి ఒకమారు లేనిది కాదు; సర్వసమాన స్థితి. లేనిది కలిగినప్పుడు కలిగినది పోతుందిగా?”
- “ఈ ద్వంద్వాలు ఆ బ్రహ్మగా గుర్తించినదే బ్రహ్మానందము.”
- “సర్వత్రా భిన్నత్వం లేకపోవటమే పరిపూర్ణత్వం.’ (ఏది చూచినా అక్కడకది పరిపూర్ణము అనే తెలియడం పరిపూర్ణత్వమట)
- “ఇంత శరీరం ఉంటే పాదాలకెందుకూ నమస్కారం అన్న ప్రశ్న. ఆ పాదమూ పాదమ్మీదనే ఆధారపడ్డది కనుక -“
- “ఎక్కడ పుట్టారో అక్కడే కలుస్తారు.”
- ‘దుష్ట సంస్కార మున్నవాళ్ళ తరింపు ఎట్లా అమ్మా?’
“ఆ బాధ్యత తల్లిదేగా? వాడు బురద పూసుకున్నా ఇంకెట్లా ప్రవర్తించినా ఆ బాధ్యత తనది అనుకుంటున్నది కనుక వాడిదేమీ లేదు. ఎవరైనా తరింపజేస్తుంది.” - ‘నా గతి ఏమిటమ్మా?’
“వాడిగతే నీగతి. అందరికీ సుగతే కాస్త ముందు వెనుకల తేడా గానీ-” - ‘నా ఆస్తి మీకు అంకితం చేస్తున్నాను. నాకు ఇక్కడికి వచ్చి ఉండాలని ఉన్న’దన్న సంతమాగులూరు అన్నయ్యతో అమ్మ-
- “ఆస్తి కాదుగా నాయనా అంకితం?- మీరూ. ఆ మీరు ఎప్పుడో అయి ఉన్నారు. నేను తీసుకోవటం కాని నువ్వు కావటం కాదు. అది ఎప్పుడో అయి ఉన్నది. నువ్వు ఇక్కడ ఉండాటానికి ఏ అభ్యంతరము లేదు. పొలం కొనుక్కో. నీ ఇల్లు నువ్వు కట్టుకుని, నీ గంజి నువ్వు కాచుకొని త్రాగొచ్చు. నా అభ్యంతరం లేదు. దానికైనా వాళ్లు ఉన్నారు. వాళ్లను అడుగు. కానీ ఇక్కడ ఉండటం అంటే చాలా కష్టం నాయనా. ఇక్కడ అన్ని రకాల ప్రవృత్తులు కలిగిన వాళ్లూ ఉంటారు. వీళ్లందరి మధ్యా ఉండటం చాలా కష్టం కదూ? అక్కడ ఏది కష్టమనిపించిందో అది ఇక్కడా ఉన్నది. నీ తత్వము అది అయినప్పుడు ప్రదేశం మారినంత మాత్రాన నీకా బాధ ఉండకుండా ఉండదు. అయితే ఒకటే తృప్తి. ఇక్కడ అమ్మ. కనిపిస్తుంది. అందరూ నీలా వచ్చినవారేగా? వాళ్ళ మనస్సులు ఏం మారాయి? బయట ప్రపంచంలో ఎన్ని బాధలున్నాయో అన్నీ ఇక్కడా ఉన్నాయి. నీ అన్నం నువ్వు తింటూ నువ్వు దూరంగా ఉన్నా అవి నీకు తప్పవు. అది తట్టుకో గలిగే ఓర్పు ఉంటే సరే. అన్నీ ఆలోచించుకొని రా”
- అమ్మ చాలా నీరసంగా ఉన్నారు. అయినా స్వయంగాలేచి వచ్చి పనిచేసి వచ్చి పడుకున్న పిల్లలను లేపి, అందరికీ తలా ఒక చెక్కరకేళి పండిచ్చారు. సున్నపు గానుగలు వేసి చేతులు పుండ్లుపడ్డ పిల్లలకు స్వయంగా అన్నం కలిపి నోట్లో ముద్దలు పెట్టారు.
- “నిన్నటినుండి నాకు చాలా కోపంగా ఉంది. ఆవరణలోని అందర్నీ నీళ్ళబండి తీసుకు వెళ్ళమన్నాను. నేను పోసుకుంటున్నది నీళ్ళుకావు. ఆ ఎద్దు రక్తం-అన్నాను. దాన్ని పీపాబండికి కట్టకపోతే నాప్రాణం హాయిగా వుంది.”
- “దేవాలయం ప్రతిష్ఠ అప్పుడు నవరత్నాలు పొయ్యాలన్నారు. నవరత్నాలు పుట్టింది యిక్కడే కనుక యిదే వేస్తున్నాను అంటూ మూటు దోసిళ్ళ మట్టి వేశాను.”
- ఆనాడు రాత్రి అమ్మ కాఫీ అడిగారు. ఇంట్లో పంచదార లేదు. అమ్మకి కాఫీ ఇవ్వడానికి లేకపోయిందే అని కించపడుతూ అన్నపూర్ణ ఎప్పుడూ వాడని ఒక డబ్బా తియ్యటం, అందులో పంచదార వుండటం జరిగింది. ఆ పంచదార ఎప్పుడూ ఎవరూ అందులో పోసివుండలేదు?
- జబ్బుచేసిన పెద్దకుక్క దగ్గరికి హఠాత్తుగా వర్షంలో బయలుదేరిన అమ్మను కాత్యాయని అడ్డుపెట్టింది. ఆమెకు సమాధానంగా అమ్మ-“ఈ వర్షం, బురద ఇవన్నీ నాకేం కొత్తకాదమ్మా. వీటికి అలవాటు పడ్డదాన్నే. పాపం పిచ్చిది. దానికి నేనంటే ఎంతోప్రేమ. దానికి ఓపిక ఉన్నన్నాళ్ళు నా దగ్గరికి వచ్చేది. ఇవ్వాళ దాని కోసం నేను వెళ్తాను-” అంటూ ఆ బురదలో నడిచి ఆ కుక్క దగ్గరకి వెళ్ళారు.
- నిర్మాణంలో వున్న నీళ్ళ టాంకీ క్రిందకు వచ్చారు అమ్మ.
నాన్నగారు : గాలి రావటం లేదు. మరీ ఉక్కపోతగా వుంది.
ఎటో ఆలోచిస్తున్నట్లున్న అమ్మ “వస్తుంది” అన్నారు. చూస్తుండగానే గాలి వీచింది. అందరమూ ఆశ్చర్యపోయాము. - అరుణ పెళ్లిలోనే జరిగిన పోతుకూచి రవి మరణాన్ని గూర్చి ఆ అమ్మాయి మేనమామ ఆ అశుభానికి బాధ పడుతూంటే-
అమ్మ : ఇందులో మీరు బాధపడాల్సిన పనిలేదు నాయనా. వాడు ఈ రోజు పోవాలి, పోయాడు ఈ ఆవరణలో రెండూ జరుగుతాయి. శుభం అశుభం రెండూ సమానమే నాకు. - “ఆడవాళ్ళు కూర్చుని మగవాళ్ళు పనిచెయ్యటం నాకు ఇష్టం ఉండదు. కాని ఒకరికొకరు పనులలో సహాయపడటం, కలిసి చేసుకోవటం ఎంత బావుంటుంది? అందరూ అన్ని పనులూ చెయొచ్చు. అడవాళ్ళపనీ మగవ్యాపనీ అని పనులకి భేదం లేదు, చేయలేక మనకు భేదం తప్ప. ముందు ఇక్కడున్న ప్రతివాళ్ళు ఇది గుర్తు పెట్టుకోవాలి. ఇది నేర్చుకోవాలి.”
- “అందరింట్లో ఫలానా పని ఫలానా వాళ్ళవల్ల అవుతుందని చెప్పటానికి వీలు లేదు. ఆ సమయానికి ఎవరో ఒకరు వస్తారు, పని అవుతుంది. మాటలు సాగవు కాని పని సాగుతుంది.”
- “ఆవరణలో ఎవరికీ ‘ఇది నాదీ’ అనే భావం లేదు. ప్రతి ఒక్కరిలో ఆ భావం ఏర్పడాలి. ఎవరయినా క్రొత్త వాళ్ళు వచ్చి ‘బావి ఎక్కడమ్మా?’ అని అడిగితే ‘అటు పో’ అంటారు. చూపించదామని ఎవరికీ ఉండదు.”
- “ఇక్కడకు వచ్చేవాళ్ళు ఇక్కడుండే కుక్కపిల్లనూ, పిల్లిపిల్లనూ కూడా విలువగా చూస్తున్నారు. వాళ్ళు ఎట్లా చూస్తున్నారో యిక్కడికి వచ్చేవాళ్ళను మీరు అట్లాగే చూడాలి.”
అమ్మ మెలకువ – లోక వ్యవహారాలలో
- ఆ పాపాయి తల కాస్త పొడుగ్గా ఉన్నది. లీల అడిగింది అమ్మని – ‘తల తగ్గుతుందా?’ అని.
అమ్మ : ఇవన్నీ యేం చేస్తాయి? బుద్ధి సొట్టపడకుండా ఉంటే చాలు. అది ఒకటీ బాగుంటే అన్ని వంకరలూ పోతాయి. - తన సమీపంలో నేల మీద పారవేయబడి ఉన్న పురికొసను చేతులు చాచి అందుకుని నాకు యిస్తూ —-
అమ్మ: తోరణాలు కట్టడానికి ఉపయోగిస్తుంది. ఏమిటో నాకన్నీ యిటు వంటివే కనుపడతాయి. - శేషయ్యగారితో అమ్మ —-
“వంటకు ఎట్లా వసతిగా వుంటుందనుకుంటే అట్లా కట్టించుకోండి దగ్గర వుండి – ఏ పనివాళ్ళకు ఆ పనిలో మెలకువ తెలుస్తుంది.” - రవి కోసం అప్పటికప్పుడు వెచ్చని నీళ్ళు కావలనుకున్న జ్యోత్స్నతో —
“నీటిని ఏడుసార్లు గ్లాసులో కొద్ది ఎత్తులో తిరగబోస్తే చాలు ఆ గుణం వస్తుంది. నీటిలో అగ్నితత్వం వున్నదిగా?” - “ఎంతమంది బిడ్డలున్నా తల్లికి ఏ బిడ్డకు ఆ బిడ్డే ఎక్కువనిపిస్తుంది. పెట్టుపోతల్లో, వాళ్ళ ఆరోగ్య పరిస్థితిని బట్టి తేడా ఉండొచ్చు కానీ ప్రేమ మాత్రం సమానంగానే ఉంటుంది. అందులో తరుగు ఉండదు.”
- “కుళ్ళు మీ రనుకున్నంత చెడ్డది కాదమ్మా. మంచితనం నిలవ ఉంటే అంతే. ఎట్లా అంటే – ఒక పండు పక్వానికి వచ్చినప్పుడు ఉపయోగించక నాలుగు రోజులు నిలవ ఉంచితే ఏమౌతుంది? కుళ్ళుతుంది.”
- “దేనికి పనికి వచ్చేవాళ్ళు దానికి పనికి వస్తారు. ఎవరు ఎందుకు ఉపయోగపడాలో అందుకు ఉపయోగపడతారు. వీడు ఇందుకు పనికి వస్తే వాడు మరొక దానికి పనికి వస్తాడు. మన శరీరంలో ఉన్న అవయవాలు ఒకటి చేస్తున్న పని మరొకటి చేస్తుందా? కన్ను వింటుందా? చెవి చూస్తుందా? ముక్కు మాట్లాడుతుందా? అలాగే ఇందులో అన్నీ మన కవసరమే. అనవసర భాగం ఏముందీ?”
- ‘మిమ్మల్ని వదిలి వెళ్ళాలనిపించటం లేదమ్మా, కాని సంసారం, భర్త, పిల్లలూ ఉన్నారు. ఎట్లా వదిలి పెట్టటము?’ అని తనని విడిచి వెళ్ళటానికి బాధపడుతున్న ఒక అక్కయ్యతో —
అమ్మ : వదిలిపెట్టాలనుకున్నా వదిలిపెట్టగలవా? సంసార మంటే భర్తా, పిల్లలే కాదు; సంకల్పమే సంసారం. (BG 6.2) - ‘నా హృదయాన్ని కదిలిస్తున్నావమ్మా —‘
“కదిలేది హృదయం. హృదయాన్ని కదిలించటం కాదు. హృదయమంటే చైతన్యం.” - “చిన్న పిల్లలకు చెయ్యాలంటే ముద్దుగా ఉంటుంది. అదే పెద్దవాళ్ళకు చెయ్యాలంటే విసుగ్గా ఉంటుంది.”
- “చిన్న పిల్లలు ఏడిస్తే మారాము అంటారు. పెద్దవాళ్ళు ఏడిస్తే కుళ్ళుమోతు తనం అంటారు. యేమి తెలియని వాళ్ళు చేసేదానికీ, అన్నీ తెలిసిన వాళ్ళు చేసేదానికీ యేడుపు ఒకటయినా తేడా యింతగా ఉంటుంది.” (Chandogya Upanishad 1.1.10)
- “కార్యార్థి లక్షణం తనను గురంచి అనేకం వినబడుతున్నా తలవంచుకొని ప్రశాంతంగా తనపని చేసుకోవటమే.”
- “దృష్టిలో భేదం తప్ప ఉన్నదంతా ఒక్కటే. సైన్సు ‘స్వభావం’ అన్న దానిని మనం ‘దైవం’ అంటున్నాము.”
- “మాట్లాడుకుంటుంటే నిద్ర రాదుగా? నీ శ్వాసను గమనిస్తూ నామం చేస్తూ పడుకుంటే తొందరగా నిద్రపడుతుంది.”
- “పండితులకు – సామాన్యంగా ఏది పొందటానికయితే చదువుకున్నారో అది పొందలేక చదువు మాత్రమే మిగులుతుంది.”
- “నేను ఒక విషయాన్ని రెండుసార్లు రెండురకాలుగా చెప్పవచ్చు. కానీ అభిప్రాయం అదే; మాటలలో తేడా వస్తుంది.”
“ఆధ్మాత్మికానికీ – సైన్సుకూ తేడా ఏముంది? ఉన్నది ఒక్కటే – మాటల భేదమే.” - “ఎవరే దారిన పోతే వారిని ఆ దారిన పోనిచ్చి మెల్లగా ఇటు తిప్పుకు రావాలి.”
- ‘తప్పు అంటే’
“నచ్చక పోవటమే తప్పు” - “భావానికి అందేదంతా రూపమే.”
- “శబ్దం ఒకటే. ధ్వనులు వేరు.”
- “క్రోధం లేకపోతే భయానికి తావు లేదు.”
చమత్కారము
- వాకిట్లో సంజకళ్ళాపి జల్లి ముగ్గులు పెడుతున్న మా బృందాన్ని రోలు మీద కూర్చుని తిలకిస్తున్న అమ్మను చూసి హరిదాసుగారు అన్నారు-
‘ఆడవాళ్ళు రోటిమీద కూర్చోకూడదు.’
అమ్మ : నేను ఆడదాన్ని ? నేను ఆడదాన్ని కాదు ఈడదాన్నే. - “అత్రి- అనగా త్రికాలములూ త్రి విధావస్థలూ లేనివాడు.”
- “ఈ నాడు డెమోక్రసీ ఎక్కడున్నదీ మాటలో తప్ప? ప్రతివాడూ మనస్సులో కోరేది డిక్టేటర్షిప్.”
- “దారిలో ఉన్నవాడు దారి తప్పినవాడి కాళ్ళు పట్టుకుంటే తప్పినవాడు దారిలోకి వస్తాడు.”
- యేర్లగడ్డ రాఘవయ్యగారు ‘ఏమి స్వప్నాలు. ఏమి స్వప్నాలు-‘
అమ్మ: నేనిదంతా నిత్య మను కుంటున్నాను కదా! నువ్వు అదృష్టవంతుడివి -అంతా స్వప్నమనుకుంటున్నావు. - నాలుగు రోజుల క్రిందట వచ్చి వెళ్ళిన ఒక అన్నయ్య మళ్ళీ ఈ రోజు వచ్చి అమ్మను చూశారు. వారు వెళ్ళాక అమ్మ అన్నారు. – “ఈ రెండు రోజులలోనే బాగా చిక్కిపోయాడే” అని. అంటే సన్నబడ్డాడని.
వెంటనే హైమ నవ్వుతూ అన్నది ‘అవునమ్మా నిజంగానే చిక్కిపోయారూ’ అంటే తన అభిప్రాయం అమ్మకు చిక్కారని.
-అమ్మ కూడా నవ్వుతూ – “అంతేగా. మళ్ళీ చూడాలని అనిపించటం చిక్కిపోవటమేగా” – అన్నారు. - యేర్లగడ్డ రాఘవయ్యగారు : రాధ మొత్తానికి అవధూతే.
అమ్మ : వాడికి కోపం వస్తే మన పాలిట యమదూతలాగా ఉంటాడు. - ‘నాకు మనసు సరిగా ఉండదండీ.’
అమ్మ : ఏమి చేస్తూ ఉంటావు?
అతను : గోల చేస్తూ ఉంటాను.
అమ్మ : గోల అంటే ఏం చేస్తుంటావు?
అతను : ఇంట్లో వాళ్ళను కొడుతుంటాను.
అమ్మ : ఇంట్లో వాళ్ళనేనా, ఇతరులను కూడానా? ఆ తేడా తెలుస్తుందా?
అతను : తెలుస్తుంది.
అమ్మ : నువ్వే నయం. నాకంటే -ఆ తేడా అయినా తెలుసు. - ‘నిద్రపోకుండా పని చేస్తున్నావా అమ్మా?’
“నిద్రపోయింది కనుకనే పనిచేస్తున్నా.” - చిన్నప్పుడు హైమ ‘ఓం’ అని వ్రాసి మాష్టరుగారు దిద్దమంటే హైమ (బ్రహ్మాండం) ‘అక్కడే ఉన్నదిగా’ అనేదట. అమ్మ ‘ఓం’ అనటమంటే ‘నీ దగ్గర ఉన్నదిగా’ అనేదట. ఆ మూడేళ్ళ వయస్సులోనే జపం చేస్తున్నట్లుగా ఎప్పుడూ వ్రేళ్ళు లెక్క పెట్టుకుంటుండేదట. ఈ విషయాలు అమ్మ చెబుతూ అన్నారు –
“అదేమిటో ముగ్గురు పిల్లల్లో అదీ, దాని ప్రవర్తనా మొదటినుండీ ప్రత్యేకంగానే ఉండేది.” - ‘మేము మాట్లాడుకున్నదీ నీ కెలాగ వినపడిందమ్మా?’
“మీరు మాట్లాడుకున్నది మీకు వినపట్టంలేదూ? అట్లాగే అంతా వినపడు తుంటుంది. అన్నీ కనపడుతుంటాయి.” - ‘అన్నయ్యా – దాళువా – పంటంతా పాడయింది’ అని రుక్మిణక్కయ్య చెప్పింది.
రామకృష్ణ అన్నయ్య : ఎందుకమ్మా అట్లా చేశావు?
అమ్మ : నువ్వు డబ్బు వెదజల్లుతున్నప్పుడే చెప్పాను. ఈ సంవత్సరం దాళువా పంటకు అంతగా ఖర్చు పెట్టవద్దు అని – విన్నావా?
రామకృష్ణ అన్నయ్య అమ్మకు నమస్కరించాడు. - “సుబ్రహ్మణ్యం వచ్చాడురా. చూడూ—”
రాధన్నయ్య చూసి “ఎవరూ లేరమ్మా” అన్నాడు.
“కాదురా వచ్చాడురా.”
కాసేపటికల్లా ఆ అన్నయ్య రానే వచ్చాడు. - వేదాంతం దుర్గాంబగారికి ఎఱుపుచీర, ఆమె కోడలు రాజ్యలక్ష్మికి నలుపుచీరె పెట్టారు ఒకసారి అమ్మ. సరిగ్గా ఆ రకం చీరెల కోసం నాలుగు రోజుల క్రిందట వారు చీరాల, రేపల్లే బాపట్లలలో షాపులన్నీ చూశారట. అమ్మ ఆ చీరలను ఇవ్వటం సరే, వాళ్ళ మనస్సునుబట్టి ఇచ్చినందుకు ఆశ్చర్యపోయారు వాళ్ళు.
- ‘మావన్నీ నీకెట్లా తెలుస్తాయమ్మా?’
“నా ప్రవర్తన నాకు తెలియదూ?” - హైదరాబాదునుంచి వచ్చిన ఒక కుర్రవాడిని –
అమ్మ : నా ముఖం చూసి చెప్పు – నువ్వు పెదనాన్నావాళ్ళ జేబులలో డబ్బులు తీయ్యలేదూ?
అబ్బాయి : తీశానమ్మా.
అమ్మ : మాంసం తిన్నావా? లేదా.
అబ్బాయి : ఎప్పుడైనా తిన్నానమ్మా.
అమ్మ : సారాయి?
అబ్బాయి : త్రాగానమ్మా. నెలా పదిహేనురోజులు రోజూ త్రాగిన తరువాత మానేశాను. ఒళ్ళు నొప్పులు చేసినయ్. - ‘మీ నామస్మరణ చేస్తూ మద్రాస్ మవుంటురోడ్డులో నడిచిపోతున్న నా మీద మీ ప్రభావం ఎలా ఉంటుంది?’
“ఏముంది నాన్నా – నాముందు రోడ్డుమీద వెళుతున్నట్టు కనుపిస్తుంటావు.”
అమ్మ తన మాటలలో
- 1386