అర్జున ఉవాచ :
జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే
మతా బుద్ధిర్జనార్దన ।
తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం
నియోజయసి కేశవ ॥ (3.1)
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన
బుద్ధిం మోహయసీవ మే ।
తదేకం వద నిశ్చిత్య
యేన శ్రేయోఽహమాప్నుయామ్ ॥ (3.2)
శ్రీ భగవానువాచ :
లోకేఽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా
పురా ప్రోక్తా మయాఽనఘ ।
జ్ఞానయోగేన సాంఖ్యానాం
కర్మయోగేన యోగినామ్ ॥ (3.3)
న కర్మణామనారంభాత్
నైష్కర్మ్యం పురుషోఽశ్నుతే ।
న చ సన్న్యసనాదేవ
సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి ॥ (3.4)
న హి కశ్చిత్ క్షణమపి
జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్ ।
కార్యతే హ్యవశః కర్మ
సర్వః ప్రకృతిజైర్గుణైః ॥ (3.5)
కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య
య ఆస్తే మనసా స్మరన్ ।
ఇంద్రియార్థాన్ విమూఢాత్మా
మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే ॥ (3.6)
యస్త్వింద్రియాణి మనసా
నియమ్యారభతేఽర్జున ।
కర్మేంద్రియైః కర్మయోగం
అసక్తః స విశిష్యతే ॥ (3.7)
నియతం కురు కర్మ త్వం
కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః ।
శరీరయాత్రాపి చ తే
న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః ॥ (3.8)
యజ్ఞార్థాత్కర్మణోఽన్యత్ర
లోకోఽయం కర్మబంధనః ।
తదర్థం కర్మ కౌంతేయ
ముక్తసంగః సమాచర ॥ (3.9)
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా
పురోవాచ ప్రజాపతిః ।
అనేన ప్రసవిష్యధ్వం
ఏష వోఽస్త్విష్టకామధుక్ ॥ (3.10)
దేవాన్ భావయతానేన
తే దేవా భావయంతు వః ।
పరస్పరం భావయంతః
శ్రేయః పరమవాప్స్యథ ॥ (3.11)
ఇష్టాన్ భోగాన్ హి వో దేవా
దాస్యంతే యజ్ఞభావితాః ।
తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో
యో భుంక్తే స్తేన ఏవ సః ॥ (3.12)
యజ్ఞశిష్టాశినః సంతో
ముచ్యంతే సర్వకిల్బిషైః ।
భుంజతే తే త్వఘం పాపా
యే పచంత్యాత్మకారణాత్ ॥ (3.13)
అన్నాద్భవంతి భూతాని
పర్జన్యాదన్నసంభవః ।
యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో
యజ్ఞః కర్మసముద్భవః ॥
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి
బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్ ।
తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ
నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్ ॥ (3.14-15)
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం
నానువర్తయతీహ యః ।
అఘాయురింద్రియారామో
మోఘం పార్థ స జీవతి ॥ (3.16)
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాత్
ఆత్మతృప్తశ్చ మానవః ।
ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టః
తస్య కార్యం న విద్యతే ॥ (3.17)
నైవ తస్య కృతేనార్థో
నాకృతేనేహ కశ్చన ।
న చాస్య సర్వభూతేషు
కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః ॥ (3.18)
తస్మాదసక్తః సతతం
కార్యం కర్మ సమాచర ।
అసక్తో హ్యాచరన్ కర్మ
పరమాప్నోతి పూరుషః ॥ (3.19)
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమ్
ఆస్థితా జనకాదయః ।
లోకసంగ్రహమేవాపి
సంపశ్యన్ కర్తుమర్హసి ॥ (3.20)
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠః
తత్తదేవేతరో జనః ।
స యత్ప్రమాణం కురుతే
లోకస్తదనువర్తతే ॥ (3.21)
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం
త్రిషు లోకేషు కించన ।
నానవాప్తమవాప్తవ్యం
వర్త ఏవ చ కర్మణి ॥ (3.22)
యది హ్యహం న వర్తేయం
జాతు కర్మణ్యతంద్రితః ।
మమ వర్త్మానువర్తంతే
మనుష్యాః పార్థ సర్వశః ॥ (3.23)
ఉత్సీదేయురిమే లోకా
న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్ ।
సంకరస్య చ కర్తా స్యాం
ఉపహన్యామిమాః ప్రజాః ॥ (3.24)
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో
యథా కుర్వంతి భారత ।
కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తః
చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్ ॥ (3.25)
న బుద్ధిభేదం జనయేత్
అజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్ ।
యోజయేత్ సర్వకర్మాణి
విద్వాన్ యుక్తః సమాచరన్ ॥ (3.26)
ప్రకృతేః క్రియమాణాని
గుణైః కర్మాణి సర్వశః ।
అహంకారవిమూఢాత్మా
కర్తాహమితి మన్యతే ॥ (3.27)
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో
గుణకర్మవిభాగయోః ।
గుణా గుణేషు వర్తంత
ఇతి మత్వా న సజ్జతే ॥ (3.28)
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః
సజ్జంతే గుణకర్మసు ।
తానకృత్స్నవిదో మందాన్
కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్ ॥ (3.29)
మయి సర్వాణి కర్మాణి
సన్న్యస్యాధ్యాత్మచేతసా ।
నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా
యుధ్యస్వ విగతజ్వరః ॥ (3.30)
యే మే మతమిదం నిత్యం
అనుతిష్ఠంతి మానవాః ।
శ్రద్ధావంతోఽనసూయంతో
ముచ్యంతే తేఽపి కర్మభిః ॥ (3.31)
యే త్వేతదభ్యసూయంతో
నానుతిష్ఠంతి మే మతమ్ ।
సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్
విద్ధి నష్టానచేతసః ॥ (3.32)
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః
ప్రకృతేర్ జ్ఞానవానపి ।
ప్రకృతిం యాంతి భూతాని
నిగ్రహః కిం కరిష్యతి ॥ (3.33)
ఇంద్రియస్యేంద్రియస్యార్థే
రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ ।
తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్
తౌ హ్యస్య పరిపంథినౌ ॥ (3.34)
శ్రేయాన్ స్వధర్మో విగుణః
పరధర్మాత్ స్వనుష్ఠితాత్ ।
స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః
పరధర్మో భయావహః ॥ (3.35)
అర్జున ఉవాచ :
అథ కేన ప్రయుక్తోఽయం
పాపం చరతి పూరుషః ।
అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ
బలాదివ నియోజితః ॥ (3.36)
శ్రీ భగవానువాచ :
కామ ఏష క్రోధ ఏషః
రజోగుణసముద్భవః ।
మహాశనో మహాపాప్మా
విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్ ॥ (3.37)
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్
యథాఽదర్శో మలేన చ ।
యథోల్బేనావృతో గర్భః
తథా తేనేదమావృతమ్ ॥ (3.38)
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన
జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా ।
కామరూపేణ కౌంతేయ
దుష్పూరేణానలేన చ ॥ (3.39)
ఇంద్రియాణి మనో బుద్ధిః
అస్యాధిష్ఠానముచ్యతే ।
ఏతైర్విమోహయత్యేష
జ్ఞాన మావృత్య దేహినమ్ ॥ (3.40)
తస్మాత్త్వమింద్రియాణ్యాదౌ
నియమ్య భరతర్షభ ।
పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం
జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్ ॥ (3.41)
ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహుః
ఇంద్రియేభ్యః పరం మనః ।
మనసస్తు పరా బుద్ధిర్
యో బుద్ధేః పరతస్తు సః ॥ (3.42)
ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా
సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా ।
జహి శత్రుం మహాబాహో
కామరూపం దురాసదమ్ ॥ (3.43)