తదిత్యనభిసంధాయ
ఫలం యజ్ఞతపఃక్రియాః ।
దానక్రియాశ్చ వివిధాః
క్రియంతే మోక్షకాంక్షిభిః ॥
తత్, ఇతి, అనభిసంధాయ, ఫలమ్, యజ్ఞ తపః క్రియాః,
దానక్రియాః, చ, వివిధాః, క్రియంతే, మోక్షకాంక్షిభిః.
తత్ ఇతి = తత్ అనే బ్రహ్మ వాచక శబ్దాన్ని ఉచ్చరించి; ఫలమ్ = ఫలాన్ని; అనభిసంధాయ = ఆకాంక్షించకుండా; మోక్ష కాంక్షిభిః = ముముక్షువులచే; వివిధాః = నానా విధాలైన; యజ్ఞ తపః క్రియాః = యజ్ఞ తపః కర్మలూ; దాన క్రియాః చ = దానకర్మలూ; క్రియంతే = ఒనర్చబడుతున్నాయి.
తా ॥ మోక్షాన్ని కోరుకునేవారు ఫలాపేక్ష లేకుండా వివిధ యజ్ఞాలను, తపస్సులను, దానాలను ‘తత్’ (అది – అంటే అంతా ఆయనదే) అనే భావంతో నిర్వహిస్తారు. ఇది కర్మ ఫలాన్ని త్యాగం చేయడానికి సంకేతం.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో ‘ఫలితాన్ని ఆశించకుండా కర్మలు చేయడం’ (నిష్కామ కర్మ) గురించి వివరిస్తున్నారు.
1. కర్మఫల త్యాగం – మోక్షానికి మార్గం: మోక్షం కోరుకునేవారు యజ్ఞం, దానం, తపస్సు వంటి పనులను ఫలితంపై ఆశ లేకుండా చేస్తారు. ఇలా ప్రతిఫలాన్ని ఆశించకుండా పనులు చేయడం వల్లే ‘చిత్తశుద్ధి’ (మనసు స్వచ్ఛంగా మారడం) కలుగుతుంది. ఈ మానసిక స్వచ్ఛతే మోక్షానికి దారి చూపిస్తుంది. భగవద్గీతలో కృష్ణుడు చెప్పిన ప్రధానమైన పాఠం ఇదే. మోక్షం కావాలనుకునే వారికి ఇది చాలా అవసరం.
2. మంచి పనులను వదలకూడదు: మోక్షం కోరుకునేవారు యజ్ఞం, దానం, తపస్సు వంటి పుణ్యకార్యాలను ఖచ్చితంగా చేయాలి. “నేను మోక్షం కోరుకుంటున్నాను కదా, నాకెందుకు ఈ పనులు?” అని వాటిని వదిలివేయకూడదు. ఇవన్నీ గమ్యాన్ని చేరడానికి సహాయపడే మెట్లు లాంటివి.
రాబోయే అధ్యాయంలో భగవంతుడు స్పష్టంగా చెబుతారు: “యజ్ఞం, దానం, తపస్సు అనే కర్మలను ఎప్పుడూ వదలకూడదు, అవి కచ్చితంగా చేయాల్సిందే” అని.
3. అపోహలు – వాస్తవాలు: ఈ రోజుల్లో కొందరు “పుణ్యకార్యాలు చేస్తే బంధాల్లో చిక్కుకుంటాం, కాబట్టి వాటిని చేయవద్దు” అని తప్పుగా చెబుతుంటారు. వాటిని తక్కువ చేసి చూస్తుంటారు. కానీ భగవంతుడు గీతలో అలా చెప్పలేదు. ఈ మంచి పనులను వదలకూడదని, పైగా తప్పక ఆచరించాలని చెప్పారు.
కాబట్టి, మహాత్ముల మాటలను నమ్మి, మనం చేసే యజ్ఞం, దానం, తపస్సు వంటి పనులను ఫలితం ఆశించకుండా చేయాలి. తద్వారా మనసును శుద్ధి చేసుకుని మోక్షాన్ని పొందాలి.