రజస్తమశ్చాభిభూయ
సత్త్వం భవతి భారత ।
రజ స్సత్త్వం తమశ్చైవ
తమః సత్త్వం రజస్తథా ॥
రజః, తమః, చ, అభిభూయ, సత్త్వమ్, భవతి, భారత,
రజః, సత్త్వమ్, తమః, చ, ఏవ, తమః, సత్త్వమ్, రజః, తథా.
భారత = అర్జునా; రజః = రజోగుణాన్ని; తమః = తమో గుణాన్ని; అభిభూయ = అణచి; సత్త్వమ్ = సత్త్వగుణం; భవతి = కలుగుతోంది; రజః = రజోగుణం; సత్త్వమ్ = సత్త్వగుణాన్ని; తమః ఏవ చ = తమోగుణాన్ని; తథా = అదేవిధంగా; తమః = తమోగుణం; సత్త్వమ్ = సత్త్వగుణాన్ని; రజః = రజోగుణాన్ని (అణచిపెట్టి, కలుగుతున్నాయి);
తా ॥ ఓ భారతా! మనస్సులో ఈ మూడు గుణాలు ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండవు. రజస్సును, తమస్సును అణచివేసి సత్వ గుణం పైకి వస్తుంది. అలాగే ఒక్కోసారి సత్వాన్ని, తమస్సును అణచివేసి రజో గుణం; సత్వాన్ని, రజస్సును అణచివేసి తమో గుణం ఆధిపత్యాన్ని చెలాయిస్తాయి.
వ్యాఖ్య:-
మనలో సత్త్వ, రజో, తమో గుణాలు మూడూ ఉంటాయి. కానీ ఏ సమయంలో ఏ గుణం ఎక్కువగా (బలంగా) ఉంటుందో, అది మిగతా రెండు గుణాలను అణచివేసి తన ప్రభావం చూపిస్తుంది.
సాధకుడు (మనం) ఏం చేయాలి?
- మొదటి మెట్టు: ముందుగా సత్త్వగుణాన్ని (మంచితనం, శాంతం, దైవభక్తి) బాగా పెంచుకోవాలి. ఆ సత్త్వగుణం బలంతో రజోగుణాన్ని (కోరికలు, ఆవేశం), తమోగుణాన్ని (బద్ధకం, అజ్ఞానం) అణచివేయాలి.
- చివరి మెట్టు: చివరకు ఆ సత్త్వగుణాన్ని కూడా దాటి, ఏ గుణాలూ లేని ఆ పరిపూర్ణమైన పరమాత్మ స్థితిని (నిర్గుణ స్థితిని) చేరుకోవాలి. ముల్లును ముల్లుతోనే తీసి, చివరకు రెండింటినీ పారేసినట్లుగా, సత్త్వగుణంతో మిగతా వాటిని జయించి, చివరకు దాన్ని కూడా వదిలిపెట్టి ఆత్మలో నిలవాలి.