స్వభావజేన కౌంతేయ నిబద్ధః స్వేన కర్మణా ।
కర్తుం నేచ్ఛసి యన్మోహాత్ కరిష్యస్యవశోఽపి తత్ ॥ 60
స్వభావజేన, కౌంతేయ, నిబద్ధః, స్వేన, కర్మణా,
కర్తుమ్, న, ఇచ్ఛసి, యత్, మోహాత్, కరిష్యసి, అవశః, అపి, తత్.
కౌంతేయ = అర్జునా; మోహాత్ = అవివేకంతో; యత్ = దేనిని; కర్తుమ్ = చేయ; న ఇచ్ఛసి = ఇచ్ఛగించవో; స్వభావజేన = స్వభావజాతమైన; స్వేన = నీ (క్షత్రియోచితమైన); కర్మణా = కర్మ చేత; నిబద్ధః = బద్ధుడవై; అవశః = నీ ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగానే; తత్ అపి =దానిని; కరిష్యసి = చేస్తావు.
తా ॥ కౌంతేయా! మోహంలో నీవు దేనిని చేయడానికి ఇచ్ఛగింపకున్నావో దానినే, పూర్వజన్మసంస్కారం వల్ల కలిగే శౌర్యాదులచే నియమింపబడి అవశుడవై నీవు చేస్తావు.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో “మనిషి తన స్వభావానికి బానిస, కానీ ప్రయత్నంతో దాన్ని జయించవచ్చు” అనే అత్యంత ముఖ్యమైన మానసిక శాస్త్రాన్ని వివరిస్తున్నారు.
1. నిబద్ధః (గట్టిగా కట్టేయబడ్డావు): శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడితో “నువ్వు నీ కర్మల చేత, నీ స్వభావం చేత గట్టిగా (నిబద్ధః) కట్టబడి ఉన్నావు” అని అంటున్నారు.
- కేవలం ‘బద్ధః’ (కట్టబడ్డావు) అనలేదు, ‘నిబద్ధః’ అన్నారు. అంటే తప్పించుకోవడానికి వీలులేని విధంగా నీ స్వభావం నిన్ను కట్టేసింది.
- అర్జునుడు పుట్టుకతోనే క్షత్రియుడు (Warrior). యుద్ధం చేయడం అతని రక్తంలోనే ఉంది. అందుకే కృష్ణుడు “నేను యుద్ధం చేయను అని నువ్వు పైకి అంటున్నావేమో కానీ.. నీ లోపల ఉన్న ఆ యుద్ధ స్వభావం నిన్ను ఊరుకోనివ్వదు. అది నిన్ను యుద్ధంలోకి లాక్కెళుతుంది” అని స్పష్టంగా చెప్పారు.
2. అయితే ‘నా రాత ఇంతే’ అనుకోవాలా? “మా కర్మ ఇంతేనేమో” అని నిరాశపడకూడదని ఇక్కడ గొప్ప రహస్యం చెప్పారు. మనిషి జీవితంలో రెండు శక్తులు ఎప్పుడూ పని చేస్తూ ఉంటాయి:
- పూర్వజన్మ సంస్కారం: గత జన్మల నుండి వెంట తెచ్చుకున్న అలవాట్లు (Fate/Past habits).
- పురుష ప్రయత్నం: ఈ జన్మలో మనం చేసే స్వయంకృషి (Free will/Self-effort).
3. గెలుపు ఎవరిది? (The Tug of War): మనలో ఎప్పుడూ ఈ రెండింటి మధ్య యుద్ధం (Tug of war) జరుగుతూనే ఉంటుంది.
- లాజిక్: మన ‘ఇప్పటి ప్రయత్నం’ (Present Effort) గనుక బలంగా ఉంటే.. ఎంతటి పాత కర్మనైనా, చెడు అలవాట్లను అయినా జయించవచ్చు.
- ఒకవేళ మనం బద్ధకించి ప్రయత్నం ఆపేస్తే.. పాత అలవాట్లు మనపై గెలుస్తాయి.
4. ఏం చేయాలి? మన పాత కర్మలు ఎలా ఉన్నాయో మనకు తెలియదు (అవి కంటికి కనిపించవు). కాబట్టి, మనం సేఫ్ సైడ్ ఉండాలంటే.. ఈ జన్మలో తీవ్రమైన ప్రయత్నం చేస్తూ, మంచి దైవిక అలవాట్లను పెంచుకోవాలి.
- అప్పుడు పాత పాపపు అలవాట్లు వాటంతట అవే ఓడిపోతాయి.
ముగింపు: కాబట్టి కర్మను సాకుగా చూపించకుండా, గట్టి ప్రయత్నంతో విధిని జయించాలి.