అయుక్తః ప్రాకృతః స్తబ్ధః శఠో నైష్కృతికోఽలసః ।
విషాదీ దీర్ఘసూత్రీ చ కర్తా తామస ఉచ్యతే ॥ 28
అయుక్తః, ప్రాకృతః, స్తబ్ధః, శఠః, నైష్కృతికః, అలసః,
విషాదీ, దీర్ఘసూత్రీ, చ, కర్తా, తామసః, ఉచ్యతే.
అయుక్తః = ఏకాగ్రత లేనివాడూ; ప్రాకృతః = ప్రాకృత బుద్ధికలవాడూ; స్తబ్ధః = వినయం లేనివాడూ; శఠః = మాయావి (వంచకుడూ); నైష్కృతికః = స్వార్థపరుడై పరుల వ్యాపారాలను పాడుచేసేవాడూ (పరులను అవమానించేవాడూ); అలసః = ఉత్సాహ రహితుడూ; విషాదీ = శోకించేవాడూ; దీర్ఘసూత్రీ చ = నేడో రేపో చేయాల్సిన పనిని (ఒక మాసంలోనైనా) చేయకుండా కాలయాపన చేసేవాడూ (చిరకారి అయిన); కర్తా = కర్త; తామసః = తామసికుడని; ఉచ్యతే = చెప్పబడును.
తా ॥ ఏకాగ్రత లేనివాడూ అత్యంత ప్రాకృత బుద్ధి కలవాడూ (అవివేకి), వినయం లేనివాడూ, వంచకుడూ, స్వార్థపరుడై పరుల వ్యాపారాలను పాడుచేసేవాడూ, (లేక ఇతరులను అవమానించేవాడూ) ఉత్సాహ రహితుడూ, శోకించేవాడూ, నేడో రేపో చేయదగిన పనిని చేయకుండా కాలయాపన చేసేవాడూ, అయిన కర్తను తామసికుడంటారు.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో అత్యంత అధమ స్థాయికి చెందిన ‘తామస కర్త’ (Tamasic Doer) యొక్క ఆరు ప్రధాన అవలక్షణాలను వివరిస్తున్నారు. వీరికి జీవితంలో విజయం దక్కదు. ఆ లక్షణాలు ఏవంటే:
1. అయుక్తుడు (ఏకాగ్రత లేనివాడు): ఇతని మనసు ఎప్పుడూ చంచలంగా ఉంటుంది. నిగ్రహం ఉండదు. దేవుని మీద గానీ, ఆత్మ మీద గానీ ధ్యాస ఉండదు. మనసు ఎప్పుడూ బయట విషయాల మీద తిరుగుతూ ఉంటుంది.
2. ప్రాకృతుడు (మొరటువాడు): ఇతను సంస్కారం లేనివాడు (Uncultured). చిన్నపిల్లాడిలా లేదా పామరుడిలా మొరటుగా ప్రవర్తిస్తాడు. (మనం మనలోని ఈ మొరటుతనాన్ని వదిలించుకుని దైవగుణాలను పెంచుకోవాలి).
3. నైష్కృతికుడు (ఇతరులను చెడగొట్టేవాడు): ఇతను ఇతరులను మోసం చేస్తాడు, ఇతరుల పనులను పాడుచేస్తాడు. లోకంలో మనుషులు నాలుగు రకాలు:
- ఉత్తములు: తమ సుఖాన్ని త్యాగం చేసి ఇతరులకు మేలు చేసేవారు.
- మధ్యములు: తమ సుఖం చూసుకుంటూనే ఇతరులకు మేలు చేసేవారు.
- అధములు: తమ స్వార్థం కోసం ఇతరులకు కీడు చేసేవారు.
- అధమాధములు: తమకు ఏ లాభం లేకపోయినా అనవసరంగా ఇతరులకు కీడు చేసేవారు.
- ఈ ‘నైష్కృతికుడు’ చివరి రెండు రకాలకు (అధమ, అధమాధమ) చెందినవాడు.
4. అలసుడు (సోమరి): ఇతను బద్ధకస్తుడు. ఆధ్యాత్మిక మార్గంలోనే కాదు, ఏ రంగంలోనూ సోమరితనానికి చోటు లేదు. సోమరితనం ఉంటే ఏ పనీ సాధ్యం కాదు.
5. విషాదీ (ఎప్పుడూ ఏడ్చేవాడు): ఇతను చిన్నదానికి, పెద్దదానికి ఎప్పుడూ ఏడుపు ముఖం పెట్టుకుని, విచారిస్తూ ఉంటాడు. మనిషి నిజానికి ఆనంద స్వరూపుడు. కానీ అజ్ఞానం వల్ల ఇతను ఎప్పుడూ నిరాశతో మూలుగుతూ ఉంటాడు.
6. దీర్ఘసూత్రీ (వాయిదా వేసేవాడు): ఇతను చాలా నెమ్మదిగా పని చేస్తాడు (తాబేలు నడక). గంటలో అవ్వాల్సిన పనిని రోజులు తరబడి సాగదీస్తాడు. లేదా “తర్వాత చూద్దాంలే” అని వాయిదా వేస్తుంటాడు.
- చేపల కథ: మహాభారతంలో మూడు చేపల కథ ఉంది. అందులో ‘దీర్ఘసూత్రి’ అనే చేప, ప్రమాదం వచ్చినప్పుడు “తర్వాత చూద్దాంలే” అనుకుని, చివరికి వలలో పడి చనిపోతుంది.
- అలాగే వాయిదా వేసే గుణం ఉన్న మనిషి జీవితంలో ఓడిపోతాడు.
ముగింపు: అందువల్ల మోక్షం కోరుకునేవారు ఈ సోమరితనాన్ని, వాయిదా వేసే పద్ధతిని, ఇతరులను బాధపెట్టే గుణాన్ని పూర్తిగా వదిలేయాలి. లేకపోతే ఈ అమూల్యమైన మానవ జన్మ వ్యర్థమైపోతుంది.