నియతం సంగరహితం అరాగద్వేషతః కృతమ్ ।
అఫలప్రేప్సునా కర్మ యత్తత్ సాత్త్వికముచ్యతే ॥ 23
నియతమ్, సంగరహితమ్, అరాగద్వేషతః, కృతమ్,
అఫలప్రేప్సునా, కర్మ, యత్, తత్, సాత్త్వికమ్, ఉచ్యతే.
అరాగద్వేషతః = రాగద్వేషాలను వర్జించి; అఫల ప్రేప్సునా = ఫలాభిలాష లేనివానిచే; సంగ రహితమ్ = ఆసక్తి లేక; కృతమ్ = అనుష్ఠితమైన; నియతమ్ = నిత్యమైన యాగ హోమ దానాదులైన; యత్ = ఏ; కర్మ = కర్మ కలదో; తత్ = అది; సాత్త్వికమ్ = సాత్త్వికమని; ఉచ్యతే = చెప్పబడును.
తా ॥ (కర్మలో త్రివిధ భేదాలు చెప్పబడుతున్నాయి-) ఫలాకాంక్ష లేని వ్యక్తి, రాగద్వేషాలను వర్జించి* ఆసక్తి రహితుడై అనుష్ఠించే నిత్యకర్మాచరణమే సాత్త్విక కర్మ అనబడుతుంది.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో ‘సాత్విక కర్మ’ (ఉత్తమమైన పని) ఎలా ఉండాలి? దాని నియమాలు ఏంటి? అనే విషయాలను వివరిస్తున్నారు.
‘నియతం’ – అంటే ఏంటి? భగవంతుడు కర్మ గురించి చెప్పినప్పుడల్లా ‘నియతం’ అనే పదాన్ని పదేపదే వాడుతున్నారు.
- నియతం అంటే: మన ఇష్టానుసారం కాకుండా, శాస్త్రాలు లేదా వేదాలు నిర్ణయించిన బాధ్యతలను నెరవేర్చడం.
- ప్రజలు తమకు తోచింది చేయడం కాకుండా, శాస్త్రం చెప్పిన ప్రమాణాలను, తమ అనుభవాన్ని జోడించి పనులు చేయాలి.
పని చేయకుండా ఎవరూ ఉండలేరు: ప్రపంచంలో ఏ మనిషీ పని చేయకుండా ఒక్క క్షణం కూడా ఖాళీగా ఉండలేడు. పని చేయడం తప్పనిసరి కాబట్టి, ఆ పనిని ఎలా చేయాలో తెలుసుకోవడం అందరికీ చాలా ముఖ్యం.
సాత్విక కర్మకు ఉండాల్సిన 4 లక్షణాలు: మనం చేసే పని ‘సాత్విక కర్మ’ అనిపించుకోవాలంటే, అది ఈ నాలుగు లక్షణాలను కలిగి ఉండాలి:
- శాస్త్రబద్ధం: అది శాస్త్రాలు అంగీకరించిన పనై ఉండాలి (నియతం).
- సంగరహితం: “నేను చేస్తున్నాను, ఇది నాది” అనే మమకారం లేకుండా చేయాలి.
- రాగద్వేష రహితం: ఆ పనిపై అతి ఇష్టం గానీ, ద్వేషం గానీ లేకుండా చేయాలి.
- ఫలాపేక్ష రహితం: ఫలితాన్ని ఆశించకుండా చేయాలి.
దీనివల్ల కలిగే లాభం: ఈ నాలుగు నియమాలు పాటించి చేసే పని వల్ల..
- మనసులోని మలినాలన్నీ తొలగిపోయి చిత్తశుద్ధి కలుగుతుంది.
- దోషాలు నశించి, జ్ఞానం కలుగుతుంది.
- చివరికి అది మోక్షాన్ని ఇస్తుంది.
సంగరహితం (అటాచ్మెంట్ లేకుండా): గతంలో ‘బుద్ధిర్యస్య న లిప్యతే’ అని చెప్పినట్లుగా.. మనం చేసే పనిలో మన బుద్ధి (మనసు) అంటుకుపోకుండా ఉండటమే ‘సంగరహితం’.
- అంటే.. “ఈ పని నేనే చేస్తున్నాను” అనే అహంకారం గానీ, “ఇది నాది” అనే మమకారం గానీ, దానిపై విపరీతమైన ఆసక్తి గానీ ఉండకూడదు.
- అలా చేసినవాడు కర్మ బంధాల్లో (కర్మపాశాల్లో) చిక్కుకోడు అని భగవద్గీత ఉద్దేశం.
- కాబట్టి, మనం పనులను మమకారం లేకుండా, ఫలితాన్ని ఆశించకుండా చేయడం అలవాటు చేసుకోవాలి.
అరాగద్వేషతః (ఇష్టాయిష్టాలు లేకుండా): వస్తువుల మీద లేదా పనుల మీద విపరీతమైన ఇష్టం (రాగం) గానీ, ద్వేషం గానీ లేనప్పుడు మాత్రమే.. మనం ఆ పనిని మమకారం లేకుండా (సంగరహితంగా) చేయగలం.
- రాగద్వేషాలు లేనప్పుడే ఫలితాన్ని వదిలేయడం కూడా సాధ్యమవుతుంది.
- కాబట్టి, మనం చేసే పని స్వచ్ఛంగా, పవిత్రంగా ఉండాలంటే.. మనసులో రాగద్వేషాలు లేకుండా చూసుకోవడం చాలా అవసరం.