పంచైతాని మహాబాహో కారణాని నిబోధ మే ।
“సాంఖ్యే కృతాంతే ప్రోక్తాని సిద్ధయే సర్వకర్మణామ్ ॥ 13
పంచ, ఏతాని, మహాబాహో, కారణాని, నిబోధ, మే,
సాంఖ్యే, కృత అంతే, ప్రోక్తాని, సిద్ధయే, సర్వకర్మణామ్.
మహాబాహో = అర్జునా; సాంఖ్యే = వేదాంత; కృత అంతే = సిద్ధాంతంలో; సర్వకర్మణామ్ = సమస్తకర్మల; సిద్ధయే = సిద్ధికై; ప్రోక్తాని = చెప్పబడిన; ఏతాని = ఈ; పంచ = ఐదు; కారణాని = కారణాలను; మే = నా వల్ల; నిబోధ = తెలుసుకో.
తా ॥ (కర్మ ఒనర్చుతున్నప్పటికీ, కర్మఫలం ఎలా లభించకుండా ఉండ గలదు? అని ఆశంకించి, త్యాగశీలుడైన నిరహంకారికి కర్మలేపం లేదని ప్రతిపాదిస్తున్నాడు:) అర్జునా! వేదాంత సిద్ధాంతంలో కర్మలను అన్నింటి నిష్పత్తి కొరకు ఈ ఐదు కారణాలు నిరూపింపబడ్డాయి. వాటిని నా ద్వారా తెలుసుకో.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో ‘కృతాంతే’ మరియు ‘సాంఖ్యే’ అనే పదాల అర్థాన్ని, వేదాంత శాస్త్రం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశాన్ని వివరిస్తున్నారు.
1. పదాల అర్థం:
- కృత + అంతే = కృతాంతే: ‘కృత’ అంటే కర్మలు (పనులు), ‘అంతే’ అంటే అంతం కావడం.
- సాంఖ్యే: అంటే వేదాంత శాస్త్రం.
- దీని పూర్తి అర్థం ఏమిటంటే.. కర్మల యొక్క అంతాన్ని (ముగింపును) బోధించేదే వేదాంత శాస్త్రం.
2. వేదాంతం ఏం చెబుతుంది? వేదాంత శాస్త్రం ప్రకారం..
- ఆత్మ: ఇది ప్రకృతికి (శరీరానికి, ప్రపంచానికి) అతీతమైనది. ఇది ఏ పనీ చేయదు, కేవలం సాక్షిగా (Witness) మాత్రమే ఉంటుంది.
- ప్రకృతి: సమస్త కర్మలు లేదా పనులు కేవలం ఈ ప్రకృతి (శరీరం, ఇంద్రియాలు) వల్లే జరుగుతుంటాయి.
3. కర్మలకు ముగింపు ఎక్కడ? భగవద్గీతలో (4వ అధ్యాయం, 33వ శ్లోకం) “సర్వం కర్మాఖిలం పార్థ జ్ఞానే పరిసమాప్యతే” అని చెప్పారు. అంటే.. జ్ఞానం కలిగినప్పుడు కర్మలన్నీ అందులో కాలి బూడిదైపోతాయి లేదా ముగుస్తాయి.
4. లాజిక్ (Logic) ఏమిటి? మనిషి ఎప్పుడైతే ఆత్మస్థితిలో (నిజమైన జ్ఞానంలో) ఉంటాడో.. అక్కడ శరీరం, ఇంద్రియాలు, మనసు, సంకల్పాలు అనేవి ఉండవు. ఇవేవీ లేనప్పుడు అక్కడ ‘కర్మ’ (పని) ఉండదు కదా! అది కర్మను దాటిపోయిన స్థితి. అందుకే ఆత్మజ్ఞానాన్ని లేదా వేదాంతాన్ని “కర్మల యొక్క అంతం” (కృతాంతము) అని పిలుస్తారు.