అనిష్టమిష్టం మిశ్రం చ త్రివిధం కర్మణః ఫలమ్ ।
భవత్యత్యాగినాం ప్రేత్య న తు సన్న్యాసినాం క్వచిత్ ॥ 12
అనిష్టమ్, ఇష్టమ్, మిశ్రమ్, చ, త్రివిధమ్, కర్మణః, ఫలమ్,
భవతి, అత్యాగినామ్, ప్రేత్య, న, తు, సన్న్యాసినామ్, క్వచిత్.
అనిష్టమ్ = పశ్వాది యోనులజన్మ; ఇష్టమ్ = దేవాది యోనులజన్మ; మిశ్రం చ = మనుష్య జన్మ; త్రివిధమ్ = మూడువిధాలుగా; కర్మణః = ధర్మాధర్మాలైన కర్మల; ఫలమ్ = ఫలం; అత్యాగినామ్ = ఫలత్యాగం చేయనివారికి; ప్రేత్య = మరణానంతరం; భవతి = కలుగుతున్నది; తు =కాని; సన్న్యాసినామ్ = ఫలసంగ త్యాగులకు; న క్వచిత్ = ఎచ్చటనూ కలుగదు.
తా ॥ (ఈ కర్మఫలత్యాగ విశేషమేమంటే 🙂 ధర్మాధర్మ రూపాలైన కర్మలకు ఫలంగా మరణానంతరం సకాములైన అజ్ఞులకు స్వర్గ నరక మనుష్య లోకాలు లభిస్తున్నాయి; కాని కర్మఫల త్యాగులకు* (జ్ఞాన నిష్ఠులైన సన్న్యాసులకు* ) ఇవి ఏవీ (కూడా ఎన్నడూ) కలుగవు.
వ్యాఖ్య:-
కర్మ (పని) చేస్తే బంధాల్లో చిక్కుకుంటాం, మళ్ళీ జన్మ ఎత్తాల్సి వస్తుంది, కాబట్టి ఏ పనీ చేయకూడదు” అని వాదించే వారికి భగవంతుడు ఈ శ్లోకంలో సరైన సమాధానం ఇచ్చారు.
1. కర్మ ఎవరిని బంధిస్తుంది? కర్మ అందరినీ బంధించదు.
- ఎవరైతే ఫలితాన్ని ఆశించి, “నేను చేస్తున్నాను” అనే అహంకారంతో, మమకారంతో చేస్తారో.. వారికి మాత్రమే కర్మ బంధంగా మారుతుంది.
- ఎవరైతే ఫలితాన్ని ఆశించకుండా (నిష్కామంగా), మమకారం లేకుండా చేస్తారో.. వారిని కర్మ ఏమాత్రం బంధించదు.
2. ఫలితం కోరేవారికి మూడు గతులు: ఫలితాన్ని ఆశించి పనులు చేసేవారికి, మరణం తర్వాత మూడు రకాల ఫలితాలు కలుగుతాయి:
- ఇష్టం (మంచి ఫలితం): స్వర్గ సుఖాలు పొందడం.
- అనిష్టం (చెడు ఫలితం): నరకం లేదా పశుపక్ష్యాదుల వంటి నీచ జన్మలు పొందడం.
- మిశ్రమం: పాపపుణ్యాలు రెండూ కలిసి సుఖదుఃఖాలతో కూడిన మానవ జన్మ పొందడం.
3. త్యాగులకు మోక్షమే: కానీ, కర్మఫలాన్ని త్యాగం చేసిన వారికి (నిజమైన సన్న్యాసులకు) ఈ మూడు రకాల ఫలితాలు ఎప్పటికీ కలగవు. వారికి మళ్ళీ జన్మంటూ ఉండదు. వారికి చిత్తశుద్ధి కలిగి నేరుగా మోక్షం లభిస్తుంది.
ఈ జనన మరణాల చక్రం (సంసారం) కేవలం కోరికలతో పని చేసేవారికే వర్తిస్తుంది. దీన్ని బట్టి నిష్కామ కర్మ (స్వార్థం లేని పని) ఎంత గొప్పదో, భగవంతుడికి అదంటే ఎంత ఇష్టమో మనకు స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది.