న ద్వేష్ట్యకుశలం కర్మ కుశలే నానుషజ్జతే ।
త్యాగీ సత్త్వసమావిష్టో మేధావీ ఛిన్నసంశయః ॥ 10
న, ద్వేష్టి, అకుశలమ్, కర్మ, కుశలే, న, అనుషజ్జతే,
త్యాగీ, సత్త్వసమావిష్టః, మేధావీ, ఛిన్నసంశయః.
సత్త్వ సమావిష్టః = సత్త్వగుణవిశిష్టుడూ; ఛిన్న సంశయః = అవిద్యాకృతములైన సంశయాలు లేనివాడూ; మేధావీ = ఆత్మజ్ఞానీ; త్యాగీ = ఆసక్తిని, ఫలాన్ని త్యజించినవాడూ అయిన వ్యక్తి; అకుశలమ్ = అశుభమూ, కామ్యమూ అయిన; కర్మ = కర్మను; న ద్వేష్టి = ద్వేషించడు; కుశలే = శుభమైన నిత్యకర్మలో; న అనుషజ్జతే = ఆసక్తుడు కాడు.
తా ॥ (గౌణసన్న్యాస ఫలమైన ముఖ్యసన్న్యాసం సూచించబడుతోంది 🙂 ఆసక్తిని, ఫలాలను త్యజించి నిష్కామ కర్మానుష్ఠానం ఒనర్చేవాడు, సత్త్వగుణ యుక్తుడై ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొంది, అవిద్యాకృతాలైన సంశయాలన్నింటి నుండీ ముక్తుడైనప్పుడు, కామ్యకర్మలను సంసార కారణాలను ద్వేషించడు, మోక్షకారణాలని నిత్యకర్మలపై ప్రీతినిగొనడు.* (నైష్కర్మ్య లక్షణమైన జ్ఞాననిష్ఠలో ఉంటాడు;) ఇదియే పూర్వోక్తమైన కర్మయోగ ఫలం. (గీత : 5-13 చూ.)
వ్యాఖ్య: –
ఈ శ్లోకంలో ‘సాత్విక త్యాగి’ (సత్వగుణం కలిగిన త్యాగి) యొక్క మానసిక స్థితి ఎలా ఉంటుందో వివరిస్తున్నారు.
1. సమభావం (Neutral Mindset): సాత్విక త్యాగికి సుఖ-దుఃఖాలు, ఇష్ట-అయిష్టాలు వంటి ద్వంద్వాలలో సమానమైన బుద్ధి ఉంటుంది. అతడు దేనినీ ద్వేషించడు, అలాగని దేనిమీదా అతిగా ఆశ పెంచుకుని అందులో ఇరుక్కుపోడు. అతనికి రాగద్వేషాలు ఉండవు.
2. తటస్థ వైఖరి: ఇక్కడ ఒక సూక్ష్మమైన విషయం గమనించాలి. “అతడు అశుభ కర్మలను (ఇష్టం లేని పనులను) లేదా కామ్య కర్మలను (కోరికతో చేసే పనులను) ద్వేషించడు” అని చెప్పారు. ద్వేషించడు అంటే వాటిని ప్రేమిస్తాడని లేదా చేస్తాడని అర్థం కాదు.
- అతడు ఒక ‘జీవన్ముక్తుడి’ లాగా (జ్ఞానిలాగా) వాటి పట్ల తటస్థంగా (Neutral) ఉంటాడు.
- అంటే ఆ చెడ్డ పనులను తాను చేయడు, కానీ ఎవరైనా చేస్తున్నా వారిని ద్వేషించడు.
3. కర్మ చేసే విధానం: అతడు కేవలం మంచి పనులను, నిష్కామ కర్మలనే ఆచరిస్తాడు. అయితే, ఆ మంచి పనులు చేస్తున్నప్పుడు కూడా.. “ఇది నేను చేస్తున్నాను” అనే అహంకారం కానీ, “ఇది నాది” అనే మమకారం (సంగం) కానీ లేకుండా నిర్లిప్తంగా చేస్తాడు.