దుఃఖమిత్యేవ యత్కర్మ కాయక్లేశభయాత్ త్యజేత్ ।
స కృత్వా రాజసం త్యాగం నైవ త్యాగఫలం లభేత్ ॥ 8
దుఃఖమ్, ఇతి, ఏవ, యత్, కర్మ, కాయక్లేశ భయాత్, త్యజేత్,
సః, కృత్వా, రాజసమ్, త్యాగమ్, న, ఏవ, త్యాగఫలమ్, లభేత్.
యత్ = ఏ; కర్మ = కర్మను; దుఃఖమ్ ఏవ = కష్టతరమే; ఇతి = అని (తలచి); కాయ క్లేశ భయాత్ = శరీరం నొచ్చుననే భీతితో; త్యజేత్ = త్యజిస్తాడో; సః = అతడు; రాజసమ్ = రాజసమైన; త్యాగమ్ =త్యాగాన్ని; కృత్వా = చేసి; త్యాగ ఫలమ్ = మోక్షాన్ని; న లభేత్ ఏవ = పొందనే పొందడు;
తా ॥ (ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందకుండానే) నిత్యకర్మలు శరీరాయాస భయంతో దుఃఖకరాలని తలచి త్యజించబడితే, ఆ త్యాగం రాజసం అనబడుతుంది; ఇటువంటత్యాగం ఒనర్చిన రాజసిక పురుషుడు త్యాగఫలాన్ని (జ్ఞాన నిష్ఠను) పొందడు. (ఇది రెండవ రకమైన గౌణసన్న్యాసం)
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో ‘రాజస త్యాగం’ గురించి మరియు రాజస త్యాగి మనస్తత్వం ఎలా ఉంటుందో వివరిస్తున్నారు.
1. తామస త్యాగికి – రాజస త్యాగికి తేడా:
- తామస త్యాగి: అజ్ఞానం వల్ల లేదా తెలివితక్కువతనం వల్ల చేయాల్సిన పనులను వదిలేస్తాడు.
- రాజస త్యాగి: “అమ్మో! ఈ పని చేస్తే శరీరం కష్టపడాలి, నొప్పులు వస్తాయి” అని భయపడి పనులను వదిలేస్తాడు. అంటే ఇక్కడ ప్రధాన కారణం సోమరితనం (బద్ధకం) మరియు శ్రమకు భయపడటం.
2. కష్టమైనా ఇష్టంగా ఎందుకు చేయాలి? గొప్ప ఫలితాలను లేదా నిజమైన ఆనందాన్ని ఇచ్చే పనులు ఎప్పుడూ ప్రారంభంలో కష్టంగానే ఉంటాయి. కానీ చివరికి అవి అంతులేని సుఖాన్ని ఇస్తాయి.
- ఉదాహరణకు: బ్రహ్మ ముహూర్తంలో (తెల్లవారుజామున) నిద్రలేవడం, చన్నీటి స్నానం చేయడం, బ్రహ్మచర్యం పాటించడం వంటివి మొదట్లో చాలా కష్టంగా అనిపిస్తాయి.
- కానీ, వాటిని అలవాటు చేసుకుంటే చివరికి అవి ఎంతో ఆరోగ్యాన్ని, ఆనందాన్ని ఇస్తాయి.
3. రాజస త్యాగి చేసే తప్పు: రాజస గుణం ఉన్నవాడు మొదట్లో ఉండే ఆ కష్టానికి భయపడిపోతాడు. బద్ధకంతో, “నేనెందుకు శ్రమపడాలి?” అనుకుని ఆ మంచి పనులను పూర్తిగా మానేస్తాడు.
4. ఫలితం రాదు: నిజమైన త్యాగం అంటే “పని చేయడం మానకూడదు, కేవలం పనిపై మమకారాన్ని (సంగం) మాత్రమే వదలాలి”. కానీ వీరు పనినే వదిలేస్తున్నారు కాబట్టి, వారికి త్యాగం వల్ల వచ్చే గొప్ప ఫలితం దక్కదు.
ముగింపు: మొత్తానికి.. తామస వ్యక్తి ‘అజ్ఞానం’ వల్ల, రాజస వ్యక్తి ‘శరీర కష్టానికి భయపడి’ పనులు మానేస్తున్నారు. ఇద్దరూ చేయాల్సిన విధులను వదిలేసి నష్టపోతున్నారు.