మూఢగ్రాహేణాత్మనో యత్ పీడయా క్రియతే తపః ।
పరస్యోత్సాదనార్థం వా తత్తామసముదాహృతమ్ ॥ 19
మూఢగ్రాహేణ, ఆత్మనః, యత్, పీడయా, క్రియతే, తపః,
పరస్య, ఉత్సాదన అర్థమ్, వా, తత్, తామసమ్, ఉదాహృతమ్.
మూఢ గ్రాహేణ = మూర్ఖ పట్టుదలతో; ఆత్మనః = తనకు; పీడయా = పీడను కలిగించుకోవడం చేతనో; వా = లేక; పరస్య = ఇతరుల; ఉత్సాదన అర్థమ్ = వినాశానికో; యత్ = ఏ; తపః = తపస్సు; క్రియతే = ఒనర్చబడుతుందో; తత్ = అది; తామసమ్ = తామసికం అని; ఉదాహృతమ్ =చెప్పబడింది.
తా ॥ దురాకాంక్షతో దేహేంద్రియాలను కష్టపెడుతూ గాని, ఇతరులను వినాశం చేయడానికి గాని ఒనర్చబడే తపస్సు తామసికం అనబడుతుంది.
వ్యాఖ్య:–
‘మూఢగ్రాహేణ’ అంటే మూర్ఖపు పట్టుదల. పట్టుదల ఉండటం మంచిదే, కానీ దానికి వివేకం (తెలివి) తోడైనప్పుడే మంచి ఫలితాలు వస్తాయి. కేవలం మూర్ఖపు పట్టుదల వల్ల ఏ ప్రయోజనమూ ఉండదు.
‘ఆత్మనో యత్పీడయా’ అంటే—కొందరు ఆ మూర్ఖపు పట్టుదలతో అనవసరమైన కఠిన ఉపవాసాలు చేస్తూ, తమ శరీరాన్ని కష్టపెట్టుకుంటూ తపస్సు చేస్తారు. తపస్సు అయినా, ఉపవాసం అయినా మంచివే, కానీ వాటిని తెలివితో చేసినప్పుడే అవి సార్థకమవుతాయి. లేకపోతే మనిషి దారి తప్పే ప్రమాదం ఉంది. ఆ వివేకం లేకపోవడం వల్లే, కొందరు ఇతరులను నాశనం చేయడానికి తపస్సు చేస్తుంటారని ఇక్కడ చెప్పారు. ఈ విధంగా వారు ‘తపస్సు’ అనే గొప్ప సాధనాన్ని దుర్వినియోగం చేసుకుంటున్నారు. దీనికంతటికీ కారణం వారి మూర్ఖత్వమే.
కాబట్టి ఆ మూర్ఖత్వాన్ని వదిలేసి, రాజస, తామస తపస్సులకు దూరంగా ఉండాలి. తమకున్న పట్టుదలను మంచి మార్గంలో పెట్టి, దైవం కోసం సాత్త్విక తపస్సునే ఆచరించి తరించాలి.
ఈ శ్లోకం ద్వారా మనకు ఈ క్రింది విషయాలు అర్థమవుతున్నాయి:
- మూర్ఖపు పట్టుదల పనికిరాదు.
- కఠినమైన ఉపవాసాల పేరుతో శరీరాన్ని గానీ, మనసును గానీ హింసించుకోకూడదు.
- ఇతరులకు (ఏ ప్రాణికీ) హాని చేయకూడదు.