యజ్ఞార్థాత్కర్మణోఽన్యత్ర లోకోఽయం కర్మబంధనః ।
తదర్థం కర్మ కౌంతేయ ముక్తసంగః సమాచర ॥ 9
యజ్ఞార్థాత్, కర్మణః, అన్యత్ర, లోకః, అయమ్, కర్మబంధనః,
తదర్థమ్, కర్మ, కౌంతేయ, ముక్తసంగః, సమాచర.
యజ్ఞార్థాత్ = ఈశ్వరుని కొరకు అనుష్ఠించబడే; కర్మణః = కర్మ కంటే; అన్యత్ర = అన్యమైన కర్మ వల్ల; అయమ్ = ఈ; లోకః = కర్మాధికారి అయినవాడు; కర్మబంధనః = కర్మచే బంధించ బడుతున్నాడు; కౌంతేయ = కుంతీపుత్రా; ముక్తసంగః = ఆసక్తి శూన్యుడవై; తదర్థమ్ = యజ్ఞార్థం, ఈశ్వరుని కొరకు; కర్మ = కర్మను; సమాచర = ఒనర్చు.
తా ॥ ఈశ్వర ప్రీత్యర్థం* అనుష్ఠించబడ్డ కర్మ కాకుండా, ఇతరమైన కర్మల చేత ఈ లోకం బంధించబడుతోంది. కనుక నీవు, భగవంతుణ్ణి ఉద్దేశించి అనాసక్తుడవై కర్మలను ఆచరించు.
వ్యాఖ్య:-
భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు ‘యజ్ఞం’, ‘సన్యాసం’, ‘త్యాగం’ అనే పదాలకు పూర్తిగా కొత్త అర్థాలను చెప్పారు. సాధారణంగా యజ్ఞం అంటే అగ్నిహోత్రం, మంత్రాలు, పూజారులతో చేసే ఒక గొప్ప క్రతువు అనుకుంటారు. కానీ కృష్ణుడు యజ్ఞం అంటే అది మాత్రమే కాదని, దైవ సంబంధమైన పని లేదా ఇతరులకు మేలు చేసే పనే నిజమైన యజ్ఞం అని నిర్వచించారు. ఇలాంటి యజ్ఞం చేయడం అందరికీ సాధ్యమే కాబట్టి, దీని ద్వారా ప్రతి ఒక్కరూ తరించడానికి మంచి అవకాశం ఉంది.
కర్మలు (పనులు) చేస్తే సంసార బంధాల్లో చిక్కుకుంటామని లోకంలో ఒక నమ్మకం ఉంది. మంచి పనులు (పుణ్యకార్యాలు) చేసినా, ఆ ఫలితాన్ని అనుభవించడానికి మళ్ళీ పుట్టాల్సి వస్తుందని, అందుకే కర్మలు చేయకూడదని కొందరు భయపెడుతుంటారు. కానీ గీతాచార్యుడు ఆ భయాలను పోగొట్టాడు.
- బంధం ఎప్పుడు? ఫలితం మీద ఆశతో (సకామంగా) పనులు చేసినప్పుడే అవి పునర్జన్మకు, బంధాలకు కారణమవుతాయి.
- విముక్తి ఎప్పుడు? ఎలాంటి ఫలితాన్ని ఆశించకుండా (నిష్కామంగా) చేసే పనులు ఎప్పటికీ బంధాన్ని కలిగించవు.
దైవ ప్రీతి కోసం గానీ, లోకానికి మంచి జరగాలని గానీ.. ప్రతిఫలం ఆశించకుండా చేసే పని మనల్ని బంధించదు. పైగా, అలాంటి నిష్కామ కర్మ వల్ల మనసు శుద్ధి (చిత్తశుద్ధి) అయ్యి, చివరకు మోక్షం లభిస్తుంది.
ఒకే పనిని ఫలితంపై ఆశతో చేస్తే అది మనల్ని బంధిస్తుంది. అదే పనిని ఎలాంటి ఆశ లేకుండా చేస్తే, మనసు శుద్ధి అయ్యి మోక్షాన్ని ఇస్తుంది. అదే పనిని స్వార్థం కోసం చేస్తే బంధం ఏర్పడుతుంది; కానీ భగవంతుడి కోసం, లోక క్షేమం కోసం చేస్తే మోక్షం లభిస్తుంది. కాబట్టి, మనం చేసే పనిలో (కర్మలో) ఎలాంటి లోపం లేదు. మనం దాన్ని చేసే విధానంలోనే లోపం ఉంది. ఆ పనిపై మమకారం పెంచుకోవడం, ఏదో కోరుకుని చేయడం… ఇదే అసలైన లోపం.
శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడిని “పనులను బాగా చెయ్యి” అని ప్రోత్సహించారు. అయితే, ఆ పనులను ఎలా పడితే అలా చేయకూడదని, వాటిని చేసే సరైన పద్ధతిని (టెక్నిక్) ముందుగా తెలుసుకోవాలని హెచ్చరించారు. పని వెనుక ఉన్న రహస్యం లేదా కిటుకు తెలియకుండా చేస్తే, మనం ఆ పనుల్లో ఇరుక్కుపోతాం.
కర్మ రహస్యం (రెండు సూత్రాలు): ఆ రహస్యం ఏమిటో భగవంతుడే ఇక్కడ రెండు సూత్రాల ద్వారా వివరించారు:
- యజ్ఞభావంతో చేయాలి: మనం చేసే పని దేవుడికి నచ్చేలా ఉండాలి లేదా ఇతరులకు మేలు చేసేలా (యజ్ఞంలా) ఉండాలి.
- ఫలితాన్ని ఆశించకూడదు: పని చేస్తున్నప్పుడు దానిపై మమకారం లేకుండా, ఫలితం మీద ఆశ లేకుండా (సంగరహితంగా) చేయాలి.
పనియే దైవారాధన (Work is Worship): ఈ పద్ధతిలో చేస్తే… అది ఎంత చిన్న పనైనా సరే, గొప్ప యజ్ఞంలా మారి మనకు ఎంతో మేలు చేస్తుంది. అప్పుడు ఆ పని కేవలం ‘పని’లా మిగిలిపోదు, అది ఒక ‘ధ్యానం’లా లేదా ‘పూజ’లా మారిపోతుంది. అలాంటి పని మనల్ని బంధించదు సరికదా, మనకు మోక్షాన్ని ఇస్తుంది.