తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః ।
ఇంద్రియాణీంద్రియార్థేభ్యః తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥ 68
తస్మాత్, యస్య, మహాబాహో, నిగృహీతాని, సర్వశః,
ఇంద్రియాణి, ఇంద్రియార్థేభ్యః, తస్య, ప్రజ్ఞా, ప్రతిష్ఠితా.
మహాబాహో = వీరశ్రేష్ఠా; తస్మాత్ = కనుక; యస్య = ఎవరి; ఇంద్రియాణి = ఇంద్రియాలను; ఇంద్రియార్థేభ్యః = శబ్దాది ఇంద్రియ విషయాల నుండి; సర్వశః = సంపూర్ణంగా; నిగృహీతాని = నిగ్రహింపబడ్డాయో; తస్య = అతని; ప్రజ్ఞా = బుద్ధి; ప్రతిష్ఠితా = స్థిరమైనది.
తా ॥ మహాబాహో! కనుక, ఎవరి ఇంద్రియాలు శబ్దాది విషయాల నుండి సర్వవిధాల నిగ్రహింపబడుతున్నాయో, అతని ప్రజ్ఞ ప్రతిష్ఠితమవుతోంది. అంటే, అతడే స్థితప్రజ్ఞుడు.
వ్యాఖ్య:-
ఇక్కడ ‘సర్వశః’ అంటే ‘అన్ని రకాలుగా’ లేదా ‘పూర్తిగా’ అని అర్థం. దీనిని బట్టి మనకు ఏం అర్థమవుతోందంటే… ఇంద్రియాలను కొంచెం అదుపులో పెడితే సరిపోదు; పూర్తిగా అదుపు చేయాలి. అన్ని రకాలుగా ప్రయత్నించి వాటిని ఎలాగైనా సరే మన దారికి తెచ్చుకోవాలి.
ఎవరైతే శబ్దాలు, స్పర్శలు వంటి బయటి ఆకర్షణల వైపు వెళ్ళకుండా తమ ఇంద్రియాలను పూర్తిగా బిగబడతారో… వాళ్ళ వివేకం మాత్రమే స్థిరంగా ఉంటుంది. వాళ్ళ బుద్ధి మాత్రమే ఆత్మలో నిలుస్తుంది అని భగవంతుడు ఇక్కడ చెబుతున్నారు.
భగవంతుడు ఈ విషయాన్ని పదే పదే నొక్కి చెబుతున్నారు. దీన్ని బట్టి మోక్ష మార్గంలో ‘ఇంద్రియ నిగ్రహం’ (కోరికలను అదుపు చేసుకోవడం) ఎంత ముఖ్యమో మనకు స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది.
ఈ రోజుల్లో జనాలు: ‘మాకు దుఃఖం పోవాలి… సంసార బాధలు తీరాలి… మోక్షం రావాలి…’ అని మాటలు చెబుతున్నారు తప్ప, దానికోసం చేయాల్సిన అసలైన పని (సాధన) మాత్రం చేయడం లేదు. కాబట్టి, నిజంగా కష్టాలు పోవాలని కోరుకునేవాళ్లు… భగవంతుడు చెప్పిన ఈ ‘ఇంద్రియ నిగ్రహం’ అనే మార్గాన్ని తప్పక పాటించాలి.