త్రైవిద్యా మాం సోమపాః పూతపాపా
యజ్ఞైరిష్ట్వా స్వర్గతిం ప్రార్థయంతే ।
తే పుణ్యమాసాద్య సురేంద్రలోకం
అశ్నంతి దివ్యాన్ దివి దేవభోగాన్ ॥ 20
త్రైవిద్యాః, మామ్, సోమపాః, పూతపాపాః, యజ్ఞైః, ఇష్ట్వా, స్వర్గతిమ్, ప్రార్థయంతే,
తే, పుణ్యమ్, ఆసాద్య, సురేంద్ర లోకమ్, అశ్నంతి, దివ్యాన్, దివి, దేవ భోగాన్.
త్రైవిద్యా = త్రివేదజ్ఞులు; యజ్ఞైః = యజ్ఞాల చేత; మామ్ = నన్ను; ఇష్ట్వా = పూజించి; సోమపాః = యజ్ఞశేషంలో సోమరసాన్ని త్రాగి; పూత–పాపాః = పాప ముక్తులై; స్వర్గతిమ్ = స్వర్గ గమనాన్ని; ప్రార్థయంతే = ప్రార్థిస్తున్నారు; తే = వారు; పుణ్యమ్ = పుణ్యఫలమైన; సురేంద్ర లోకమ్ = ఇంద్రలోకాన్ని; ఆసాద్య = పొంది; దివి = స్వర్గంలో; దివ్యాన్ = అప్రాకృతాలు (మనుష్యదేహంతో పొందజాలని); దేవ భోగాన్ = దేవభోగాలను; అశ్నంతి = భోగిస్తున్నారు.
తా ॥ [శీఘ్రంగా ఫలాన్ని పొందగోరి అన్యదేవతలను ఆశ్రయించే అభక్తుల విషయం (గీత: 9–11, 12) చెప్పబడింది. అదే విధంగా భక్తుల విషయం కూడా (గీత : 9–13) తెలుపబడింది. అందులో, ఏకత్వ-భావంతో గాని లేక పృథక్త్వభావనతో గాని భగవత్ భజన ఒనర్చని వానికి జన్మ-మృత్యు ప్రవాహం అనివార్యం అని తెలుపుతున్నాడు:] త్రివేదజ్ఞులైనవారు యజ్ఞానుష్ఠానం చేత నన్ను పూజించి, యజ్ఞాంతంలో సోమపానం చేసి పాపముక్తులై, స్వర్గగమనాన్ని ప్రార్థిస్తున్నారు; వారు పుణ్యఫలమైన ఇంద్రలోకాన్ని పొంది, అప్రాకృతాలైన దివ్యభోగాలను అనుభవిస్తున్నారు.
వ్యాఖ్య:-
కొంతమంది వేదాలను చదువుతారు, కానీ అందులో ఉన్న అసలైన జ్ఞానాన్ని వదిలేసి, కేవలం కోరికలు తీర్చే యజ్ఞాలు, పూజలను (సకామ కర్మలను) మాత్రమే పట్టుకుంటారు. వీరు స్వర్గ సుఖాల కోసమే దేవుడిని పూజిస్తారు తప్ప, మోక్షం కోసం కాదు. వీరు చేసిన యజ్ఞాల వల్ల స్వర్గానికి వెళ్తారు. కానీ, అక్కడ వారి పుణ్యం ఖర్చయిపోగానే… మళ్ళీ తిరిగి భూమి మీద పుట్టాల్సిందే. ఉదాహరణకు డబ్బులు ఉన్నంత సేపు హోటల్ లో ఉండి, బిల్లు అయిపోగానే బయటికి వచ్చేసినట్లు… పుణ్యం అయిపోగానే స్వర్గం నుండి కిందకు రావాల్సిందే. వీరు కేవలం భోగాల కోసమే చూస్తున్నారు తప్ప, జనన మరణాల చక్రం నుండి బయటపడాలని (మోక్షం కావాలని) కోరుకోవడం లేదు. అందుకే, ఆధ్యాత్మికంగా వీరు ఇంకా పూర్తిగా ఎదగలేదు (పూర్ణ వికాసం లేదు) అని చెప్పవచ్చు. స్వర్గమైనా, ఇంకే గొప్ప లోకమైనా సరే… అక్కడికి వెళ్ళినవాళ్ళు మళ్ళీ వెనక్కి (భూమి మీదకు) రావాల్సిందే అని భగవంతుడు ఇదివరకే స్పష్టంగా చెప్పారు.
‘ఆ బ్రహ్మ భువనాల్లోకాః పునరావర్తినోఽర్జున’ (BG 8.16): భగవద్గీతలో కృష్ణుడు ‘బ్రహ్మలోకం వరకు నువ్వు ఏ లోకానికి వెళ్ళినా, మళ్ళీ తిరిగి కిందకు రావాల్సిందే (పునరావర్తినోఽర్జున)’ అని చెప్పారు. అంటే, పుణ్యం చేసుకుని స్వర్గానికి వెళ్ళినవారైనా సరే, ఆ పుణ్యం అయిపోయాక మళ్ళీ జనన మరణాల చక్రంలో (సంసారంలో) పడాల్సిందే. వారు దీని నుంచి శాశ్వతంగా తప్పించుకోలేరు. వీరి పరిస్థితిని ‘బంగారు సంకెళ్లతో’ బంధించిన ఖైదీలతో పోల్చవచ్చు.
- పాపం చేసి నరకానికి వెళ్ళేవాడు ఇనుప సంకెళ్లు వేసిన ఖైదీ లాంటివాడు (బాధలు అనుభవిస్తాడు).
- పుణ్యం చేసి స్వర్గానికి వెళ్ళేవాడు బంగారు సంకెళ్లు వేసిన ఖైదీ లాంటివాడు (సుఖాలు అనుభవిస్తాడు).
సంకెళ్లు ఇనుమువైనా, బంగారానివైనా… బంధం బంధమే కదా! వాళ్ళు ఇంకా సంసారం అనే జైలులోనే ఉన్నారు తప్ప విడుదల కాలేదు. ఏది మనల్ని ఈ చావు-పుట్టుకల నుండి శాశ్వతంగా కాపాడుతుందో, అదే అందరికీ ఉత్తమమైన మార్గం. మోక్షం కోరుకునేవారు (ముముక్షువులు) ఆ దారినే ఎంచుకోవాలి. అదే ఆత్మ పదం లేదా బ్రహ్మ పదం (మోక్షం).
‘మాముపేత్య తు కౌంతేయ పునర్జన్మ న విద్యతే‘(BG 8.16): ఎవరైతే బ్రహ్మ పదాన్ని (మోక్షాన్ని) పొందుతారో, వారికి ఇక మళ్ళీ జన్మ ఉండదు. ఈ సంసార కష్టాలు ఉండవు. కాబట్టి, తెలివైన వారు ఎప్పుడూ ఆ శాశ్వతమైన దేవుడి స్థానం కోసమే ప్రయత్నించాలి. అంతే తప్ప, ఎప్పటికైనా నశించిపోయే, మళ్ళీ వెనక్కి పంపించేసే స్వర్గం కోసం ఆశపడకూడదు. వేదాలలో రెండు రకాల మార్గాలు చెప్పబడ్డాయి:
- సకామ కర్మ: కోరికలతో చేసే పూజలు (ఫలితం: స్వర్గం, మళ్ళీ పుట్టుక).
- నిష్కామ కర్మ: కోరికలు లేకుండా చేసే సేవ (ఫలితం: మోక్షం).
కానీ, చాలామంది జనాలు ఆ ‘సకామ కర్మ’లనే పట్టుకుంటున్నారు. కోరికల కోసం పూజలు చేసి, మళ్ళీ ఈ సంసార చక్రంలో ఇరుక్కుంటున్నారు. యజ్ఞాలు, పుణ్యకార్యాలు చేయడం వల్ల వారి పాపాలు కొంత తగ్గుతాయి, మనసు శుద్ధి అవుతుంది. నిజానికి, ఆ స్వచ్ఛమైన మనసును వారు దేవుడిని తెలుసుకోవడానికి (మోక్షం కోసం) వాడుకుంటే… వారికి ఎంతో గొప్ప మేలు జరిగి ఉండేది.
కానీ వారు అలా చేయకుండా… ఆ పుణ్యంతో మళ్ళీ స్వర్గ భోగాలనే కోరుకుంటున్నారు. ఇలా కోరికలతో పూజలు చేసే పద్ధతిని శ్రీకృష్ణుడు భగవద్గీతలో 2వ అధ్యాయంలోనే గట్టిగా ఖండించారు (తప్పుపట్టారు).
భూమి మీద ఉండే సుఖాల కంటే స్వర్గలోకంలోని సుఖాలు చూడటానికి కొంచెం గొప్పగా ఉండొచ్చు. కానీ, వాటివల్ల ఈ సంసార బంధం (పుట్టుక-చావుల చక్రం) తెగిపోదు సరికదా… ఇంకా గట్టిపడుతుంది. అవి మోక్షానికి అడ్డంకిగా (Speed breakers) మారుతాయి. అందుకే, నిజమైన తెలివిగలవారు (జ్ఞానులు) ఆ స్వర్గ సుఖాలను కోరుకోరు.
‘ప్రార్థయంతే’ – ఇక్కడ ‘ప్రార్థయంతే’ (ప్రార్థిస్తున్నారు) అనే పదాన్ని బట్టి… జనాలు స్వర్గ సుఖాల కోసం ఎంత ఆశతో, ఎంత బలంగా వేడుకుంటున్నారో మనకు అర్థమవుతోంది. నిజానికి, మనుషులు ఆ భోగాల (సుఖాల) కోసం చేసే ప్రార్థనను, దేవుడి కోసం (యోగం/మోక్షం కోసం) గనక చేసి ఉంటే… వారికి ఎప్పుడో మోక్షం దొరికేది. కాబట్టి, మీరు ప్రార్థన చేయాలనుకుంటే మోక్షం ఇవ్వమని అడగండి, అంతే తప్ప అశాశ్వతమైన భోగాలను అడగకండి. వేదాల్లో యజ్ఞాలు, యాగాలు చేయమని ఎందుకు చెప్పారంటే—
- మనుషులు పాపాలు చేయడం మానేయడానికి.
- వారిని ఆధ్యాత్మిక మార్గం వైపు తిప్పడానికి.
- పుణ్యం మీద ఆసక్తి కలిగించడానికి.
అంతే తప్ప అదే చివరి మెట్టు కాదు. అది కేవలం ఆరంభం మాత్రమే. పుణ్యం సంపాదించినంత మాత్రాన సరిపోదు. మన గమ్యం ‘పరమాత్మ’. అక్కడికి చేరేదాకా మన సాధనను పెంచుకుంటూనే ఉండాలి. ఎప్పటికైనా మనిషి ‘సకామ కర్మ’ (కోరికలతో చేసే పని) ని దాటి, ‘నిష్కామ కర్మ’ (ఫలితం ఆశించని పని) లోకి అడుగుపెట్టాల్సిందే. ఆ మార్పు ఎంత త్వరగా జరిగితే మనకు అంత మంచిది. అందుకే శ్రీకృష్ణుడు గీతలో—కోరికలతో చేసే పూజలను, స్వర్గ సుఖాలను గట్టిగా విమర్శించారు. నిష్కామ కర్మనే చేయమని ప్రోత్సహించారు.