విషయా వినివర్తంతే నిరాహారస్య దేహినః ।
రసవర్జం రసోఽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే ॥ 59
విషయాః, వినివర్తంతే, నిరాహారస్య, దేహినః,
రసవర్జమ్, రసః, అపి, అస్య, పరమ్, దృష్ట్వా, నివర్తతే.
నిరాహారస్య దేహినః = విషయాలను గ్రహించడానికి ప్రవృత్తుడుకాని వ్యక్తికి; విషయాః = శబ్దాది ఇంద్రియ విషయాలు; రసవర్జం = విషయ తృష్ణను మిగిల్చి; వినివర్తంతే = నివర్తిల్లును; (కాని) పరమ్ = బ్రహ్మమును; దృష్ట్వా = దర్శించిన; అస్య = అతని; రసః అపి =విషయాసక్తి కూడా; నివర్తతే = నివర్తిల్లుతుంది.
తా ॥ ఇంద్రియాల ద్వారా విషయాలను గ్రహించని కఠోర తపస్వి నుండి విషయాలు నివర్తిల్లుతాయి. కాని, అతని విషయతృష్ణ ఉపశమించదు. మరి, ఆత్మసాక్షాత్కారమైతే విషయతృష్ణ కూడా విలీనమైపోతుంది.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకం సాధకులకు చాలా ముఖ్యమైనది. ఎందుకంటే, సాధనకు సంబంధించిన ఒక గొప్ప రహస్యం ఇందులో చెప్పబడింది. అదేంటో ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం –
శాస్త్రాలలో మూడు ముఖ్యమైన సాధనల గురించి చెప్పారు:
- వాసనాక్షయం: పాత కోరికలు లేదా అలవాట్లను నాశనం చేసుకోవడం.
- మనోనాశం: మనసును లేకుండా చేసుకోవడం (ఆలోచనలు లేని స్థితి).
- తత్త్వజ్ఞానం: సత్యాన్ని లేదా ఆత్మను తెలుసుకోవడం.
ఈ మూడూ ఒకేసారి సాధిస్తే తప్ప మనిషికి దైవ సాక్షాత్కారం (మోక్షం) కలగదని చెప్పారు.
కోరికలు పోతే జ్ఞానం వస్తుంది, జ్ఞానం వస్తే కోరికలు పోతాయి. ఇవి రెండూ ఒకదానికొకటి సహాయపడతాయి.
- పోయిన శ్లోకంలో… ‘కోరికలు పోతేనే దేవుడు కనిపిస్తాడు’ అని చెప్పారు.
- కానీ ఈ శ్లోకంలో… ‘దేవుడు కనిపించిన తర్వాతే (ఆత్మదర్శనం అయ్యాకే) కోరికలు పూర్తిగా నశిస్తాయి’ అని చెబుతున్నారు.
కోరికలు చావనిదే ఆత్మ కనిపించదు. ఆత్మను చూడనిదే కోరికలు చావవు. అందుకే ఇక్కడ ‘పరం దృష్ట్వా నివర్తతే’ అని అన్నారు. అంటే ‘పరమాత్మను దర్శించిన తర్వాతే ఆ కోరికలు వెనక్కి తగ్గుతాయి’ అని అర్థం. కాబట్టి, కోరికలను చంపుకోవడం (వాసనాక్షయం), ఆత్మను తెలుసుకోవడం (తత్త్వజ్ఞానం)… ఈ రెండింటినీ విడివిడిగా కాకుండా, ఒకేసారి కలిపి సాధన చేయాలని శాస్త్రాలు గట్టిగా చెబుతున్నాయి.
వాసనాక్షయం (పాత కోరికలను/అలవాట్లను నాశనం చేయడం) అనేది చిన్న విషయం కాదు. మోక్షం రావాలంటే అసలు రహస్యమంతా (కీలకం) ఇందులోనే ఉంది. ఇది సాధిస్తే, అన్నీ సాధించినట్లే. ఎన్నో జన్మల నుంచి మనం పోగుచేసుకున్న అలవాట్లు గట్టిపడిపోయి, మన మనసులో ‘వాసనల’ రూపంలో బలంగా పాతుకుపోయి ఉంటాయి. మన కళ్లు, చెవులు వంటి ఇంద్రియాలకు… బయట కనిపించే దృశ్యాలు, వినిపించే శబ్దాలు ఆహారం లాంటివి. ఆ ఆహారాన్ని (విషయాలను) తీసుకోనంత మాత్రాన, అంటే వాటిని పైకి త్యాగం చేసినంత మాత్రాన, లోపల ఉన్న కోరిక (వాసన) చచ్చిపోతుందని ఎవరూ భ్రమపడకూడదు.
ఉదాహరణకు పుట్టను కర్రతో కొట్టినంత మాత్రాన లోపల ఉన్న పాము చావదు కదా! అలాగే బయట విషయాలను వదిలేసినా, లోపల కోరిక అలాగే ఉంటుంది. ఆ కోరిక వేర్లతో సహా పోవాలంటే దేవుడిని లేదా ఆత్మను దర్శించాలి (పరం దృష్ట్వా).
దీనికోసం ఏం చేయాలి?
- ఆత్మ ఒక్కటే నిజం, ఈ ప్రపంచం అంతా అబద్ధం (మాయ) అనే విషయాన్ని అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకోవాలి.
- ఆత్మ గురించి వినడం, దాని గురించి ఆలోచించడం (శ్రవణ మననాలు) బాగా చేయాలి.
- బయట వస్తువులేవీ శాశ్వతం కాదని, ఆత్మ మాత్రమే శాశ్వతమని, అక్కడే నిజమైన ఆనందం ఉందని గ్రహించాలి.
ఇలా చేసినప్పుడు… ప్రపంచం మీద ఉన్న ఇష్టం, మోహం మెల్లగా తగ్గిపోయి, ఆ కోరిక (వాసన) సన్నగిల్లి చివరికి పూర్తిగా నశించిపోతుంది.
కాబట్టి సాధకులు తమని తాము ఒకసారి పరీక్షించుకోవాలి. ‘మనం కేవలం పైపైన ఇంద్రియాలను ఆపుతున్నామా? లేక లోపల ఉన్న ఆసక్తిని (రసాన్ని) కూడా చంపేశామా?’ అని చూసుకోవాలి. భగవంతుడు దయతో చెప్పిన ఈ ‘ఆత్మదర్శనం’ అనే మార్గాన్ని పాటించి, కోరికలను పూర్తిగా పోగొట్టుకుని, ఈ జన్మను సార్థకం చేసుకోవాలి.
‘నిరాహారస్య’ అనే పదానికి కొందరు ‘ఉపవాసం చేసినవానికి’ అని అర్థం చెప్పారు. కానీ దానికంటే, పైన చెప్పుకున్న అర్థమే ఎక్కువ సముచితంగా ఉంటుంది.