శ్రేయాన్ స్వధర్మో విగుణః
పరధర్మాత్ స్వనుష్ఠితాత్ ।
స్వభావనియతం కర్మ
కుర్వన్నాప్నోతి కిల్బిషమ్ ॥
శ్రేయాన్, స్వధర్మః, విగుణః, పరధర్మాత్, సు అనుష్ఠితాత్,
స్వభావనియతమ్, కర్మ, కుర్వన్, న, ఆప్నోతి, కిల్బిషమ్.
విగుణః (అపి) = అసంపూర్ణంగా, అంగహీనంగా అనుష్ఠితమైన; స్వధర్మః = స్వీయ వర్ణాశ్రమధర్మం; సు అనుష్ఠితాత్ = చక్కగా ఆచరింపబడిన; పరధర్మాత్ = పరధర్మం కంటే; శ్రేయాన్ = శ్రేష్ఠం; స్వభావ నియతమ్ = స్వభావజాతమైన; కర్మ = కార్యాన్ని; కుర్వన్ = చేస్తున్నప్పటికీ; కిల్బిషమ్ = పాపాన్ని; న ఆప్నోతి = పొందడు.
తా ॥ చక్కగా ఆచరించిన పరధర్మం కంటే, లోపాలు ఉన్నప్పటికీ తన స్వధర్మాన్ని (తన స్వభావానికి తగిన పనిని) ఆచరించడమే మేలు. తన స్వభావానికి తగిన పనిని చేయడం వల్ల మనిషికి ఎటువంటి పాపము అంటదు.
వ్యాఖ్య:-
ఈ శ్లోకంలో ‘స్వధర్మం’ (మన కర్తవ్యం) మరియు ‘పరధర్మం’ (ఇతరుల కర్తవ్యం) మధ్య ఉన్న తేడాను, స్వధర్మాన్ని ఎందుకు వదలకూడదో రెండు రకాలుగా వివరిస్తున్నారు.
1. మొదటి అర్థం (లౌకిక దృష్టి – Practical View):
- మన పని మనకే ముఖ్యం: మన సొంత పని (స్వధర్మం) చేయడానికి కొంచెం కష్టంగా ఉన్నా, దోషాలు ఉన్నా సరే.. దాన్ని ఆచరించడమే శ్రేష్ఠం.
- కాపీ కొట్టకూడదు: ఇతరుల పని (పరధర్మం) చూడటానికి చాలా సులభంగా ఉండవచ్చు, లేదా దాన్ని మనం బాగా చేయగలమని అనిపించవచ్చు. అయినా సరే, మన సహజ ధర్మాన్ని వదిలి ఇతరుల ధర్మాన్ని స్వీకరించడం మంచిది కాదు.
- పాపం అంటదు: మనకు నిర్దేశించిన పనిని “ఇది దేవుని సేవ” (ఈశ్వరార్పణ) అని భావించి చేస్తే, ఆ పనిలో ఏవైనా లోపాలున్నా మనకు పాపం అంటుకోదు.
2. రెండవ అర్థం (ఆధ్యాత్మిక దృష్టి – Spiritual View): ఇక్కడ ‘స్వధర్మం’ అంటే కులం లేదా వృత్తి అని కాకుండా, ‘ఆత్మ’ అని అర్థం చేసుకోవాలి.
- స్వధర్మం (ఆత్మ చింతన): ఆత్మ గురించి ఆలోచించడం, ధ్యానం చేయడం మొదట్లో చాలా కష్టంగా (ప్రయాసగా) అనిపించవచ్చు. కానీ, చివరకు ఇది అనంతమైన సుఖాన్ని ఇస్తుంది.
- పరధర్మం (ప్రాపంచిక చింతన): ఆత్మ కాని దేహం, ప్రపంచం, వస్తువుల గురించి (దృశ్య విషయాలు) ఆలోచించడం మొదట్లో చాలా సుఖంగా, హాయిగా అనిపించవచ్చు. కానీ, చివరకు ఇది పరమ దుఃఖాన్ని మిగిల్చుతుంది.
ముగింపు: కాబట్టి, మొదట్లో కష్టంగా అనిపించినా సరే.. ఆత్మధ్యానం (స్వధర్మం) చేయడమే ఉత్తమం. సుఖంగా అనిపిస్తుంది కదా అని ప్రాపంచిక విషయాల (పరధర్మం) జోలికి వెళ్లకూడదు.