రజసి ప్రళయం గత్వా
కర్మసంగిషు జాయతే ।
తథా ప్రలీనస్తమసి
మూఢయోనిషు జాయతే ॥
రజసి, ప్రళయమ్, గత్వా, కర్మసంగిషు, జాయతే,
తథా, ప్రలీనః, తమసి, మూఢయోనిషు, జాయతే.
రజసి = రజోగుణం వృద్ధి చెందినప్పుడు; ప్రళయం గత్వా = మృతి చెందితే; కర్మసంగిషు = కర్మాసక్తులైన మనుష్యులలో; జాయతే = జన్మిస్తాడు; తథా = అదేవిధంగా; తమసి = తమోగుణ వృద్ధికాలంలో; ప్రలీనః = మరణిస్తే; మూఢయోనిషు =పశుపక్ష్యాది యోనులలో; జాయతే = జన్మిస్తాడు.
తా ॥ రజో గుణం పెరిగినప్పుడు మరణించిన వాడు కర్మల పట్ల ఆసక్తి గల మనుష్యులలో జన్మిస్తాడు. అలాగే తమో గుణంలో మరణించిన వాడు పశుపక్ష్యాదుల వంటి మూఢ యోనులలో జన్మిస్తాడు.
వ్యాఖ్య: –
రజోగుణంతో మరణిస్తే?
రజోగుణం (కోరికలు, ఆవేశం) ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు చనిపోయిన వ్యక్తి, తన సంస్కారానికి తగ్గట్టే మళ్ళీ కర్మల మీద ఆసక్తి ఉన్నవారి ఇళ్లలో పుడతాడు. అలా పుట్టి, మళ్ళీ బయట ప్రపంచంలోని పనుల్లో, విషయ సుఖాల్లో మునిగిపోతాడు. ఇలా చేస్తూ మళ్ళీ చనిపోతాడు. ఈ విధంగా సంసార బంధం నుంచి బయటపడలేక, ఎన్నో కష్టాలు పడుతూ, ఎప్పుడూ అశాంతితోనే ఉంటాడు.
తమోగుణంతో మరణిస్తే?
ఇక తమోగుణం (మత్తు, అజ్ఞానం) ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు చనిపోయినవాడు, చాలా నీచమైన జన్మలు ఎత్తుతాడు. అంటే, బుద్ధి లేని మూర్ఖులలోనో, లేదా పశువులు, పక్షులు, జంతువుల రూపంలోనో పుడతాడు. అలాంటి జన్మల్లో ఎన్ని భయంకరమైన బాధలు అనుభవించాలో ఆలోచించండి!
జాగ్రత్త పడండి:
కాబట్టి, అలాంటి భయంకరమైన పరిస్థితులు మనకు రాకూడదంటే మనం చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. మరణం ఇంకా దూరంగా ఉన్నప్పుడే, మనలో బలం ఉన్నప్పుడే మేల్కోవాలి. ఆ రజోగుణం, తమోగుణం అనే భయంకరమైన దయ్యాలను మన హృదయం అనే ఇంటి నుండి తరిమికొట్టాలి. భక్తి, వైరాగ్యం, ఆత్మజ్ఞానం లాంటి మంచి గుణాలను పెంచుకుని, ముక్తిని సాధించి మన జన్మను సార్థకం చేసుకోవాలి.