భక్త్యా మామభిజానాతి యావాన్యశ్చాస్మి తత్త్వతః ।
తతో మాం తత్త్వతో జ్ఞాత్వా విశతే తదనంతరమ్ ॥ 55
భక్త్యా, మామ్, అభిజానాతి, యావాన్, యః, చ, అస్మి, తత్త్వతః,
తతః, మామ్, తత్త్వతః, జ్ఞాత్వా, విశతే, తదనంతరమ్.
(యతి) భక్త్యా = జ్ఞానలక్షణమైన భక్తితో; యావాన్ = ఏ ఏ ఉపాధుల వల్ల భేదవైశిష్ట్యాలను (సవిశేషరూపాలను); యః చ = మరియు, సర్వోపాధిశూన్యం (నిర్విశేషం); అస్మి = నేను అవుతున్నానో (ఆ రూపాలలో); మామ్ = నన్ను; తత్త్వతః = యథార్థంగా; అభిజానాతి = ఆత్మరూపంలో గ్రహిస్తాడు; తతః = ఈ సాక్షాత్కారం వల్ల; మామ్ = నన్ను; తత్త్వతః = యథార్థరూపంలో; జ్ఞాత్వా = తెలుసుకుని; తదనంతరమ్ = వెనువెంటనే; (నాయందు) విశతే = ప్రవేశిస్తాడు (జీవత్కాలంలోనే మత్స్వరూపస్థితిని పొందుతాడు).
తా ॥ ఈ జ్ఞానరూపమైన భక్తిచేత నా సవిశేష నిర్విశేష స్వరూపాల తత్త్వాన్ని గ్రహించి, యతి, అద్వైతచిన్మాత్రుడనైన నన్ను ఆత్మరూపంలో సాక్షాత్కరించు కుంటున్నాడు. ఈ సాక్షాత్కారం చేతనే నా యథార్థస్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటాడు; వెనువెంటనే* నా యందు ప్రవేశిస్తాడు.* అంటే, జీవితకాలంలోనే మత్ స్వరూపంలో అవస్థితుడవుతాడు.* (గీత : 13-3 చూ.) – భాష్యోత్కర్షదీపిక.
వ్యాఖ్య:-
కిందటి శ్లోకంలో జ్ఞానం వల్ల భక్తి కలుగుతుందని చెప్పారు. ఈ శ్లోకంలో భక్తి వల్ల జ్ఞానం పుడుతుందని చెబుతున్నారు. దీన్ని బట్టి భక్తి, జ్ఞానం రెండూ ఒకదానికొకటి సాయం చేసుకుంటూ పెరుగుతాయని స్పష్టమవుతోంది. భక్తి అందరికీ సులభంగా సాధ్యమవుతుంది కాబట్టి, ఆ భక్తి వల్ల జ్ఞానం కూడా కలుగుతుంది కాబట్టి, భగవద్గీతలోని దాదాపు ప్రతి అధ్యాయంలోనూ భక్తి గురించి ప్రస్తావిస్తూనే ఉన్నారు. భక్తి అనే పువ్వే జ్ఞానం అనే పండుగా మారుతుంది.
‘మామభిజానాతి’ — ఇక్కడ కేవలం ‘జానాతి’ (తెలుసుకుంటాడు) అని అనకుండా ‘అభిజానాతి’ (బాగా తెలుసుకుంటాడు) అని చెప్పారు. అంటే, భక్తి వల్ల మనిషి భగవంతుని గురించి లోతుగా, పూర్తిగా తెలుసుకోగలుగుతాడని అర్థం.
‘తత్త్వతః’ — చాలామంది భగవంతుని రకరకాలుగా అర్థం చేసుకుంటారు, కానీ వాస్తవంగా (యథార్థంగా) తెలుసుకునేవారు చాలా అరుదు. కేవలం భక్తి వల్ల మాత్రమే భగవంతుని నిజ స్వరూపాన్ని (తత్త్వాన్ని) తెలుసుకోగలుగుతారు.
‘విశతే తదనంతరమ్’ — భక్తి ద్వారా భగవంతుని స్వరూపాన్ని లేదా ఆత్మ స్వరూపాన్ని నిజంగా తెలుసుకున్న తర్వాత, మనిషి ఆ స్వరూపంలోకి ప్రవేశిస్తాడు. అంటే అందులో కరిగిపోతాడు. ఉప్పుకల్లు సముద్రంలో కరిగిపోయినట్లు, అతడు బ్రహ్మలో లీనమైపోయి చివరికి బ్రహ్మ స్వరూపంగానే మిగిలిపోతాడు.
(జ్ఞాతుం ద్రష్టుం చ తత్త్వేన ప్రవేష్టుం చ పరంతప — 11-54)
దీన్ని బట్టి, భగవంతుడు ఎలాంటివాడో పూర్తిగా తెలుసుకున్న తర్వాతే ఆయనలో ఐక్యమవ్వడం (కలసిపోవడం) సాధ్యమవుతుంది, అంతకుముందు కాదు అని ‘అనంతరమ్’ (ఆ తర్వాత) అనే పదం ద్వారా భగవంతుడు స్పష్టంగా చెప్పాడు. ఆ నిజమైన భగవత్ జ్ఞానం మాత్రం భక్తి వల్లే దొరుకుతుంది. దీన్ని బట్టి మనకు రెండు ముఖ్యమైన విషయాలు అర్థమవుతున్నాయి:
- జ్ఞానం వల్ల మాత్రమే ముక్తి (మోక్షం) వస్తుంది.
- ఆ జ్ఞానం భక్తి వల్ల మాత్రమే లభిస్తుంది.
కాబట్టి, మోక్షం కావాలంటే సమస్త జీవులకూ భగవంతుని పట్ల భక్తి అత్యంత అవసరమని తేలుతోంది.