విషయేంద్రియసంయోగాత్ యత్తదగ్రేఽమృతోపమమ్ ।
పరిణామే విషమివ తత్సుఖం రాజసం స్మృతమ్ ॥ 38
విషయ ఇంద్రియ సంయోగాత్, యత్, తత్, అగ్రే, అమృతోపమమ్,
పరిణామే, విషమ్, ఇవ, తత్, సుఖమ్, రాజసమ్, స్మృతమ్.
విషయ ఇంద్రియ సంయోగాత్ = విషయాలు ఇంద్రియాల కూడికవల్ల; యత్ తత్ = ఏ సుఖం; అగ్రే = మొద (అనుభవిస్తునప్పుడు); అమృతోపమం = అమృతం వలే; పరిణామే = చివరకు (భోగాంతంలో); విషం ఇవ = విషతుల్యంగా (అగునో); తత్ సుఖమ్ = ఆ సుఖం; రాజసమ్ = రాజసికమని; స్మృతమ్ = చెప్పబడుతుంది.
తా ॥ శబ్దాది విషయాల, శ్రోత్రాది ఇంద్రియాల కూడిక నుండి కలిగే సుఖం మొదట అనుభవిస్తున్నప్పుడు అమృతం వలే తోచుచూ, తుదకు భోగాంతంలో విషతుల్యం అంటే దుఃఖహేతువు అవుతుంది. (స్త్రీ సంసర్గాది) ఈ సుఖం రాజసికం అని అనబడుతుంది.
వ్యాఖ్య:–
ఈ శ్లోకంలో ‘రాజస సుఖం’ (Sensory Pleasure) అంటే ఏమిటి? అది మనిషిని ఎలా మోసం చేస్తుంది? అనే విషయాన్ని చాలా గట్టిగా హెచ్చరిస్తూ వివరిస్తున్నారు.
మొదట్లో అమృతం – చివర్లో విషం: రాజస సుఖం అనేది ఇంద్రియాలకు, బయట వస్తువులకు (Objects) తగిలినప్పుడు పుట్టేది.
- ఇది తాత్కాలికమైనది, క్షణికమైనది.
- ఈ సుఖం మొదట్లో అమృతంలా (చాలా తీయగా, హాయిగా) అనిపిస్తుంది. కానీ, చివరకు అది విషంలా మారిపోయి భయంకరమైన దుఃఖాన్ని మిగిల్చుతుంది.
పైన పాలు – లోపల విషం: ఈ సుఖం ఎలాంటిదంటే.. ‘పయోముఖ విషకుంభం’ లాంటిది.
- అంటే ఒక కుండ నిండా విషం ఉండి, దాని మూతి దగ్గర మాత్రం కొంచెం పాలు ఉంటాయి. ఆ పాలు చూసి తాగితే లోపల ఉన్న విషం చంపేస్తుంది.
- అలాగే, విషయ సుఖాల్లో పైన ఆనందం కనిపిస్తుంది కానీ, లోపల దుఃఖ బీజాలు (Seeds of Sorrow) దాగి ఉంటాయి. ఆ సుఖాన్ని అనుభవిస్తే, ఆ దుఃఖాన్ని కూడా తప్పక అనుభవించాల్సిందే.
చేప – ఎర (The Bait): ఇక్కడ మరొక మంచి ఉదాహరణ ఉంది:
- చేపకు గాలం వేసినప్పుడు, దానికి చివర ఉన్న ‘ఎర’ (Worm) మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అది చాలా రుచిగా ఉంటుంది (అమృతం). కానీ దాని లోపల ఇనుప గాలం (విషం) దాగి ఉంటుంది.
- ఆ ఎరను తింటే చేప ఎలా చనిపోతుందో, అలాగే ప్రాపంచిక సుఖాలకు ఆశపడే మనిషి కూడా చిక్కుల్లో పడతాడు.
కృష్ణ భగవానుడి హెచ్చరిక: శ్రీకృష్ణుడు సాధకులను దయతో హెచ్చరిస్తున్నారు: “ఓ మనుషులారా! మోసపోకండి”.
- అజ్ఞానులు ఈ సత్యాన్ని తెలియక.. గడ్డితో కప్పబడిన బావిని (Hidden Well) చూసి మంచి నేల అనుకుని నడుస్తారు, చివరికి ఆ అగాధంలో పడిపోతారు.
- ఈ రాజస సుఖం కేవలం ఈ జన్మనే కాదు, రాబోయే ఎన్నో జన్మలను కూడా నాశనం చేస్తుంది. కాబట్టి జాగ్రత్త!
భగవంతుని ఈ మాటలు జీవులకు చీకటిలో వెలుగును ఇస్తున్నాయి. ఈ ప్రపంచం యొక్క అసలు స్వరూపాన్ని (నిజతత్త్వాన్ని) బోధిస్తున్నాయి. పైకి కనిపించే ఆడంబరాలకు మోసపోకూడదనే విషయాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి. కాబట్టి మోక్షాన్ని కోరుకునేవారు (ముముక్షువులు) ప్రాపంచిక సుఖాల వల్ల వచ్చే ఈ ప్రమాదాన్ని గుర్తించి, తమ ఇంద్రియాలకు, మనసుకు ఆయా విషయాలతో అస్సలు కలయిక లేకుండా జాగ్రత్తపడాలి. ఒకవేళ గత జన్మల అలవాట్ల ప్రభావం వల్ల ఇంద్రియాలు బయటి విషయాల వైపు పరుగెత్తినా, వివేకంతో వాటిని వెనక్కి లాగి (నిగ్రహించుకుని) ఆత్మలోనే నిలిపి ఉంచాలి.