త్రివిధం నరకస్యేదం ద్వారం నాశనమాత్మనః ।
కామః క్రోధస్తథా లోభః తస్మాదేతత్త్రయం త్యజేత్ ॥ 21
త్రివిధమ్, నరకస్య, ఇదమ్, ద్వారమ్, నాశనమ్, ఆత్మనః,
కామః, క్రోధః, తథా, లోభః, తస్మాత్, ఏతత్, త్రయమ్, త్యజేత్.
కామః = కామం; క్రోధః = క్రోధం; తథా = అలాగే (మరియు); లోభః = లోభం; ఇదమ్ = ఈ ఆసురభావం; త్రివిధమ్ = మూడు విధాలు; నరకస్య = నరకానికి; ద్వారమ్ = ద్వారం వంటిది; తస్మాత్ = కనుక; ఆత్మనః = జీవునికి; నాశనమ్ =అధోగతిదాయకం; ఏతత్ = ఈ; త్రయమ్ = మూడింటినీ; త్యజేత్ = త్యజించాలి.
తా ॥ కామక్రోధలోభాలు మూడూ నరక ద్వారాలు; ఇవి ఆత్మను అధోగతి పాలుజేస్తున్నాయి. ఆత్మవినాశకరాలైన ఈ ద్వారాలలో ప్రవేశించిన మనుష్యుడు పురుషార్థానికి అయోగ్యుడవుతాడు. కనుక, ఈ మూడింటిని త్యజించడం మంచిది.
వ్యాఖ్య:-
శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడ చాలా ముఖ్యమైన హెచ్చరిక చేస్తున్నారు. మనిషిని నేరుగా నరకానికి తీసుకెళ్లే మూడు ప్రధానమైన ద్వారాలు (Three Gates) ఉన్నాయి. అవి ఉంటే నరకపు తలుపులు బార్లా తెరిచి ఉన్నట్లే! అసుర గుణాలన్నింటినీ కుదించి చూస్తే, చివరకి మిగిలేవి ఈ మూడే. ఇవే మనిషి పతనానికి మూల కారణాలు:
- కామము (Lust/Desire): తీరని కోరికలు.
- క్రోధము (Anger): కోపం, ద్వేషం.
- లోభము (Greed): పిసినారితనం, ఇంకా కావాలనే ఆశ.
ఎవరి మనసులో అయితే ఈ మూడు గుణాలు ఉంటాయో, వారికి నరక ద్వారం తెరిచి ఉంటుంది. ఎవరైతే ప్రయత్నపూర్వకంగా ఈ మూడింటిని వదిలేస్తారో, వారికి నరక ద్వారం మూసి ఉంటుంది. వారికి నరక భయం లేదు.
“నేను ఇప్పటికే చాలా తప్పులు చేశాను, ఇక నాకు ముక్తి లేదా?” అని ఎవరైనా భయపడితే.. వారికి శ్రీకృష్ణుడు అభయం ఇస్తున్నారు. “దిగులు పడకండి! ఇప్పటికిప్పుడు మీరు ఎక్కడున్నారో అక్కడి నుండే మార్పు మొదలుపెట్టండి.” ఎవరైతే ఈ మూడు గుణాలను (కామ, క్రోధ, లోభాలను) వదిలేస్తారో, వారు ఎంతటి పాపాత్ములైనా సరే, నరకం నుండి తప్పించుకుని ఉన్నత స్థితికి (ఊర్ధ్వగతికి) వెళతారు.
ప్రతి ఒక్కరూ తమ మనసును ఒకసారి సోదా (Search) చేసుకోవాలి. మన గుండెల్లో దాక్కున్న ఈ ముగ్గురు దొంగలను (కామం, క్రోధం, లోభం) కనిపెట్టాలి. వివేకం అనే ఆయుధంతో వారిని దూరంగా తరిమికొట్టాలి. అప్పుడే మనం సురక్షితంగా ఉంటాం.
ఈ శ్లోకంలో ‘త్రివిధమ్’ అనే పదాన్ని ‘నరకమ్’ (నరకం) కు విశేషణంగా అనుకోకుండా… ‘ఇదమ్’ (ఇది) అనే పదానికి విశేషణంగా తీసుకుంటే…(కామం, క్రోధం, లోభం) ఈ మూడు విధాలుగా ఉన్న అసుర గుణాలే ‘నరక ద్వారం’ (నరకానికి తలుపు) అని అర్థం చెప్పవచ్చు.