అభ్యాసేఽప్యసమర్థోఽసి మత్కర్మపరమో భవ ।
మదర్థమపి కర్మాణి కుర్వన్ సిద్ధిమవాప్స్యసి ॥ 10
అభ్యాసే, అపి, అసమర్థః, అసి, మత్కర్మ పరమః, భవ,
మత్ అర్థమ్, అపి, కర్మాణి, కుర్వన్, సిద్ధిమ్, అవాప్స్యసి.
అభ్యాసే అపి = ఈ అభ్యాసం చేయడానికి కూడా; అసమర్థః అసి = సమర్థుడవు కాకపోతే; మత్కర్మ పరమః = నా కర్మలను ఆచరించేవాడవు; భవ = కమ్ము; మత్ అర్థం = నా నిమిత్తం; కర్మాణి = కర్మలను; కుర్వన్ అపి = ఆచరిస్తున్నా కూడా; సిద్ధిమ్ = సిద్ధిని; అవాప్స్యసి = పొందుతావు.
తా ॥ ఇలాంటి అభ్యాసం చేయడానికి కూడా నీవు సమర్థుడవు కాకపోతే, భగవత్ప్రీతికరమైన కర్మలను ఆచరించు; ఇటువంటి కర్మలను* ఆచరిస్తూ ఉన్నా నీవు సిద్ధిని పొందగలవు.
వ్యాఖ్య:-
పైన చెప్పినట్లుగా మనసును ఒకే చోట నిలిపి ఉంచడం (ఏకాగ్రత/ధ్యానం) ఎవరికైనా కష్టంగా ఉంటే… దేవుడు వారిపై దయతో మరొక సులభమైన మార్గాన్ని సూచిస్తున్నారు. మనసు నిలకడగా ఉండని వారు…
- దైవ కార్యాలు (గుడి పనులు, పూజలు),
- ధర్మ కార్యాలు (మంచి పనులు),
- పరోపకారం (ఇతరులకు సాయం చేయడం),
- ఇతర ప్రాణులకు మేలు చేయడం… వంటి పనుల మీద ఆసక్తి పెంచుకుని, వాటిని ఫలితం ఆశించకుండా (నిష్కామంగా) చేస్తూ ఉండాలి.
- అలాగే జపం, ప్రార్థన, భజన, పూజ, వ్రతాలు వంటివి దేవుడి ప్రీతి కోసం చేస్తూ ఉండాలి. ‘మత్కర్మపరమోభవ’ (నా పనులే పరమ గమ్యంగా పెట్టుకో) అని దేవుడు చెప్పిన మాటకు అర్థం ఇదే.
ఇలా మంచి పనులు చేయడం వల్ల మనసులోని మురికి పోయి స్వచ్ఛంగా (చిత్తశుద్ధి) మారుతుంది. మనసు శుభ్రపడ్డాక మెల్లగా జ్ఞానం పుడుతుంది. ఆ జ్ఞానం ద్వారా చివరికి మోక్షం లభిస్తుంది. కాబట్టి, కేవలం కర్మలు (మంచి పనులు) చేయడం ద్వారా కూడా చివరికి మోక్షాన్ని పొందవచ్చు. మనసు, ఆలోచనలు చాలా సూక్ష్మమైనవి. వాటిని కంట్రోల్ చేయడం చాలామందికి కష్టం. అలాంటి వారికి… ఈ ‘కర్మ మార్గం’ (సేవ చేసే మార్గం) చాలా తేలికగా ఉంటుంది. (కూర్చుని మనసును ఆపడం కంటే, లేచి పని చేయడం సులువు కదా!). అయితే ఇక్కడ దేవుడు ఒక మాట స్పష్టంగా చెప్పారు. ‘మదర్థం’ (నా కోసం/నా ప్రీతి కోసం చెయ్యి) అన్నారు కానీ, ‘త్వదర్థం’ (నీ కోసం/నీ స్వార్థం కోసం చెయ్యి) అని అనలేదు. కాబట్టి, మనం ఏ పని చేసినా అది దేవుడికి నచ్చేలా చేయాలి తప్ప, మన స్వార్థం కోసం (సకామంగా) చేయకూడదు. ప్రతి పనీ దేవుడికే అర్పించాలి.
‘కుర్వన్ సిద్ధి మవాప్స్యసి’ (పని చేస్తూనే నువ్వు సిద్ధిని/మోక్షాన్ని పొందుతావు) – అని చెప్పడాన్ని బట్టి… కేవలం కర్మయోగం (మంచి పనులు చేయడం) ద్వారా కూడా మోక్షం దక్కుతుందని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. అసలు పనులు చేస్తే మోక్షం ఎలా వస్తుంది? దానికి ఒక పద్ధతి ఉంది:
- మనం ఫలితాన్ని ఆశించకుండా, దేవుడి కోసం పనులు (నిష్కామ కర్మ) చేయాలి.
- అలా చేస్తే మనసులోని మురికి పోయి, చిత్తశుద్ధి (Purity of Mind) కలుగుతుంది.
- మనసు శుభ్రపడ్డాక జ్ఞానం (Knowledge) పుడుతుంది.
- ఆ జ్ఞానం ద్వారా చివరికి మోక్షం (Moksha) లభిస్తుంది.
ఇలా కర్మయోగం అనేది మెట్టు మెట్టుగా మనల్ని మోక్షం దగ్గరకు తీసుకెళ్తుంది. అయితే ఇక్కడ ఒక విషయం బాగా గుర్తుపెట్టుకోవాలి. ఈ శక్తి (మోక్షాన్ని ఇచ్చే పవర్) కేవలం ‘నిష్కామ కర్మ’కు (కోరిక లేని పనికి) మాత్రమే ఉంది. కోరికలతో చేసే ‘సకామ కర్మ’కు ఆ శక్తి లేదు.”