మయ్యేవ మన ఆధత్స్వ మయి బుద్ధిం నివేశయ ।
నివసిష్యసి మయ్యేవ అత ఊర్ధ్వం న సంశయః ॥ 8
మయి, ఏవ, మనః, ఆధత్స్వ, మయి, బుద్ధిమ్, నివేశయ,
నివసిష్యసి, మయి, ఏవ, అతః, ఊర్ధ్వమ్, న, సంశయః.
మయి ఏవ = నా యందే; మనః = చిత్తాన్ని; ఆధత్స్వ = నెలకొల్పు; మయి = నా యందు; బుద్ధిమ్ = బుద్ధిని కూడా; నివేశయ = నిలుపు; అతః ఊర్ధ్వమ్ = ఇక మీదట (శరీర త్యాగానంతరం); మయి ఏవ = నాయందే; నివసిష్యసి = నివసించెదవు (ఈ విషయంలో); న సంశయః = సందేహం లేదు.
తా ॥ కనుక, నీవు నాయందు మనస్సును నిలుపు; నా యందే బుద్ధిని ఏకాగ్ర మొనర్చు. ఈ విధంగా చేస్తే, దేహాంతంలో నీవు నాయందే వసించగలవు. ఈ విషయంలో సందేహం లేదు.
వ్యాఖ్య:–
ఒక ఉపాధ్యాయుడు (Teacher) విద్యార్థికి పాఠాలు ఎలా నేర్పిస్తాడో, అలాగే భగవంతుడు ఇప్పుడు అర్జునుడికి ఒక్కొక్కటిగా సాధనలను నేర్పిస్తున్నారు. ఇందులో మొదటి పాఠం ఏంటంటే—‘నీ మనసును, నీ బుద్ధిని నా మీదే (పరమాత్మ మీదే) స్థిరంగా నిలుపు’.
కేవలం మనసును నిలిపితే సరిపోదా? బుద్ధిని కూడా ఎందుకు కలపాలి? అనే సందేహం రావచ్చు. దీనికి కారణం ఉంది:
- మనసు: ఇది ఆలోచనలు పుట్టిస్తుంది (చేద్దామా? వద్దా? అని). ఇది చంచలమైనది (Fickle).
- బుద్ధి: ఇది నిర్ణయం తీసుకుంటుంది (ఇదే చేయాలి అని). ఇది నిశ్చయించేది (Decisive).
బుద్ధి గనక తోడు లేకపోతే… మనసు ఊగిసలాడుతూ ఉంటుంది. ‘దేవుడే ముఖ్యం’ అనే గట్టి నిర్ణయం బుద్ధి తీసుకుంటేనే మనసు నిలబడుతుంది. అందుకే మనసుతో పాటు బుద్ధిని కూడా దేవుడికి అర్పించాలి. ఈ రెండింటినీ బయట ప్రపంచం మీద కాకుండా దేవుడి మీదే లగ్నం చేస్తే ఏం జరుగుతుంది? ఉప్పు రాయి (Salt crystal) సముద్రంలో వేస్తే అది కరిగిపోయి, సముద్రపు నీరుగా ఎలా మారిపోతుందో… నిరంతరం దేవుడినే ధ్యానించే మనసు కూడా, మెల్లగా ఆ దేవుడిలో కరిగిపోయి (లయమై), దైవ స్వరూపంగా మారిపోతుంది. ఆహా! మనసు దేవుడిలో నివసించడం అంటే ఎంత గొప్ప స్థానమో కదా! మనసు దైవంగా మారిపోవడమే మోక్షం. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు, ఇది పరమ సత్యం అని భగవంతుడే చెప్పారు. కాబట్టి సాధకులు తమ మనసును వేరే విషయాల వైపు పోనివ్వకుండా, ప్రయత్నం చేసి దేవుడి మీదే నిలిపితే చాలు. ఇక వారికి మోక్షం వస్తుందా రాదా అనే అనుమానమే అక్కర్లేదు. కచ్చితంగా వస్తుంది.
‘న సంశయః’ – ‘ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు’ అని సాక్షాత్తు ఆ భగవంతుడే స్వయంగా చెప్పారు. కాబట్టి, సాధకులు (భక్తులు) ఆ మాటల మీద ఇంకెంత గట్టి నమ్మకం పెట్టుకోవాలో మీరే ఒక్కసారి ఊహించుకోండి.
‘మయి ఏవ’ – ఇక్కడ ‘మయి ఏవ’ (నా యందే) అనే పదాన్ని వాడారు. ఇందులో ‘ఏవ’ అంటే ‘మాత్రమే’ (Only) అని అర్థం. దీని భావం ఏంటంటే—మనసును కేవలం దేవుడి మీద మాత్రమే నిలపాలి. దేవుడి మీద తప్ప, వేరే ఇతర విషయాల మీదకి మన దృష్టిని అస్సలు పోనివ్వకూడదు.