దైవీ హ్యేషా గుణమయీ మమ మాయా దురత్యయా ।
మామేవ యే ప్రపద్యంతే మాయామేతాం తరంతి తే ॥ 14
దైవీ, హి, ఏషా, గుణమయీ, మమ, మాయా, దురత్యయా,
మామ్, ఏవ, యే, ప్రపద్యంతే, మాయామ్, ఏతామ్, తరంతి, తే.
హి = ఏమన; ఏషా = ఈ (అనుభవసిద్ధమైన); గుణమయీ = త్రిగుణమయమైన; మమ = నా; దైవీమాయా = అలౌకికమైన అవిద్య; దురత్యయా = దురతిక్రమ్యం (దాట శక్యం కానిది); యే = ఎవరు; మాం ఏవ = నన్నే; ప్రపద్యంతే = శరణువేడుతున్నారో (ఆశ్రయిస్తున్నారో); తే = వారు; ఏతామ్ = ఈ; మాయామ్ = మాయను; తరంతి = దాటుచున్నారు.
తా ॥ (మరి ఎవరు గ్రహించగలుగుతారు అని అంటావా? -) అలౌకికం అంటే అత్యద్భుతమూ త్రిగుణాత్మకమూ అయిన నా మాయను* అతిక్రమించడం అత్యంత కష్టం; కాని ఎవరు ఇతర సాధనలపై ఆధారపడక నన్నే ఆశ్రయిస్తున్నారో (భజిస్తున్నారో) వారే దుస్తరమైన ఈ మాయను అతిక్రమిస్తున్నారు. అంటే, నన్ను తెలుసుకుని, సంసారబంధం నుండి ముక్తులవుతున్నారు. (గీత : 18–66 చూ 🙂
వ్యాఖ్య:-
కిందటి శ్లోకంలో మనుషులు దేవుడిని ఎందుకు తెలుసుకోలేకపోతున్నారో చెప్పారు. ఇప్పుడు ఈ శ్లోకంలో ఆ సమస్యకు పరిష్కారం, అంటే మాయను దాటి దేవుడిని ఎలా చేరుకోవాలో చెబుతున్నారు. అందుకే మోక్షం కోరుకునేవారికి ఇది చాలా ముఖ్యమైన శ్లోకం. దీన్ని కంఠస్థం చేసి, ఎప్పుడూ మనసులో ఉంచుకోవాలి. మనకు, దేవుడికి మధ్య ‘మాయ’ అనే ఒక పెద్ద అడ్డుగోడ ఉంది. అది ఉండటం వల్లే ఎవరూ దేవుడిని చూడలేకపోతున్నారు. “పెన్న దాటితే గానీ పెరుమాళ్ల సేవ దొరకదు” అనే సామెత లాగా.. ఈ మాయను దాటితేనే మనకు దేవుడు కనిపిస్తాడు. మరి ఇంత కష్టమైన మాయను దాటడం ఎలా? ఆ పద్ధతి ఇందులో ఉంది. మాయకు ఉన్న 4 లక్షణాలు: అసలు ఆ మాయ ఎలా ఉంటుందో వివరిస్తూ, భగవంతుడు దానికి నాలుగు ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయని చెప్పారు:
- దైవ సంబంధమైనది: ఇది సామాన్యమైనది కాదు, దైవశక్తి కలిగినది (అలౌకికమైనది). చాలా పవర్ ఫుల్.
- త్రిగుణాత్మకమైనది: సత్వ, రజ, తమో గుణాలతో నిండినది.
- భగవంతునికి లోబడినది: ఇది దేవుడి అధీనంలో ఉంటుంది (ఆయన మాయ).
- దాటడానికి కష్టమైనది: దీన్ని దాటడం అంత తేలికైన విషయం కాదు.
ఇప్పుడు ఈ మాయ లక్షణాల గురించి ఒక్కొక్కటిగా వివరంగా తెలుసుకుందాం.
(1) మాయను ‘దైవీ‘ (దేవుడికి సంబంధించింది) అని అనడం వల్ల, ఇది ఏదో ఆషామాషీ విషయం కాదని అర్థమవుతోంది. ఇది దేవుడికి సంబంధించినది, చాలా శక్తివంతమైనది (అలౌకికమైనది). దీన్నే ‘వైష్ణవీ మాయ’ అని కూడా అంటారు. ఈ మాయ ఎంత బలమైనదంటే…మహా తెలివైన మేధావులను, గొప్ప బలవంతులను, రాజాధిరాజులను, చివరికి ఇంద్రుడు, చంద్రుడు లాంటి దేవతలను కూడా ఇది కింద పడేస్తుంది. వారిని అజ్ఞానంలోకి నెట్టేసి, జనన మరణాల చక్రంలో (పుట్టడం-చావడం) ఇరుక్కుపోయేలా చేస్తుంది. ఈ మాయ దగ్గర మనిషి లౌకిక తెలివితేటలు (Worldly logic/tricks) అస్సలు పనిచేయవు. ఇది దేవుడికి సంబంధించిన మాయ కాబట్టి, కేవలం దైవిక మార్గాల ద్వారా (భక్తి, శరణాగతి) మాత్రమే దీనిని జయించగలం. వేరే ఏ ఉపాయాలూ దీని మీద పనిచేయవు.
(2) భగవంతుడు మాయను ‘గుణమయి’ అని పిలిచారు. దీని అర్థం ఏంటంటే.. మాయ అనేది సత్వ, రజ, తమో గుణాలతో తయారైంది. నిజానికి మాయకు (ప్రకృతికి) ఈ మూడు గుణాలు తప్ప వేరే ప్రత్యేకమైన ఆకారం అంటూ ఏమీ లేదు. ఆ గుణాలే దాని శరీరం. ఒక దారపు ఉండలోని దారాలను ఒక్కొక్కటిగా లాగేస్తే ఆ ఉండ ఎలా కరిగిపోతుందో.. అలాగే ఈ మూడు గుణాలను మనలోంచి ఒక్కొక్కటిగా తీసి పారేస్తే, ఇక అక్కడ ‘మాయ’ అనేది మిగలదు. మనుషులు ఈ గుణాల మత్తులో పడిపోవడం వల్లే తనను (దేవుడిని) తెలుసుకోలేకపోతున్నారని భగవంతుడు కిందటి శ్లోకంలోనే చెప్పారు. ఆ విషయాన్ని మనం ఇక్కడ గుర్తుచేసుకోవాలి.
(3) భగవంతుడు “నా మాయ” (మమ మాయ) అని అనడం వెనుక ఒక పెద్ద అర్థం ఉంది. ఈ మాయ పూర్తిగా ఆయన కంట్రోల్లో (స్వాధీనంలో) ఉంటుందని దీని అర్థం. మన ఇంట్లో కుక్కపిల్ల ఉందనుకోండి. అది బయటి వారిని చూసి మొరుగుతుంది, భయపెడుతుంది. కానీ యజమాని దగ్గరకు రాగానే తోక ఆడించుకుంటూ అణిగిమణిగి ఉంటుంది. అలాగే, ఈ మాయ సామాన్య జనాలను ముప్పుతిప్పలు పెడుతుంది, ఆడుకుంటుంది. కానీ దేవుడి దగ్గరకు వచ్చేసరికి మాత్రం, యజమాని ముందు పనివాడిలా చేతులు కట్టుకుని నిలబడుతుంది. మాయలో ఇరుక్కున్న వారికి దాన్ని చూస్తే భయం వేస్తుంది. కానీ దాన్ని సృష్టించిన దేవుడికి గానీ, దాన్ని జయించిన జ్ఞానులకు గానీ అది చాలా చిన్న విషయం. మాయ అసలు రహస్యం తెలిసినవారికి “అసలు మాయ అనేదే లేదు” అని అర్థమవుతుంది. మహా సముద్రాన్ని చూసినా సరే, గరుత్మంతుడికి (పెద్ద పక్షికి) అది ఒక చిన్న నీటి గుంటలా (ఆవు గిట్టలో నిలిచిన నీరులా) కనిపిస్తుంది. చాలా తేలికగా దాటేస్తాడు. అదే ఒక దోమకు, ఆ చిన్న నీటి గుంట కూడా మహా సముద్రంలా కనిపిస్తుంది. దాటడం కష్టమైపోతుంది. సామాన్యులకు (దోమ లాంటి వారికి) ఈ మాయ దాటలేని సముద్రంలా అనిపించవచ్చు. కానీ పరమాత్మకు అది తన చేతిలో ఉండే ఒక పరికరం (Tool) మాత్రమే. అందుకే ఆయన “ఇది నా మాయ, నాకు లోబడిన మాయ” అని స్పష్టంగా చెప్పారు.
(4) ‘దురత్యయా’ – (దాటుటకు కష్టసాధ్యమైనది). మాయను దాటడం కష్టమే కావచ్చు, కానీ అది అసాధ్యం మాత్రం కాదు. ఎవరు దాటగలరు, ఎవరు దాటలేరు అనే విషయాన్ని ఇక్కడ స్పష్టంగా విభజించి చెప్పారు:
❌ ఎవరు దాటలేరు?
- మనసును అదుపులో పెట్టుకోలేనివారు.
- ఇంద్రియాలకు (కళ్లు, చెవులు వంటి వాటికి) బానిసలైనవారు.
- ఎప్పుడూ ప్రాపంచిక కోరికల (విషయ వాంఛల) వెంట పడేవారు. వీరికి మాయను దాటడం సాధ్యం కాదు.
✅ ఎవరు దాటగలరు?
- ఆత్మజ్ఞానం మీద దృష్టి ఉన్నవారు.
- ఎప్పుడూ దేవుడిని నమ్ముకున్నవారు (దైవ తత్పరులు).
- భక్తి, వైరాగ్యం వంటి సాధనలు చేసేవారు. వీరు మాత్రమే మాయను జయించగలరు.
ఈ విషయాన్నే భగవంతుడు శ్లోకంలోని రెండో పాదంలో (తర్వాతి లైన్లో) వివరించబోతున్నారు.
మాయ ఎంత భయంకరమైనదో తెలుసుకున్నాం కదా! అని ఎవరూ భయపడాల్సిన పనిలేదు. దానికి పరిష్కారం కూడా భగవంతుడే చూపించాడు. సముద్రం ఎంత పెద్దదైనా, ఎంత లోతైనదైనా సరే.. మన దగ్గర ఒక చిన్న ఓడ (పడవ) ఉంటే చాలు, దాన్ని చాలా తేలికగా దాటేయొచ్చు. అలాగే, ఈ మాయ అనే భయంకరమైన సముద్రాన్ని దాటడానికి, దేవుడు ఈ శ్లోకం రెండో లైన్లో ఒక అద్భుతమైన పడవను మనకిచ్చాడు. ఆ పడవ పేరే.. ‘భక్తి’, ‘శరణాగతి’ (దేవుడిని పూర్తిగా నమ్ముకోవడం). “ఎవరైతే నన్ను పూర్తిగా శరణు కోరతారో, వారు ఈ మాయను చాలా సులభంగా దాటేస్తారు” అని దేవుడు ఎంతో దయతో చెప్పారు. ఆది శంకరాచార్యులు కూడా ఇదే చెప్పారు: “ఈ సంసారం అనే సముద్రాన్ని దాటాలంటే, భగవంతుడి పాదాలు అనే పడవను ఆశ్రయించాలి” అని. ఆ ‘శరణాగతి’ అనే పడవ లేకపోతే మాయను దాటడం అసాధ్యం. అక్కడ మన తెలివితేటలు, వేరే ఉపాయాలు ఏవీ పనిచేయవు. దేవుడి కాళ్ళను పట్టుకోవడమే ఏకైక మార్గం.
మనం మాయను జయించాలన్నా, దాటాలన్నా.. ఆ మాయ ఎవరి కంట్రోల్లో ఉందో వారి కాళ్ళను పట్టుకోవాలి. ఆ మాయను తన గుప్పెట్లో పెట్టుకున్నది సాక్షాత్తు ఆ భగవంతుడే. కాబట్టి ఆయన్నే మనం శరణు కోరాలి. కొన్ని పెద్ద భవనాల ముందు కాపలా కుక్క (Guard Dog) ఉంటుంది. అది బయటి వారిని ఎవరినీ లోపలికి రానివ్వదు, భయపెడుతుంది. కానీ, మనం ఆ ఇంటి యజమానితో స్నేహం చేసి, ఆయన పిలిస్తే వెళ్తే.. ఆ కుక్క తోక ఆడించుకుంటూ పక్కకు తప్పుకుంటుంది, మనల్ని ఏమీ చేయదు. ఇక్కడ కుక్క అంటే ‘మాయ’, యజమాని అంటే ‘దేవుడు’. మనం దేవుడిని ఆశ్రయిస్తే, ఈ మాయ మనకు దారి ఇస్తుంది. ఇప్పటికే దేవుడిని నమ్మి, ఈ మాయను దాటేసిన గొప్పవారు (జీవన్ముక్తులు/గురువులు) ఉంటారు. అటువంటి వారిని సేవించుకోవడం కూడా మోక్షం కోరుకునే వారికి ఎంతో సహాయపడుతుంది. ఎందుకంటే వాళ్ళకు దారి ఎలా దాటాలో బాగా తెలుసు కాబట్టి.
“నన్ను ఆశ్రయించినవారు ఈ మాయను కచ్చితంగా దాటగలరు” అని భగవంతుడు చాలా స్పష్టంగా మాటిచ్చారు. కాబట్టి ఈ విషయంలో ఇక ఎలాంటి అనుమానం అవసరం లేదు. ఈ ప్రపంచంలోని మామూలు మనుషులను గానీ, వస్తువులను గానీ నమ్ముకుంటే మనకు శాశ్వతమైన ఆనందం (మోక్షం) దొరకదు. దేవుడిని గానీ, దైవ భక్తులను గానీ ఆశ్రయించాలి. శ్రీకృష్ణుడు కేవలం “నన్ను” అని అనలేదు, “నన్నే” (నన్ను మాత్రమే) అని నొక్కి చెప్పారు. అంటే వేరే ఏ ఇతర విషయాల జోలికి వెళ్లకూడదు, కేవలం పరమాత్మనే నమ్ముకోవాలని దీని అర్థం. మనం బాగుపడటమా, చెడిపోవడమా అనేది మన చేతుల్లోనే ఉంది.
- దేవుడిని ఆశ్రయిస్తే -> మాయను దాటి గెలుస్తాం (తరిస్తాం).
- ప్రాపంచిక విషయాలను (కోరికలను) ఆశ్రయిస్తే -> పతనమైపోతాం.
కాబట్టి, ఎప్పటికీ శాశ్వతం కాని ఈ ప్రపంచం మీద, వస్తువుల మీద మోజు తగ్గించుకుని, ఆ దేవుడికి పూర్తిగా శరణాగతి అవ్వడమే మన పని. అలా చేసినవారి జన్మ మాత్రమే సార్థకమవుతుంది.
(“దేవుడిని శరణు కోరడం” అంటే కేవలం గుడికి వెళ్లి దండం పెట్టుకోవడం మాత్రమే కాదు. దానికి నిజమైన అర్థం ఇదీ:
- అనన్య భక్తి: దేవుడి మీద తప్ప వేరే దేని మీదా మనసు పోనివ్వకుండా, పూర్తి నమ్మకంతో ఉండటం.
- దైవ కార్యాలు: ఎప్పుడూ దేవుడికి ప్రీతికరమైన పనులు (మంచి పనులు, సేవ) చేయడం.
- ఆత్మ ధ్యానం: బయట విషయాలను వదిలేసి, ఎప్పుడూ తన ఆత్మ గురించి ఆలోచించడం, ధ్యానం చేయడం.
- మంచి గుణాలు: దైవ గుణాలను (ప్రేమ, దయ, శాంతం, సత్యం) అలవాటు చేసుకోవడం.
క్లుప్తంగా: కేవలం మాటలతో కాకుండా, చేతలతో (మంచి ప్రవర్తనతో) దేవుడిని నమ్ముకోవడమే నిజమైన శరణాగతి.)
శ్రీరామకృష్ణులు: మానవరూపాన్ని ధరించి భగవంతుడు అవతరిస్తాడు. ఆయన సర్వస్థానాలలోనూ, సర్వ భూతాలలోనూ ఉన్నాడన్న మాట నిజమే కాని ఆయన్ను అవతార పురుషుడిగా చూడనిదే జీవుని ఆకాంక్ష పూర్తికాదు. ఆతడి అవసరం తీరదు. ఇది ఎలాంటిదో తెలుసా? ఆవు దేహంలో నువ్వు ఏ భాగాన్ని తాకినా సరే, అది ఆవును తాకినట్లే అవుతుంది కదా! దాని కొమ్ములను తాకినా అది ఆవును తాకినట్లే అవుతుంది. కాని పాలు మాత్రం ఆవు పొదుగు నుండే లభ్యమవుతాయి. (అందరూ నవ్వారు.) (మూలం: శ్రీ రామకృష్ణ కథామృతం)