త్రిభిర్గుణమయైర్భావైః ఏభిః సర్వమిదం జగత్ ।
మోహితం నాభిజానాతి మామేభ్యః పరమవ్యయమ్ ॥ 13
త్రిభిః, గుణమయైః, భావైః, ఏభిః, సర్వమ్, ఇదమ్, జగత్,
మోహితమ్, న, అభిజానాతి, మామ్, ఏభ్యః, పరమ్, అవ్యయమ్.
ఏభిః = ఈ; త్రిభిః = మూడు; గుణమయైః = గుణవికారాలైన; భావైః = రాగద్వేషమోహాది భావాలతో; మోహితమ్ = వివేకశూన్యమై భ్రాంతిచెంది; ఇదమ్ = ఈ; సర్వం జగత్ = ప్రాణి సమూహం; ఏభ్యః =ఈ గుణజాతాలైన భావాల కంటే; పరమ్ = వ్యతిరిక్తుడు(విలక్షణుడు); అవ్యయమ్ = వినాశరహితుడూ అయిన; మామ్ = నన్ను(పరమేశ్వరుని); న అభిజానాతి = తెలుసుకోలేకుంది.
తా ॥ (ఇటువంటి ఈశ్వరుడవైన నిన్ను లోకం ఎందుకు తెలుసుకోలేకుంది? అంటావా 🙂 త్రిగుణజాతమైన ఈ రాగద్వేషమోహాదుల చేత ప్రాణిసమూహం భ్రాంతి చెంది, ఈ భావాలకు అతీతమూ, అవ్యయమూ, నిరుపాధికమూ అయిన నా స్వరూపాన్ని గ్రహించలేక పోతోంది.
(గీత: 3–5, 27, 29; 13–19, 21, 23; 14–5, 19, 23, 25; 18–41 చూ:)
వ్యాఖ్య:-
ఆకాశంలో దట్టమైన మేఘాలు అడ్డు వచ్చినప్పుడు, మనం సూర్యుడిని చూడలేం. అలా అని సూర్యుడు లేడని కాదు, మేఘాల వెనుక ఉన్నాడు. అలాగే, దేవుడు మన కంటికి కనిపించకుండా ఈ ‘త్రిగుణాలు’ (సత్వ, రజ, తమో గుణాలు) అనే మాయ అడ్డుగా ఉంది. ఈ గుణాల ప్రభావంలో పడిపోయిన మనుషులు, ఆ గుణాలకు ఆవల ఉన్న దేవుడిని చూడలేకపోతున్నారు. అత్తిపండు లోపల పురుగులు ఆ పండును దాటి బయటకు రాలేక, అందులోనే తిరుగుతూ ఉంటాయి. అలాగే జీవులు కూడా ఈ మాయ అనే వలయంలో చిక్కుకుపోయి పరిభ్రమిస్తున్నారు. దట్టమైన మేఘాలను గాలివాన (తుఫాను గాలి) ఎలా చెదరగొడుతుందో, అలాగే ‘తత్త్వ విచారణ’ (సత్యాన్వేషణ/జ్ఞానం) అనే గాలి ద్వారా ఈ మాయ పొరను తొలగించుకోవాలి. అప్పుడే మన లోపల ఉన్న ఆత్మ ప్రకాశిస్తుంది, దేవుడు కనిపిస్తాడు. ఈ శ్లోకంలో మనం ఎలా ఇరుక్కుపోయామో చెప్పారు. వచ్చే శ్లోకంలో ఎలా బయటపడాలో చెబుతారు. అసలు మనిషి ముందుగా తెలుసుకోవాల్సింది ఏంటంటే.. “నేను మాయలో బందీగా ఉన్నాను” అని. రోగం ఉందని తెలిస్తేనే కదా మందు వేసుకునేది? అలాగే బంధంలో ఉన్నానని తెలిస్తేనే విముక్తి కోసం ప్రయత్నిస్తాడు. డబ్బున్నవారు, అందగాళ్లు, బాగా చదువుకున్నవారు, బలవంతులు.. ఇలా జ్ఞానులు (జీవన్ముక్తులు) తప్ప మిగతా అందరూ ఈ మాయలో చిక్కుకున్నవారే. కాబట్టి ప్రతి ఒక్కరూ దీని నుంచి బయటపడటానికి ప్రయత్నించాలి. దేవుడు అజ్ఞానం (చీకటి) అనే తెరకు అవతల ఉన్నాడు. ఆయన్ని చూడాలంటే:
- మనకూ-దేవుడికీ మధ్య ఉన్న త్రిగుణాల పొరను చించేయాలి.
- భక్తి, వైరాగ్యం, ప్రతిఫలం ఆశించకుండా చేసే పని (నిష్కామ కర్మ) అనే సాధనలతో.. ముందు రజో గుణాన్ని, తమో గుణాన్ని జయించాలి.
- చివరగా మంచిదైన సత్వ గుణాన్ని కూడా దాటి, కేవలం ఆత్మస్థితిలో నిలవాలి. అదే నిజమైన మోక్షం.
నాకు దేవుడు ఎందుకు కనిపించడం లేదు?” అని చాలామంది అడుగుతుంటారు. వారికి ఈ శ్లోకంలో చక్కని సమాధానం ఉంది. ఈ మూడు గుణాల (సత్వ, రజ, తమో గుణాల) మాయలో మునిగిపోయినంత కాలం మనుషులు దేవుడిని తెలుసుకోలేరు, తమ దుఃఖాన్ని పోగొట్టుకోలేరు. కంటి మీద పొరలు కమ్ముకున్న వ్యక్తి “నాకు వస్తువులేవీ కనిపించడం లేదేంటి?” అని అడిగితే ఎలా ఉంటుందో, దేవుడు కనిపించడం లేదనే వారి ప్రశ్న కూడా అలాగే ఉంటుంది. కంటికి పొర అడ్డుగా ఉన్నప్పుడు చూడలేకపోవడం కంటి తప్పు కాదు, పొరది. అలాంటప్పుడు ఏం చేయాలి? ‘ఆపరేషన్’ చేసి ఆ పొరను తీసేయాలి. అప్పుడే వస్తువులు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అలాగే, మనం కూడా ప్రాపంచిక సుఖాల కోసం ఎప్పుడూ ఆరాటపడకుండా.. ముందుగా మన హృదయంలో పేరుకుపోయిన రజో గుణాన్ని, తమో గుణాన్ని (చెడు ఆలోచనలను, బద్ధకాన్ని) తొలగించుకోవడానికి గట్టిగా ప్రయత్నించాలి. భక్తి, సాధన అనే చికిత్స ద్వారా ఆ అజ్ఞాన పొరలను తొలగించుకోవాలి. మనసులో మలినాలను తొలగించుకుంటే తప్ప దేవుడు కనిపించడు. దైవ దర్శనానికి ఇదొక్కటే మార్గం.