అపరేయమితస్త్వన్యాం ప్రకృతిం విద్ధి మే పరామ్ ।
జీవభూతాం మహాబాహో యయేదం ధార్యతే జగత్ ॥ 5
అపరా, ఇయమ్, ఇతః, తు, అన్యామ్, ప్రకృతిమ్, విద్ధి, మే, పరామ్,
జీవభూతామ్, మహాబాహో, యయా, ఇదమ్, ధార్యతే, జగత్.
మహాబాహో = అర్జునా; ఇయమ్ = ఈ పూర్వోక్తమైనది; అపరా = అపర ప్రకృతి (నికృష్టమైనది); తు = కాని; ఇతః = దీనికంటే; అన్యామ్ = వేరైనదీ, జీవభూతామ్ = క్షేత్రజ్ఞుడనబడేది, ప్రాణధారణకు నిమిత్తమైనది; యయా = దేని చేత; ఇదమ్ = ఈ; జగత్ = జగత్తు; ధార్యతే = ధరింపబడుతోందో; (అట్టి) మే = నా; పరామ్ = శ్రేష్ఠమైన; ప్రకృతిమ్ = ప్రకృతిని; విద్ధి = తెలుసుకో.
తా ॥ అర్జునా! అష్టవిధమైన ఈ ప్రకృతిని అపరం (నికృష్టం) అని గ్రహించు. (ఎందుకంటే, ఇది జడమూ, పదార్థమూ అయి ఉంది.) దీనికంటే వేరైన నా పరా ప్రకృతి (శ్రేష్ఠమైన చేతనా రూపమూ) జీవస్వరూపంగా ప్రకాశిస్తోంది. (జగత్తులో అంతఃప్రవిష్టమైన) ఈ జీవభూతమైన ప్రకృతే జగత్తును ధరిస్తోంది.
వ్యాఖ్య:-
ఇంతకుముందు జడమైన (ప్రాణం లేని) అపరాప్రకృతి గురించి చెప్పుకున్నాం. ఇప్పుడు ‘పరాప్రకృతి’ గురించి చెబుతున్నారు.పరాప్రకృతి అంటే ‘జీవరూపం’ (Life). ఈ ప్రపంచం మొత్తం దేని వల్ల అయితే నడుస్తోందో, దేనివల్ల నిలబడి ఉందో… అదే ఈ పరాప్రకృతి. ఇది కూడా భగవంతుడి అధీనంలోనే ఉంటుంది.
అసలు జీవుడు (మనం) ఎవరు? దేవుడు ఎవరు? శరీరం ఏంటి? అని తెలుసుకోవడానికి ఒక చిన్న ఉదాహరణ చూద్దాం:
- ఒక కుండ ఉంది.
- అందులో నీళ్లు ఉన్నాయి.
- ఆకాశంలో సూర్యుడు ఉన్నాడు.
- ఆ సూర్యుడి ప్రతిబింబం కుండలోని నీళ్లలో కనిపిస్తోంది.
ఇప్పుడు దీనిని మనకు అన్వయించుకుంటే:
కుండ, నీరు (శరీరం, మనస్సు) అనేవి కేవలం జడ పదార్థాలు. నీటిలో కనిపించే సూర్యుడి ప్రతిబింబమే ‘జీవుడు’ (అంటే ‘నేను’ అనే భావన). దీనినే పరాప్రకృతి అంటారు. కానీ, ఆకాశంలో ఉన్న అసలైన సూర్యుడు (పరమాత్మ) వేరు. ఆయన కుండకు, నీటికి, ప్రతిబింబానికి సంబంధం లేకుండా విడిగా, స్వతంత్రంగా ఉంటాడు.
కుండ పగిలినా, కుండలోని నీరు కదిలినా… ఆకాశంలో ఉన్న సూర్యుడికి ఏమైనా అవుతుందా? ఏమీ కాదు కదా! కేవలం ఆ నీటిలోని ప్రతిబింబం (నీడ) మాత్రమే కదులుతుంది. అలాగే… ఈ ప్రపంచంలో వచ్చే మార్పులు, కష్టసుఖాలు అన్నీ మన శరీరానికి (అపరా ప్రకృతి), మనలోని జీవుడికి (పరా ప్రకృతి) మాత్రమే తగులుతాయి. కానీ మన లోపల సాక్షిగా ఉన్న ఆత్మకు (నిజమైన సూర్యుడికి) ఏమీ కావు.
లోతుగా ఆలోచిస్తే (అద్వైత దృష్టితో చూస్తే)…జడమైన శరీరం (రాయి లాంటిది), చైతన్యం ఉన్న జీవుడు (మనిషి) ఈ రెండూ కూడా నిజం కాదు, ‘మిథ్య’ (Illusion) మాత్రమే. కేవలం ఆత్మ ఒక్కటే నిజమైన సత్యం.
దీనిని అర్థం చేసుకోవడానికి ‘కల’ గురించి ఆలోచించండి:
- కలలో మీకు ఒక రాయి కనిపించింది (జడము).
- కలలో మీకు ఒక మనిషి కనిపించాడు (జీవుడు).
- కలలో ఉన్నప్పుడు… రాయి కంటే మనిషి గొప్పవాడే కదా!
- కానీ, మీరు నిద్రలోంచి మేల్కొన్న తర్వాత చూస్తే… ఆ రాయి నిజం కాదు, ఆ మనిషి కూడా నిజం కాదు. ఆ రెండూ కేవలం మీ కలే.
- మేల్కొన్న మీరు (Dreamer) మాత్రమే నిజం.
అలాగే… ఈ ప్రపంచంలో రాయి కంటే మనిషి (జీవుడు) గొప్పవాడే కావచ్చు. కానీ పరమాత్మ దృష్టిలో ఈ రెండూ (ప్రకృతి & జీవుడు) మాయే. ఎవరి ఆధారంతో ఈ సినిమా అంతా నడుస్తోందో… ఆ ‘పరమాత్మ’ మాత్రమే సత్యం. కాబట్టి మోక్షం కోరుకునేవాడు… ‘నేను జీవుడిని’ అనే భ్రమలోంచి బయటపడి, ‘నేను ఆత్మను’ అనే సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలి. అప్పుడే బంధాల నుంచి విముక్తి (Freedom) లభిస్తుంది.
- కుండను, నీటిని, అందలి సూర్యప్రతిబింబమును – అన్నిటినివదలి వీనికి సాక్షిగానుండి అన్నిటిని ప్రకాశింపజేయునట్టి స్వయంప్రకాశ పరమాత్మయను సూర్యబింబమును విజ్ఞులాశ్రయించుదురు.(వివేకచూడామణి – 221)