యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః ।
స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే ॥ 21
యత్, యత్, ఆచరతి, శ్రేష్ఠః, తత్, తత్, ఏవ, ఇతరః, జనః,
సః, యత్, ప్రమాణమ్, కురుతే, లోకః, తత్, అనువర్తతే.
శ్రేష్ఠ = శ్రేష్ఠుడు; యత్ యత్ = ఏమేమి; ఆచరతి = ఒనర్చునో; ఇతరః జన = సాధారణజనులు; తత్ తత్ ఏవ = ఆయా దానినే; (అనుకరించును) సః = అతడు; యత్ = దేనిని; ప్రమాణమ్ కురుతే = ప్రమాణీకరిస్తాడో; లోకః = లోకము; తత్ = దానినే; అనువర్తతే = అనుసరిస్తుంది.
తా ॥ శ్రేష్ఠులైన వ్యక్తుల ఆచరణననే జనసామాన్యం అనుకరిస్తుంది. వారు దేనిని ప్రామాణిక బుద్ధితో అనుష్ఠిస్తారో, సాధారణ జనులు కూడా దానినే అనుసరిస్తారు.
వ్యాఖ్య:-
లోకంలో ఒక సామెత ఉంది – “పెద్దలు (గొప్పవారు) ఏం చేస్తే, మిగతావారు కూడా దాన్నే అనుసరిస్తారు”. అందుకే సమాజంలో ఉన్నత స్థానంలో ఉన్నవారు (శ్రేష్ఠులు) తమ ప్రవర్తన విషయంలో చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. వాళ్లు వేసిన బాటలోనే మిగతా జనం నడుస్తారు కాబట్టి, వాళ్లు చేసే పనుల్లో ఎప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండాలి. శాస్త్రానికి విరుద్ధమైన పనులు అస్సలు చేయకూడదు.
అర్జునుడు తన ధైర్యం, పరాక్రమం, మంచి నడవడికతో లోకంలో గొప్ప పేరు తెచ్చుకున్నాడు.
- అంతటి గొప్పవాడు ఏ పనీ చేయకుండా సోమరిగా ఉండకూడదు.
- ఫలితాన్ని ఆశించకుండా తన బాధ్యతను తాను నిర్వర్తిస్తే, అది చూసి సామాన్య జనం కూడా మారుతారు.
- “అహో! అర్జునుడంతటి వాడే స్వార్థం లేకుండా పని చేస్తున్నాడు కదా, మనం ఎందుకు చేయకూడదు?” అని ఆలోచించి, వాళ్ళు కూడా నిష్కామ కర్మను ఆచరిస్తారు. తద్వారా మనసు శుద్ధి చేసుకుని మోక్షాన్ని పొందుతారు.
“రాజు ఎలా ఉంటే ప్రజలు అలా ఉంటారు” అనే సామెత ప్రకారం.. ఒకవేళ అర్జునుడు గనక పని మానేసి ఖాళీగా ఉంటే, అది చూసి ప్రజలు కూడా ఏ పనీ చేయకుండా సోమరులైపోయి, చివరికి భ్రష్టులైపోతారు. కాబట్టి, తమ కోసం కాకపోయినా.. కనీసం లోక కళ్యాణం (లోకక్షేమం) కోసమైనా సరే, పెద్దలు కచ్చితంగా మంచి పనులు ఆచరించి చూపించాల్సిందే.
సమాజంలో పెద్దలు (గొప్పవారు) దేనిని ప్రామాణికంగా (Standard) తీసుకుంటారో, సామాన్య ప్రజలు కూడా దాన్నే ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తారు. పెద్దలు ఏ వాక్యాన్ని, ఏ సిద్ధాంతాన్ని, ఏ పద్ధతిని లేదా ఏ శాస్త్రాన్ని గౌరవిస్తారో.. మిగతా ప్రజలు కూడా వాటినే నమ్మి, వాటినే గౌరవిస్తారు.
గొప్పవారు మంచి మార్గంలో నడవడం వల్ల రెండు లాభాలు ఉన్నాయి:
- సత్యమైన సిద్ధాంతాలు, శాస్త్ర పద్ధతులు సమాజంలో బాగా ప్రచారమవుతాయి.
- వాటిని చూసి ఎంతోమంది ఆచరించడం వల్ల, వారు కూడా మోక్షానికి అర్హులవుతారు.
అందుకే గొప్పవారు కేవలం మాటలతో సరిపెట్టకుండా, ఆ మహోన్నతమైన ధర్మాలను ముందుగా తాము ఆచరించి, లోకానికి ఆదర్శంగా చూపించడం చాలా అవసరమని భగవంతుడు ఇక్కడ బోధిస్తున్నారు.
“ఆచరతి” – ఈ శ్లోకంలో శ్రీకృష్ణుడు ‘వాచా జ్ఞానానికి’ (కేవలం నోటి మాటలకే పరిమితమైన జ్ఞానానికి) కాకుండా, ‘ఆచరణకు’ (చేతలకు) ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. సాధకులు ఈ విషయాన్ని బాగా గుర్తుంచుకోవాలి. ఆచరణ, అనుష్ఠానం లేని ఉత్తి మాటల వల్ల ఎవరికీ, ఎలాంటి ఉపయోగం ఉండదు. అందుకే “ఏదైనా సరే ముందు నువ్వు ఆచరించి చూపించు” అని భగవంతుడి ఆజ్ఞ. మనం చేసి చూపిస్తేనే.. ప్రజలకు ఆ వ్యక్తి మీద గానీ, శాస్త్రాల మీద గానీ నమ్మకం కలుగుతుంది. మాటల కంటే చేతలే ముఖ్యం.