బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే ।
తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్ ॥ 50
బుద్ధియుక్తః, జహాతి, ఇహ, ఉభే, సుకృత దుష్కృతే,
తస్మాత్, యోగాయ, యుజ్యస్వ, యోగః, కర్మసు, కౌశలమ్.
బుద్ధియుక్తః = నిష్కామ కర్మయోగి; ఇహ = ఈ లోకంలోనే; సుకృత దుష్కృతే = పుణ్యపాపాలను; ఉబే = రెంటిని; జహాతి = త్యజించును; తస్మాత్ = కనుక; యోగాయ = నిష్కామ కర్మ యోగానికై; యుజ్యస్వ = సిద్ధపడు; కర్మసు = కర్మల; కౌశలమ్ = నేర్పు (నైపుణ్యం); యోగః = యోగం.
తా ॥ నిష్కామ కర్మయోగి ఇహలోక జీవితంలోనే (స్వర్గనరక కారణాలైన) పుణ్య పాపాలను రెండింటి నుండి కూడా (ఈశ్వర ప్రసాదంగా) ముక్తుడౌతాడు. కనుక, నీవు నిష్కామ కర్మయోగాన్ని అనుష్ఠించు. కర్మల (మోక్ష పరమొనర్చే) కౌశలమే యోగం.
వ్యాఖ్య:-
‘బుద్ధియుక్తుడు’ అనగా సమత్వబుద్ధితో, అనాసక్తంగా మరియు ఫలాపేక్ష లేకుండా కార్యాలు చేసే వ్యక్తి. అలాంటి వ్యక్తికి పుణ్యమో పాపమో అంటవు. ఎందుకంటే పుణ్యము, పాపము అనేవి ఆసక్తితో, ఫలాభిలాషతో చేసేవారికే వస్తాయి. కానీ అనాసక్తంగా, ఫలాపేక్ష లేకుండా చేసే వారికి వాటి సంబంధమే ఉండదు (BG 4.23). వారు బంధనాల నుండి విముక్తి పొందుతారు. అయితే మహానుభావులు మాత్రం నిష్కామబుద్ధితో, ప్రపంచానికి మేలుకావాలనే ఉద్దేశ్యంతో పుణ్యకార్యాలు చేస్తారు. గీతోపదేశంలో కూడా భగవంతుడు ఇలాంటి పుణ్యకార్యాలను అనేక చోట్ల ప్రోత్సహించారు. (BG 7.28, BG 18.5)
సాధకుడు పాపకార్యాలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టి, పుణ్యకార్యాలను చేయడం ప్రారంభించాలి. అయితే ఆ పుణ్యకార్యాలను కూడా ఫలాపేక్ష లేకుండా, నిష్కామబుద్ధితో చేయాలి. అలా చేస్తే కర్మబంధనం నుండి విముక్తి పొందుతాడు. ఈ దృష్టితో చూస్తే, సమబుద్ధిగల నిష్కామకర్మయోగి పుణ్యమూ పాపమూ రెండింటినీ దాటి ఉన్నవాడని చెప్పబడింది. మనిషి నిర్వికల్ప సమాధి స్థితిలో ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ఇంద్రియాల ద్వారా ఏ కర్మచేయలేడు; మిగతా సమయాలలో మహానుభావులు లాగా, అనాసక్తంగా పుణ్యకార్యాలను చేస్తూనే ఉండాలి. అందువల్ల ఇతరులూ తమ చిత్తశుద్ధి మరియు ఆత్మజ్ఞానోదయంకోసం పుణ్యకార్యాలను, దైవసేవలను వదలకుండా, నిష్కామబుద్ధితో ఆచరించాలి. ఇదే ఆత్మోన్నతికి మార్గం.
“కౌశలమ్” – సమబుద్ధితో ఉండి, మనస్సును కామ్యకర్మల (ఫలాపేక్షతో చేసే క్రియల) నుండి దూరంగా ఉంచగల సామర్థ్యమే యోగం. కర్మలో నైపుణ్యంగా ఉండడం, కానీ ఆ కర్మలతో బంధం లేకుండా చేయగలగడం — అదే యోగం అని చెప్పబడింది. అంటే సమత్వబుద్ధితో, నిష్కామంగా, అనాసక్తంగా కర్మలను చేయగల దక్షతే యోగము అని ఇక్కడ చెప్పబడింది.