కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన ।
మా కర్మఫలహేతుర్భూః మా తే సంగోఽస్త్వకర్మణి ॥ 47
కర్మణి, ఏవ, అధికారః, తే, మా, ఫలేషు, కదాచన
మా, కర్మఫల హేతుః, భూః, మా, తే, సంగః, అస్తు, అకర్మణి
కర్మణి ఏవ = కర్మాచరణలోనే; తే = నీకు; అధికారః = అధికారం; కదాచన = ఎన్నడూ; ఫలేషు = కర్మ ఫలాల; అధికారః = కోరిక; మా = కలుగకుండు గాక; కర్మఫలహేతుః = కర్మఫలాల కారణం; మా భూః = కావద్దు; అకర్మణి = కర్మత్యాగంలో; తే = నీకు; సంగః = ఆసక్తి; మా అస్తు = కలుగకుండు గాక.
తా ॥ (ఈశ్వరారాధన వల్లే కర్మఫలసిద్ధి లభిస్తుండగా, కర్మలను త్యజించి ఈశ్వరారాధన మాత్రమే ఎందుకు చేయకూడదు? అని అంటావా: తత్త్వజ్ఞానార్థివైన) నీకు కర్మాచరణలోనే అధికారముంది. ఎన్నడూ కూడా నీకు కర్మఫలాలపై ఆసక్తి కలుగకుండా ఉండుగాక. కర్మఫల తృష్ణయే కర్మఫలాలను ఉత్పన్నం చేస్తోంది. కనుక కర్మఫలప్రాప్తికి కారణం కావద్దు. అంటే, కర్మలను సకాముడవై ఆచరించ వద్దు. కర్మత్యాగంపై కూడా నీకు ఆసక్తి కలుగకుండు గాక.(గీత: 18–7, 9)
వ్యాఖ్య:-
అర్జునా! నీవు నీ కర్మలు చేయాలి, కానీ వాటి ఫలితాలు ఆశించకూడదు అని భగవాన్ చెప్పాడు. అంటే, ఫలితం కోసం కాకుండా, భగవంతునికి అర్పణమనసుతో, తాను కర్త అని భావం లేకుండా, కర్మలు చేయాలి అనే అర్థం. ‘కదాచన’ (ఎప్పుడూ కాదు) అని చెప్పడం వల్ల ఎప్పుడైనా, ఏ సమయంలోనైనా ఫలితాన్ని కోరకూడదని భగవంతుడు స్పష్టం చేశాడు. ఫలిత ఆశతో చేసే పనుల వల్ల మనసు శుద్ధం అయ్యదు. మనసు శుద్ధం కాకపోతే ఆత్మజ్ఞానం పుట్టదు. ఆత్మజ్ఞానం లేకుండా మోక్షం సిద్ధించదు. అందుచేత, మోక్షం పొందడానికి నిస్వార్థంగా (నిష్కామంగా) కర్మ చేయటం చాలా అవసరం.
“మా తే సంగోఽస్త్వకర్మణి” – పని చేసిన తర్వాత ఫలితాన్ని ఆశించవద్దు అని చెప్పారు కదా అని, అసలు పనులే చేయడం మానేస్తారేమో! అలా ఎప్పుడూ చేయకూడదని భగవంతుడు చెబుతున్నాడు. ఎందుకంటే, పని చేయకపోవడం సోమరితనం అవుతుంది. అది ‘తమోగుణం’ లక్షణం. ఏ పనీ చేయకుండా ఖాళీగా ఉండటం గొప్పతనం కాదు. నిద్రలో ఎవరూ ఏ పనీ చేయరు, గోడ కూడా ఏ పనీ చేయదు. అంతమాత్రాన వాటికి ఏమైనా గొప్పతనం వచ్చిందా? రాలేదు కదా! కాబట్టి, తమోగుణం వల్ల వచ్చే ఈ బద్ధకాన్ని (పనిచేయని తత్వాన్ని) దూరం చేసుకోవాలని భగవంతుడు ఆజ్ఞాపిస్తున్నాడు. సోమరిపోతులకు ఈ మాట ఒక గట్టి హెచ్చరిక లాంటిది. కొందరు దైవధ్యానం లేదా సమాధి నిష్ఠ పేరు చెప్పుకుని, కేవలం మత్తులో లేదా సోమరితనంలో కాలం గడుపుతున్నారు. అలాంటి వారు ఇహలోకానికీ, పరలోకానికీ కూడా పనికిరాకుండా పోతారు. వాళ్ళు లేచి ఏదో ఒక మంచి పని చేయడం ఉత్తమం. అసలు ఏ పనీ చేయకుండా ఎవరూ ఉండలేరు. కాబట్టి ఏదో ఒక పనిని ఖచ్చితంగా చేయాలి. ఆ చేసే పనినే ప్రతిఫలం ఆశించకుండా (నిష్కామంగా) చేయమని భగవంతుడు ఆదేశిస్తున్నాడు. అలా చేస్తే ఎంతో మేలు జరుగుతుంది. భగవద్గీత ముఖ్య ఉద్దేశాలలో ఈ ‘అనాసక్తి యోగం’ ఒకటి. యుద్ధం చేయనంటూ రథం మీద కూలబడిపోయిన అర్జునుడిని, తిరిగి గొప్ప కర్మవీరుడిగా మార్చింది ఈ బోధనలే. కాబట్టి, ప్రజలందరూ ఈ నిష్కామ కర్మ తత్త్వాన్ని బాగా అర్థం చేసుకుని, తమ జీవితాలను తీర్చిదిద్దుకోవాలి.