మయా తతమిదం సర్వం జగదవ్యక్తమూర్తినా ।
మత్స్థాని సర్వభూతాని న చాహం తేష్వవస్థితః ॥ 4
మయా, తతమ్, ఇదమ్, సర్వమ్, జగత్, అవ్యక్తమూర్తినా,
మత్స్థాని, సర్వభూతాని, న, చ, అహమ్, తేషు, అవస్థితః.
అవ్యక్త మూర్తినా = అవ్యక్తమూర్తినైన, (ఇంద్రియగోచరుడను కాని); మయా = నాచేత; ఇదమ్ = ఈ; సర్వం జగత్ = జగత్తంతా; తతమ్ = వ్యాప్తమై ఉంది; సర్వభూతాని = సర్వభూతాలు; మత్స్థాని = నాయందే ఉన్నాయి; అహం చ = మరి నేను; తేషు = వాటిపై; న అవస్థితః = ఆధారపడి లేను;
తా ॥ అతీంద్రియ స్వరూపుణ్ణి, కారణభూతుణ్ణి అయిన నాచే ఈ విశ్వమంతా పరివ్యాప్తమై ఉంది. కనుక, చరాచర భూతాలన్నీ (కారణ భూతుణ్ణైన) నాయందే వెలయుచున్నాయి. కాని, నేను (ఆకాశం వలే అసంగుణ్ణి అవడం వల్ల) వాటి యందు (స్వకార్యాలైన ఘటాదులలో మృత్తిక వలే) ఉండడం లేదు.
వ్యాఖ్య:-
‘అవ్యక్తమూర్తినా’ – పరమాత్మ మన ఇంద్రియాలకు (కళ్లు, చెవులు వంటి వాటికి) అందని అత్యంత సూక్ష్మమైన వస్తువు. సాధారణంగా మన చుట్టూ ఉన్న ఆకాశమే (Space) మన కంటికి కనిపించదు (శూన్యంలా ఉంటుంది). అలాంటిది, ఆకాశం కంటే ఎంతో సూక్ష్మమైన ‘ఆత్మ’ లేదా ‘చైతన్యం’ మన కళ్ళకు ఎలా కనిపిస్తుంది? అందుకే పరమాత్మను ‘అవ్యక్తుడు’ (కంటికి కనిపించని రూపం కలవాడు) అని ఇక్కడ పిలిచారు. ఆకాశం ఎలాగైతే ఈ ప్రపంచం అంతా వ్యాపించి ఉందో, అలాగే పరమాత్మ కూడా ఈ భౌతిక ప్రపంచంలోనూ, మన కంటికి కనిపించని సూక్ష్మ ప్రపంచంలోనూ, సమస్త జీవరాశిలోనూ నిండి ఉన్నాడు. కాబట్టి, ఈ సృష్టిలోని ప్రతిదీ ఆ పరమాత్మలోనే ఉంది.
‘న చాహం తేష్వవస్థితః’ – అసలు భగవంతుడు ‘ప్రాణులన్నీ నాలో ఉన్నాయి, కానీ నేను వాటిలో లేను’ అని ఎందుకు అన్నారు? అనే సందేహం రావచ్చు. నిజానికి లోతుగా ఆలోచిస్తే, రకరకాల పేర్లతో, రూపాలతో కనిపించే ఈ ప్రపంచం అంతా ఒక కల (Dream) లాంటిది. అది నిజం కాదు (మిథ్య). కేవలం ఆత్మ (భగవంతుడు) మాత్రమే శాశ్వతమైన సత్యం. ఉదాహరణకు చీకట్లో పడి ఉన్న ఒక తాడుని చూసి మనం ‘పాము’ అని భ్రమపడతాం. అక్కడ కనిపించే పాము, ఆ తాడు మీదే ఆధారపడి ఉంది. కానీ ఆ పాము లోపల తాడు ఉందా? లేదు. ఎందుకంటే ‘పాము’ అనేది అసలు అక్కడ లేనే లేదు, అది కేవలం మన భ్రమ. అలాగే, ఈ ప్రపంచం అంతా ఆ పరమాత్మ అనే ఆధారం మీదే కనిపిస్తోంది. కానీ, నిజం కాని (మిథ్య అయిన) ఈ ప్రపంచం లోపల, నిజమైన పరమాత్మ బంధించబడి ఎలా ఉంటాడు? అందుకే కృష్ణుడు ‘అవి నాలో ఉన్నాయి (నా వల్ల కనిపిస్తున్నాయి), కానీ నేను వాటిలో లేను’ అని చెప్పారు.
భగవంతుడు ఈ ప్రపంచమంతటా వ్యాపించి ఉన్నాడు, ఆయన లేని చోటు లేదు. ఈ విషయం అర్థం చేసుకున్న భక్తుడు (సాధకుడు), ఎలాంటి పాపపు పనులు చేయకూడదు. సకల జీవుల పట్ల దయతో, భక్తితో మెలగాలి.