కిం పునర్బ్రాహ్మణాః పుణ్యాః భక్తా రాజర్షయస్తథా ।
అనిత్యమసుఖం లోకం ఇమం ప్రాప్య భజస్వ మామ్ ॥ 33
కిమ్, పునః, బ్రాహ్మణాః, పుణ్యాః, భక్తాః, రాజర్షయః, తథా,
అనిత్యమ్, అసుఖమ్, లోకమ్, ఇమమ్, ప్రాప్య, భజస్వ, మామ్.
పుణ్యాః = సత్కులోద్భవులైన; బ్రాహ్మణాః = బ్రాహ్మణులను; (గురించీ) తథా = మరియు; భక్తాః = భక్తులైన; రాజర్షయః = రాజర్షులను; (గురించి) కిం పునః = ఏమి చెప్పనగును; (అంటే, వారు నన్ను ఆశ్రయించి, తప్పక మోక్షం పొందుతున్నారు) అతః త్వం = కాబట్టి నీవు; అనిత్యమ్ = అనిత్యమూ; అసుఖమ్ = సుఖరహితమూ అయిన; ఇమమ్ = ఈ; లోకమ్ = మర్త్యలోకాన్ని, మనుష్యశరీరాన్ని; ప్రాప్య = పొంది; మామ్ = నన్ను; భజస్వ = భజించు.
తా ॥ (అసత్కులజాతులూ అనధికారులూ అయినవారు కూడా నన్ను ఆశ్రయించి ముక్తిని పొందుతుంటే) పవిత్ర కులోద్భవులైన బ్రాహ్మణులూ, భక్తులైన క్షత్రియులూ అయిన వారి విషయంలో ఏం చెప్పాలి? (వారు నన్ను ఆశ్రయించి తప్పక మోక్షాన్ని పొందుతున్నారు) అనిత్యమూ, సుఖహీనమూ అయిన ఈ మర్త్య లోకాన్ని (మనుష్యదేహాన్ని) బడసి నన్ను భజించు. (ఇది అనిత్యమవడం వల్ల ఆలసించవద్దు. సుఖరహితమవడం వల్ల సుఖప్రయత్నాన్ని త్యజించి, నన్నే భజించు).
వ్యాఖ్య:-
గత శ్లోకంలో పాపాత్ములు, స్త్రీలు, శూద్రులు కూడా దేవుడిని నమ్ముకుంటే మోక్షం పొందుతారని చెప్పారు కదా! అసలు పాపాత్ములే మోక్షం పొందుతున్నప్పుడు… ఇక పుణ్యాత్ములు, భక్తులు, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియుల గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పాల్సిన పనేముంది? వారు కచ్చితంగా (Easy గా) పొందుతారు అని దీని అర్థం. కానీ, ఇక్కడొక మెలిక ఉంది. ఎవరైనా సరే మోక్షం పొందాలంటే వారికి కేవలం కులం ఉంటే సరిపోదు; రెండు అర్హతలు ఉండాలి:
- పుణ్యం (Virtue): మంచి పనులు చేయడం.
- భక్తి (Devotion): దేవుడిపై ప్రేమ.
శ్లోకంలో ‘పుణ్యాః’, ‘భక్తాః’ అని ప్రత్యేకంగా వాడారు. దీని అర్థం ఏంటంటే—ఎంత గొప్ప కులంలో (ఉత్తమ కులంలో) పుట్టినవారైనా సరే, వారిలో ఈ పుణ్యం, భక్తి లేకపోతే… వారికి మోక్షం రాదు. కాబట్టి, మోక్షం కావాలనుకునే వారందరూ (ఏ కులమైనా సరే)… ‘పుణ్యం’, ‘భక్తి’ అనే రెండు సంపదలను తప్పనిసరిగా సంపాదించుకోవాలి.”
‘రాజర్షయః’ – ‘రాజర్షులు’ అంటే ఋషులుగా మారిన రాజులు అని అర్థం. రాజుగా ఉంటూనే, తమ ఇంద్రియాలను (కోరికలను) జయించి, సాధువులుగా మారినవారని అర్థం. ఒక రాజ్యాన్ని పాలించడం అంటే మాటలు కాదు. ఎన్నో బాధ్యతలు, ఎన్నో సమస్యలు, ప్రజల గొడవలు (లోక వ్యవహారాలు)… ఇలా 24 గంటలూ బిజీగా ఉంటారు. అంత పని ఒత్తిడిలో, అంత బిజీగా ఉండే రాజులే… పనులన్నీ చేస్తూనే గొప్ప భక్తిని, ఋషిత్వాన్ని సాధించగలిగారు (జనక మహారాజు లాంటివారు). మరి వారి బాధ్యతలతో పోలిస్తే… మన కుటుంబ బాధ్యతలు, మన పనులు చాలా చిన్నవి కదా! కొండంత బరువు మోసే రాజులే దేవుడిని చేరనప్పుడు, చిన్న రాయి అంత బరువు మోసే సామాన్యులమైన మనం ఎందుకు చేరలేము? కచ్చితంగా సాధించవచ్చు. కావలసిందల్లా గట్టి ‘ప్రయత్నం’ మాత్రమే.
‘అనిత్యమసుఖం లోకమ్’ – భగవంతుడు ఈ ప్రపంచాన్ని (లేదా ఈ శరీరాన్ని) రెండు మాటల్లో వర్ణించారు:
- అనిత్యం: ఇది శాశ్వతం కాదు (Temporary).
- అసుఖం: ఇందులో నిజమైన సుఖం లేదు (Joyless). ప్రతి ఒక్కరూ ఈ విషయాన్ని బాగా గుర్తుపెట్టుకోవాలి.
జీవితం క్షణికమైనది. మన శరీరాలు ఎప్పుడైనా రాలిపోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయి. మట్టితో చేసిన కుండ (ఘటం) ఏదో ఒకరోజు పగిలిపోయి మళ్ళీ ఆ మట్టిలోనే కలిసిపోతుంది కదా! అలాగే, ఈ శరీరం కూడా పంచభూతాలతో (గాలి, నీరు, మట్టి, నిప్పు, ఆకాశం) తయారైంది. ఎప్పటికైనా అది మళ్ళీ వాటిలోనే కలిసిపోతుంది. అందుకే ఈ జగత్తు శాశ్వతం కాదని చెప్పారు. శరీరం శాశ్వతం కాదు కాబట్టి… మనం చేయాల్సిన ముఖ్యమైన పనిని (ఆధ్యాత్మిక సాధనను) చాలా త్వరగా (అతి శీఘ్రముగా) పూర్తిచేయాలి. ‘పడవ కండిషన్ లో ఉన్నప్పుడే సముద్రాన్ని దాటాలి.’ అంటే—శరీరంలో శక్తి, ఆరోగ్యం ఉన్నప్పుడే మోక్షం కోసం ప్రయత్నించాలి. ముసలితనం వచ్చాక, శరీరం సహకరించనప్పుడు ఏమీ చేయలేము. చాలామంది ‘ఈ శరీరం, ఈ ప్రపంచం శాశ్వతం’ అనుకుని గర్వంతో (విర్రవీగుతూ) బతుకుతుంటారు. వారికి కనువిప్పు కలగడానికే దేవుడు—’ఇదంతా అశాశ్వతం’ అని హెచ్చరించారు. ఎందుకంటే—సాధారణంగా మనిషికి చావు భయం లేదా నాశనం కళ్ళముందు కనిపించినప్పుడే… ‘అమ్మో! నా పరిస్థితి ఏంటి? నేను ఎలా బాగుపడాలి?’ అని ఆలోచించడం మొదలుపెడతాడు. అంతేకాదు, ఈ ప్రపంచం ‘అసుఖం’ (ఇక్కడ సుఖం లేదు, అంతా దుఃఖమే) అని కూడా దేవుడు కుండ బద్దలు కొట్టినట్లు చెప్పారు.
‘నాల్పే సుఖమస్తి భూమా వై తత్సుఖమ్’ అని ఒక ఉపనిషత్తు వాక్యం ఉంది. దీని అర్థం: ‘చిన్న చిన్న (అల్పమైన) వస్తువులలో సుఖం లేదు; ఆ అనంతమైన (భూమా) దానిలోనే నిజమైన సుఖం ఉంది.’
దీనిని బట్టి—మన కంటికి కనిపించే ఈ చిన్న చిన్న ప్రపంచ వస్తువుల్లో నిజమైన ఆనందం లేదని, ఆ అనంతమైన ‘ఆత్మ’లోనే అసలైన ఆనందం ఉందని అర్థమవుతోంది. కాసేపు ఉండి, ఆ తర్వాత నశించిపోయే (క్షణికమైన) వస్తువుల్లో శాశ్వతమైన సుఖం ఎలా ఉంటుంది? (ఉండదు కదా!)
- జనాలు: సాధారణంగా భోగవిలాసాల్లో మునిగిపోయిన జనాలు—”అబ్బా! ఈ ప్రపంచం ఎంత బాగుందో, ఎంత ఆనందంగా ఉందో” అని గొప్పగా చెప్పుకుంటారు.
- దేవుడు: కానీ భగవంతుడు మాత్రం అలా చెప్పలేదు. దానికి పూర్తిగా వ్యతిరేకంగా చెప్పారు. “ఈ ప్రపంచం ‘అసుఖం’ (ఇందులో నిజమైన సుఖం లేదు)” అని తేల్చి చెప్పారు.
కేవలం ‘ఆత్మ’ (దేవుడు) మాత్రమే ఆనంద స్వరూపం. ఆత్మ కానిది, కంటికి కనిపించేది (అనాత్మ/ప్రపంచం) ఏదైనా సరే… అందులో నిజమైన సుఖం ఉండదు.
ప్రపంచం ‘అనిత్యం’ (శాశ్వతం కానిది), ‘అసుఖం’ (సుఖం లేనిది) అని చెప్పారు కదా! మరి దీని నుంచి ఎలా తప్పించుకోవాలి? అనే సందేహం అందరికీ రావడం సహజం. దానికి సమాధానం కూడా భగవంతుడే ఇక్కడ చెప్పారు: ‘భజస్వమామ్’ (నన్ను భజించు/ఆరాధించు) అని. సంసారం అనే రోగం (భవరోగం) తగ్గాలన్నా, దుఃఖం నుంచి విముక్తి కావాలన్నా… దానికి ఉన్న ఏకైక గొప్ప మందు (పరమౌషధం)—భగవంతుడిని సేవించడం, ధ్యానించడం మాత్రమే. దీని వెనుక ఉన్న లాజిక్ చాలా స్పష్టంగా ఉంది:
- అనిత్యం నుండి తప్పించుకోవాలంటే: మనం ‘నిత్యమైన’ (శాశ్వతమైన) దానిని పట్టుకోవాలి.
- అసుఖం (దుఃఖం) పోవాలంటే: మనం ‘సుఖ స్వరూపమైన’ (ఆనందమైన) దానిని పట్టుకోవాలి.
ఈ లోకంలో నిత్యమైనది, ఆనందమయమైనది ఒక్కటే – అదే ఆత్మ (పరమాత్మ/దైవం). కాబట్టి ఆ దేవుడిని భజించి జీవితాన్ని ధన్యం చేసుకోవాలి. పైకి అందంగా కనిపించే (ఆపాత రమణీయమైన) ఈ ప్రపంచపు తళుకుబెళుకులను చూసి మోసపోకండి. అవి నిజం కాదు. సత్యం, శివం, సుందరమైన ఆ పరమాత్మను మాత్రమే ఆశ్రయించండి. ఈ విధంగా శ్రీకృష్ణుడు ఈ శ్లోకంలో రెండు విషయాలు చెప్పారు:
- మనకు ఉన్న రోగం ఏమిటి? (అనిత్యమైన ప్రపంచ వ్యామోహం).
- దానికి మందు ఏమిటి? (భక్తి/దైవ చింతన).