రాజవిద్యా రాజగుహ్యం పవిత్రమిదముత్తమమ్ ।
ప్రత్యక్షావగమం ధర్మ్యం సుసుఖం కర్తుమవ్యయమ్ ॥ 2
రాజవిద్యా, రాజగుహ్యమ్, పవిత్రమ్, ఇదమ్, ఉత్తమమ్,
ప్రత్యక్ష అవగమమ్, ధర్మ్యమ్, సుసుఖమ్, కర్తుమ్, అవ్యయమ్.
ఇదమ్ = ఈ బ్రహ్మవిద్య; రాజవిద్యా = విద్యలన్నిటిలో శ్రేష్ఠమైనది; రాజగుహ్యమ్ = అతిగుహ్యం (అనధికారికి అప్రకాశ్యం); ఉత్తమమ్ = శ్రేష్ఠమైనది; పవిత్రమ్ = విశుద్ధమైనది; ప్రత్యక్ష అవగమమ్ = సాక్షాత్తుగా ఫలం ఒసగేది, సుఖాదులవలే ప్రత్యక్షబోధగమ్యం; ధర్మ్యమ్ = ధర్మ సంగతం; కర్తుమ్ = అనుష్ఠించడానికి; సు సుఖమ్ = మిక్కిలి తేలిక; చ = మరియు; అవ్యయమ్ =అక్షయఫలప్రదమైనదీ (అయి ఉంది.)
తా ॥ ఈ బ్రహ్మవిద్య అతిగుహ్యమూ, శ్రేష్ఠమూ, అనధికారికి అప్రకాశ్యమూ, సాక్షాత్తుగా ఫలాన్ని ఒసగేదీ, ధర్మసంగతమూ, సహజసాధ్యమూ, అక్షయ ఫలప్రదమూ అయి ఉంది.
వ్యాఖ్య:– ఈ అధ్యాయంలో చెప్పబోయే బ్రహ్మజ్ఞానం ఎలాంటిదో, దాని గొప్పతనం ఏంటో ఈ శ్లోకంలో వివరిస్తున్నారు. ప్రపంచంలో ఎన్నో రకాల చదువులు, విద్యలు ఉన్నాయి. కానీ, అవేవీ మనిషిని చావు-పుట్టుకల చక్రం నుండి తప్పించలేవు. కేవలం బ్రహ్మవిద్య (ఆత్మజ్ఞానం) మాత్రమే ఆ పని చేయగలదు. అంతేకాదు, మన కంటికి కనిపించే వస్తువులన్నీ ఎప్పటికైనా నాశనమయ్యేవే. కాబట్టి వాటి గురించి నేర్చుకునే ఏ చదువూ మనిషికి పూర్తి శాంతిని ఇవ్వలేదు. ఎప్పటికీ నాశనం లేని బ్రహ్మం (ఆత్మ) గురించి తెలిపే విద్య మాత్రమే నిజమైన శాంతిని ఇస్తుంది. అందుకే ఈ బ్రహ్మవిద్యను విద్యలన్నింటిలో గొప్పదని, ‘రాజవిద్య’ (విద్యలకు రాజు వంటిది) అని ఇక్కడ పిలిచారు. అలాగే, లోకంలోకెల్లా అత్యంత పవిత్రమైన పరమాత్మ గురించి ఇది చెబుతుంది కాబట్టి, ఈ విద్య కూడా చాలా పవిత్రమైనది.
‘ప్రత్యక్షావగమమ్’ – ఈ బ్రహ్మవిద్యను మనం నేరుగా తెలుసుకోవచ్చు, స్వయంగా అనుభవించవచ్చు. ఇది కళ్ళెదుట కనిపించే (వెంటనే) ఫలితాన్నే ఇస్తుంది తప్ప, ఎప్పుడో వచ్చే పరోక్ష ఫలితాన్ని కాదు. ఎందుకంటే, ఏ క్షణంలోనైతే సాధకుడు (భక్తుడు) ఈ జ్ఞానాన్ని అనుభూతి చెందుతాడో, ఆ క్షణంలోనే అతను సాక్షాత్తు బ్రహ్మస్వరూపంగా మారిపోవడం మనం చూడవచ్చు. కాబట్టి, ‘దీనివల్ల ఫలితం వస్తుందో రాదో’ అనే సందేహానికి ఇక్కడ అస్సలు చోటు లేదు.
‘సుసుఖమ్’ – ఈ బ్రహ్మవిద్యను ఆచరించడం చాలా తేలిక అని చెప్పబడింది. మన మనసులో పేరుకుపోయిన పాత చెడు అలవాట్లను, కోరికల వలయాలను (వాసనలను) ప్రయత్నం చేసి తొలగించుకుంటే చాలు, ఇక మన నిజస్వరూపాన్ని (ఆత్మను) తెలుసుకోవడంలో ఎలాంటి కష్టమూ ఉండదు. అందుకే శాస్త్రాలు ఏమంటున్నాయంటే—ఈ ఆత్మానుభవం పొందడం అనేది చేతిలోని పువ్వును నలపడం కంటే, ఊపిరి పీల్చుకోవడం కంటే కూడా చాలా సులభం. బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొందడం ఇంత సులభం అని చెప్పడం ద్వారా, భగవంతుడు గీతలో సాధకులకు (భక్తులకు) ఎంతో ధైర్యాన్ని ఇస్తున్నారు. అంతేకాకుండా, ఈ విద్య ధర్మానికి మూలమని, ఇది శాశ్వతమైనదని (సనాతనమైనదని), ఎప్పటికీ నాశనం లేనిదని ఇక్కడ చెప్పబడింది.
ఈ విధంగా శ్రీకృష్ణుడు తాను బోధించబోయే బ్రహ్మజ్ఞానం ఎంత గొప్పదో మొదట్లోనే స్పష్టంగా తెలియజేశారు. ఇలా చెప్పడం వల్ల, మోక్షం కావాలనుకునే వారికి (సాధకులకు) ఆ జ్ఞానంపై ఎంతో ఇష్టం, నమ్మకం కలుగుతాయి.