శ్రీభగవానువాచ :
ఇదం తు తే గుహ్యతమం ప్రవక్ష్యామ్యనసూయవే ।
జ్ఞానం విజ్ఞానసహితం యజ్జ్ఞాత్వా మోక్ష్యసేఽశుభాత్ ॥ 1
ఇదమ్, తు, తే, గుహ్యతమమ్, ప్రవక్ష్యామి, అనసూయవే,
జ్ఞానమ్, విజ్ఞానసహితమ్, యత్, జ్ఞాత్వా, మోక్ష్యసే, అశుభాత్.
యత్ = దేనిని; జ్ఞాత్వా = తెలుసుకుంటే; అశుభాత్ = సంసారబంధం నుండి; మోక్ష్యసే = విడివడగలవో; (అట్టి) ఇదమ్ = ఈ; గుహ్యతమమ్ = అత్యంత రహస్యమైనదీ; విజ్ఞానసహితమ్ = అనుభవ యుక్తమైనదీ; (అయిన) జ్ఞానమ్ = బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని; అనసూయవే = అసూయారహితుడవైన; తే తు = నీకే; ప్రవక్ష్యామి = చెబుతున్నాను.
తా ॥ (అచింత్యమైన తన ఐశ్వర్యాన్ని, భక్తికి గల అసాధారణ ప్రభావాన్ని వర్ణిస్తూ-) శ్రీభగవానుడు పలికెను: (ధర్మజ్ఞానం గుహ్యమైనది, దానికంటే దేహాది వ్యతిరిక్తమైన ఆత్మజ్ఞానం గుహ్యతరమైనది.) దానికంటే కూడా అత్యంత రహస్యమైన బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని అనుభవ జ్ఞాన (ఉపాసనా) సహితంగా దోషదృష్టి లేని నీకు ఉపదేశిస్తున్నాను; దీనిని గ్రహిస్తే అశుభకరమైన సంసార బంధనం నుండి వెనువెంటనే ముక్తిని పొందగలవు.
వ్యాఖ్య:- ఇప్పుడు భగవంతుడు విద్యలన్నింటిలో గొప్పది, అత్యంత రహస్యమైనదైన ‘బ్రహ్మవిద్య’ను అనుభవపూర్వకంగా బోధిస్తున్నారు. దీనిని ‘అత్యంత రహస్యం’ (గుహ్యతమమ్) అని చెప్పడం బట్టి, ఈ జ్ఞానం ఎంత విలువైనదో, ఎంత లోతైనదో అర్థం చేసుకోవచ్చు. సాధారణంగా అర్హత ఉన్నవారికే ఈ బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని ఉపదేశిస్తారు. ఇది వినాలంటే కూడా ఒక అర్హత ఉండాలి. ఆ అర్హత ఏంటంటే – అసూయ లాంటి చెడ్డ గుణాలు లేకపోవడం మరియు మనసు స్వచ్ఛంగా (నిర్మలంగా) ఉండటం. మరి ఇక్కడ ఈ జ్ఞానాన్ని వింటున్న అర్జునుడికి ఆ అర్హత ఉందా? అని సందేహం రావచ్చు. కచ్చితంగా ఉంది. ఎందుకంటే, ఈ అధ్యాయం మొదట్లోనే కృష్ణుడు అర్జునుడిని ‘అసూయ లేనివాడా’ అని మెచ్చుకున్నాడు. అర్జునుడిలో అసూయ మొదలైన చెడ్డ గుణాలు లేవని పూర్తిగా తెలుసు కాబట్టే కృష్ణుడు అతనికి గీతను బోధించాడు.అందుకే, గురువు దగ్గరికి వెళ్ళగానే ‘మాకు ఇప్పుడే బ్రహ్మజ్ఞానం చెప్పండి’ అని ఒత్తిడి చేసే శిష్యులు, ముందు తమలోని అసూయ పోయిందా లేదా అని ప్రశ్నించుకోవాలి. ఉదాహరణకు బట్ట మురికి లేకుండా స్వచ్ఛంగా ఉంటేనే రంగు బాగా అంటుకుంటుంది. అలాగే, మనసు నిర్మలంగా ఉన్నవారికి మాత్రమే ఈ జ్ఞానం వంటబడుతుంది. మలినమైన మనసు ఉన్నవారికి (చెడ్డ ఆలోచనలు ఉన్నవారికి) ఇది అర్థం కాదు.
ఈ విధంగా ‘అనసూయవే’ అనే పదాన్ని వాడటం ద్వారా, బ్రహ్మవిద్యను పొందడానికి ఉండాల్సిన అర్హత ఏమిటో భగవంతుడు స్పష్టంగా తెలియజేశారు. కాబట్టి, సాధన చేసేవారు (సాధకులు) ఈ విషయంలో చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొందడానికి ముందే, తమకు అసూయారహిత గుణం (ఈర్ష్య లేకపోవడం) అలవడిందా లేదా అని ప్రశ్నించుకోవాలి. అలా లేకపోతే, ఆ గుణాన్ని బాగా అలవాటు చేసుకోవాలి. డంభం (గొప్పలు), దర్పం (గర్వం) వంటి అన్ని చెడు గుణాలకి (దుర్గుణాలకి) ‘అసూయ’నే ప్రధాన కారణంగా ఉంది. అందుకే దీనిని ఇక్కడ ప్రస్తావించారు. అది వేరు పురుగు లాంటిది. వేరు పురుగు ఎలాగైతే చెట్టు మొత్తాన్ని క్రమంగా లోపల గుల్ల చేసి (పాడు చేసి) నాశనం చేస్తుందో, అలాగే అసూయ ఒక వ్యక్తిలో (జీవునిలో) ప్రవేశిస్తే, అంతవరకు అతను చేసిన సాధన మొత్తాన్ని కూడా అది ఒక్క క్షణంలోనే నాశనం చేసివేయగలదు. ఈ కారణంగానే, పరమార్థ మార్గంలో ఎంతగానో సాధన చేసినవారు కూడా ఒక్కోసారి ఈ ‘అసూయ’ అనే రాక్షసికి బలై తమ సాధన ఫలితం మొత్తాన్ని కోల్పోయి పతనమవుతున్నారు. కాబట్టి, భగవంతుడు లోకులను ఉద్దేశించి, ఈ ‘అనసూయవే’ (అసూయ లేనివాడా) అనే పదం ద్వారా జాగ్రత్తగా ఉండమని హెచ్చరిక చేశారు. అసూయను పోగొట్టుకొని, అర్జునుడిలాగా బ్రహ్మవిద్యకు అర్హులు కండి అని బోధించారు. అటువంటి అర్హత సంపాదించిన వారికి, సద్గురువులు అతి రహస్యమైన అంశాలన్నింటినీ బయటపెట్టి వివరిస్తారు. ఈ కారణం చేతనే, భగవంతుడు ‘వక్ష్యామి’ (చెబుతాను) అని కాకుండా, ‘ప్రవక్ష్యామి’ అని పలికారు. అంటే, ‘బాగా, వివరంగా చెబుతున్నాను, విను’ అని అర్థం. అర్జునుడిపై గురువైన శ్రీకృష్ణుడికి ఈ ప్రేమ ఎందుకు కలిగింది? అర్జునుడిలో అసూయ లేదు. అందువల్లే ఆయన ప్రేమ చూపారు. మరియు, సాధారణంగా కూడా ప్రజలు రహస్యాలను అందరికీ చెప్పరు. మిక్కిలి నమ్మకం ఉన్నవారికే చెబుతారు. ఇప్పుడు భగవంతుడు చెప్పబోయేది ‘గుహ్యతమమైన విద్య’ – అంటే, అతి రహస్యమైన విద్య. ఆ అతి రహస్యమైన విద్యను చెప్పాలంటే, శిష్యుడు ఎంతో నమ్మకానికి పాత్రుడై ఉండాలి. ఆ నమ్మకం శిష్యుని హృదయం యొక్క స్వచ్ఛతను చూసి గురువుకు కలుగుతుంది.
శ్రీకృష్ణుడు ‘విజ్ఞాన సహితముగ నీకు జ్ఞానమును బోధించుచున్నాను’ అని చెప్పడంలో ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. శాస్త్రంలో జ్ఞానం, విజ్ఞానం అని రెండు రకాలు ఉన్నాయి. జ్ఞానం అంటే శాస్త్రాల ద్వారా వచ్చే జ్ఞానం, పరోక్ష జ్ఞానం (ఇతరులు చెప్పగా వినడం ద్వారా తెలిసింది). విజ్ఞానం అంటే అనుభవజ్ఞానం, అపరోక్ష జ్ఞానం (స్వయంగా అనుభవించి, తెలుసుకున్నది). బోధ అనేది ఆచరణరూపంలో మారినప్పుడే అది పూర్తి ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. అందువల్లనే, గీతలో శ్రీకృష్ణుడు కేవలం జ్ఞాన బోధతో సరిపెట్టకుండా, విజ్ఞానాన్ని కూడా చాలా చక్కగా బోధించారు.
మరి, అటువంటి విజ్ఞానంతో కూడిన జ్ఞానాన్ని తెలుసుకోవడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనం ఏమిటి? ఆ ప్రయోజనం ఏమిటో భగవంతుడే వివరించారు. దాని ప్రయోజనం జనన మరణాల రూపంలో ఉన్న అశుభం (చెడు) నుండి విడిపోవడమే. పుట్టుక, చావు, దుఃఖం, రోగాలు, ముసలితనం మొదలైన అశుభాలతో కూడిన ఈ భయంకరమైన సంసారం నుండి అది ప్రజలను విముక్తులను చేస్తుంది. కావున, దుఃఖాన్ని పోగొట్టుకోవాలని అనుకునే వ్యక్తి, ఈ బ్రహ్మ విజ్ఞానాన్ని తప్పకుండా సంపాదించాలి. ఈ విషయాన్ని భగవంతుడు ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పారు. అంతేకాక, ఈ సంసారాన్ని (ప్రపంచాన్ని) చూసి ప్రజలు ఏదో గొప్ప విషయంలాగా అనుకుంటున్నారు. కానీ శ్రీకృష్ణుడు ఈ ప్రపంచం మొత్తాన్ని ‘అశుభంగా’ వర్ణించారు. ఎందుకంటే, ఇది మొత్తం అసత్యం, కేవలం కనిపించే రూపం (దృశ్యరూపం), ఆత్మకంటే వేరైనది, క్షణికమైనది మరియు నశించిపోయేది (నశ్వరం). అశుభాన్ని ఆశ్రయించిన వ్యక్తి అశుభాన్నే పొందుతాడు. శుభాన్ని ఆశ్రయించిన వ్యక్తి శుభాన్నే పొందుతాడు. ఈ ప్రపంచంలో ఆత్మ మరియు దైవం ఒక్కటే శుభం. కావున, దానినే ఆశ్రయించాలి. ఆ సమయంలో, అతడు అశుభం నుండి విముక్తిని పొందగలడు. ఈ విధంగా జ్ఞానాన్ని, విజ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించే వారికి సంసార కష్టాల నుంచి విముక్తి, అంతులేని ఆత్మానందం కలుగుతాయి. కాబట్టి, వివేకవంతులైన వారంతా భగవంతుడు బోధించబోయే ఈ బ్రహ్మతత్త్వాన్ని అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకొని, తమ జీవితాలను ధన్యం (సార్థకం) చేసుకోవాలి.