మోఘాశా మోఘకర్మాణో మోఘజ్ఞానా విచేతసః ।
రాక్షసీమాసురీం చైవ ప్రకృతిం మోహినీం శ్రితాః ॥ 12
మోఘ ఆశాః, మోఘకర్మాణః, మోఘజ్ఞానాః, విచేతసః,
రాక్షసీమ్, ఆసురీమ్, చ, ఏవ, ప్రకృతిమ్, మోహినీమ్, శ్రితాః.
మోఘ ఆశాః = వ్యర్థకాములూ; మోఘ కర్మాణః = విఫలకర్ములూ; మోఘ జ్ఞానాః = నిష్ఫలజ్ఞానులూ; విచేతసః = వివేకశూన్యులూ అయినవారు; మోహినీమ్ = మోహకరమూ, దేహాత్మబుద్ధిని కలిగించేదీ; రాక్షసీమ్ = రాక్షసమూ (తామసమూ); ఆసురీం చ = ఆసురమూ (రాజసమూ) అయిన; ప్రకృతిమ్ = స్వభావాన్ని; శ్రితాః ఏవ (సంతః మామ్ అవజానంతి) = ఆశ్రయించినవారు (అగుచు నన్ను తెలియకున్నారు.)
తా ॥ (అన్యదేవతలు శీఘ్రంగా ఫలాలను ఒసగుతారని తలిచే) వ్యర్థ కాములూ, (నా నుండి విముఖులైన) విఫల కర్ములూ, (నానా విధాలైన కుతర్కాలను ఆశ్రయించే) నిష్ఫల జ్ఞానులూ, (విక్షిప్త చిత్తులైన) వివేకశూన్యులూ, (హింసాది ప్రచురమైన) తామసాన్ని, (కామ దర్పాది బహుళమైన) రాజసాన్ని, బుద్ధి భ్రంశకరమూ అయిన స్వభావాన్ని ఆశ్రయించి, నన్ను తెలియకున్నారు. (గీత : 16–7, 21 చూ:)
వ్యాఖ్య:-
మనుషుల స్వభావం సాధారణంగా రెండు రకాలుగా ఉంటుంది:
- దైవీ ప్రకృతి (మంచి గుణాలు/దైవ స్వభావం)
- ఆసురీ ప్రకృతి (చెడ్డ గుణాలు/రాక్షస స్వభావం)
పోయిన శ్లోకంలోనూ, ఈ శ్లోకంలోనూ ఆ ‘ఆసురీ ప్రకృతి’ (రాక్షస బుద్ధి) ఉన్నవారి గురించే చెబుతున్నారు. మంచి గుణాలు ఉన్నవారి గురించి వచ్చే శ్లోకంలో వివరిస్తారు.
రాక్షస స్వభావం ఉన్నవారి ఆశలు, వారు చేసే పనులు అన్నీ పనికిమాలినవిగా (వ్యర్థంగా) ఉంటాయి. వారికి ఎంతో కొంత తెలివి ఉన్నా, అది కేవలం నశించిపోయే ఈ లోక విషయాల గురించే ఉంటుంది తప్ప, ఆధ్యాత్మికంగా ఆ తెలివి వల్ల ఏ ఉపయోగం ఉండదు. వారి మనసులో అసలైన సత్యం (ఆత్మ/దేవుడు) గురించి కనీస అవగాహన కూడా ఉండదు. అందుకే వారిని ‘విచేతసులు’ (బుద్ధి లేనివారు/విచక్షణ కోల్పోయినవారు) అని పిలిచారు.
వారు మనిషిని భ్రమలో పడేసే, అజ్ఞానంలోకి నెట్టేసే రాక్షస స్వభావాన్నే నమ్ముకుంటారు. ఇక్కడ వారి క్రూరత్వాన్ని చెప్పడానికి ‘రాక్షసీం’, ‘ఆసురీం’ అనే రెండు పదాలను వాడారు. దీన్ని బట్టి వారిలో రజోగుణం (కోపం/అహంకారం), తమోగుణం (మూర్ఖత్వం) ఎంత ఎక్కువగా ఉంటాయో అర్థం చేసుకోవచ్చు.
ఆధ్యాత్మికంగా చూస్తే వారు దేనికీ పనికిరానివారే. అందుకే వారి బతుకు ఒక ‘వృధా బతుకు’ అని దేవుడు ఇక్కడ తెగేసి చెప్పారు. ఆ విషయాన్ని నొక్కి చెప్పడానికే ఈ శ్లోకంలో ‘మోఘ’ (వ్యర్థం) అనే పదాన్ని వరుసగా మూడుసార్లు వాడారు. నిజం కాని ఈ ప్రపంచం మీదే ఆశ పెట్టుకుని, నిజమైన దేవుడిని మర్చిపోయే వారి జీవితం నిజంగా వృధాయే కదా.
కాబట్టి, ప్రజలు ఆ రాక్షస బుద్ధిని, చెడు కోరికలను, అహంకారాన్ని వదిలేయాలి. మంచి గుణాలను (దైవ స్వభావం) పెంచుకుని, దేవుడిని నమ్మి జీవితాన్ని సార్థకం చేసుకోవాలి.
అజ్ఞానుల ఆశలు, పనులు, జ్ఞానం అన్నీ వృధా అని చెప్పారు కదా! అందుకే తెలివైన వారు వీరికి వ్యతిరేకంగా బతకాలి. అంటే—దేవుడి మీదే ఆశ పెట్టుకోవాలి, దేవుడి కోసమే పనులు చేయాలి, దేవుడి గురించే తెలుసుకోవాలి. బుద్ధి లేనివారిలా కాకుండా, నిరంతరం దైవచింతనతో జీవించాలి.