మయాఽధ్యక్షేణ ప్రకృతిః సూయతే సచరాచరమ్ ।
హేతునాఽనేనకౌంతేయ జగద్విపరివర్తతే ॥ 10
మయా, అధ్యక్షేణ, ప్రకృతిః, సూయతే, స చర అచరమ్,
హేతునా, అనేన, కౌంతేయ, జగత్, విపరివర్తతే.
కౌంతేయ = కుంతీపుత్రా; అధ్యక్షేణ = సాక్షినైన; మయా = నాచేత (నేను సాక్షినై ఉండుటచేత); ప్రకృతిః = త్రిగుణాత్మికమైన మాయ; స చర అచరమ్ = స్థావర జంగమాత్మకమైన జగత్తును; సూయతే = సృష్టిస్తోంది; అనేన = ఈ; హేతునా = కారణం చేత; ఇదమ్ = ఈ; జగత్ = వ్యక్త-అవ్యక్తమైన విశ్వం; విపరివర్తతే = వివిధరూపాల పరివర్తనం పొందుతోంది.
తా ॥ కౌంతేయా! నేను అధ్యక్షుడనై ఉండడం చేత (అంటే, అధిష్ఠాతనై నిమిత్తభూతుడనవడం చేత) త్రిగుణాత్మకమైన మాయ స్థావరజంగమాత్మకమైన ఈ విశ్వాన్ని సృష్టిస్తోంది; ఈ కారణంగానే వ్యక్తమూ, అవ్యక్తమూ అయిన జగత్తు వివిధరూపాలలో పరివర్తనం పొందుతోంది. (నా అధిష్ఠాతృత్వం సాన్నిధ్యమాత్రమే అవడం చేత, కర్తృత్వ ఉదాసీనత్వాలు పరస్పర విరుద్ధాలు కావు.) (శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్తు 9–10 చూ:)
వ్యాఖ్య:- ప్రకృతి జడమైనది – దేవుడు చైతన్యం: ప్రకృతికి సొంతంగా తెలివి గానీ, ప్రాణం గానీ లేవు (అది జడ పదార్థం). పరమాత్మ మాత్రమే చైతన్య స్వరూపుడు (శక్తి). కేవలం పరమాత్మ తోడుగా ఉండటం వల్లనే, ఈ ప్రకృతి జీవరాశులను సృష్టించగలుగుతోంది.
దీనిని అర్థం చేసుకోవడానికి కొన్ని ఉదాహరణలు చూద్దాం:
- అయస్కాంతం (Magnet): ఒక అయస్కాంతం దగ్గరికి ఇనుప సూదిని తెస్తే అది కదులుతుంది. కానీ ఆ అయస్కాంతం మాత్రం కదలదు, ఏ పనీ చేయదు. అది కేవలం అక్కడుంది అంతే. అలాగే, దేవుడు సాక్షిగా (Witness) ఉంటాడు, ఆయన శక్తి వల్ల ప్రకృతి తన పని తాను చేసుకుపోతుంది.
- సభా అధ్యక్షుడు: ఒక సభలో ఎంతమంది సభ్యులున్నా, ‘అధ్యక్షుడు’ వచ్చి కూర్చునేంత వరకు సభకు కళ రాదు, పని మొదలవ్వదు.
- జడ్జి (Judge): కోర్టులో లాయర్లు, పోలీసులు, జనం అందరూ ఉన్నా… జడ్జి గారు వచ్చి సీట్లో కూర్చుంటేనే కోర్టు వ్యవహారాలు నడుస్తాయి. ఆయన ఉండటమే ముఖ్యం.
- రైలు ఇంజిన్: ఇంజిన్ లేకపోతే రైలు పెట్టెలు ఎంత బాగున్నా కదలలేవు. అలాగే దేవుడు అనే శక్తి లేకపోతే ఈ ప్రపంచం కదలదు (నిశ్చేష్టమైపోతుంది).
సాధారణ ప్రజలు కంటికి కనిపించే ఈ ప్రపంచమే నిజం అనుకుంటారు. కానీ అది తప్పు. ఈ ప్రపంచం జడమైనది (Inert). దీనిని నడిపించే ఒక అదృశ్య శక్తి (ఆత్మ/పరమాత్మ) దీని వెనుక ఉంది. బల్బు వెలుగుతుందంటే కారణం బల్బు మాత్రమే కాదు, అందులో ప్రవహించే కరెంట్. అలాగే ప్రపంచం నడవడానికి కావాల్సిన శక్తి పరమాత్మ నుంచే వస్తుంది. భౌతిక శక్తి (Physical strength) గానీ, తెలివితేటలు గానీ ఎంత గొప్పవైనా… ఆత్మశక్తి ముందు అవి చాలా చిన్నవి. కాబట్టి తెలివైన వారు చిన్న చిన్న లాభాల కోసం, చిన్న చిన్న పదవుల (అధ్యక్ష పదవుల) కోసం వెంపర్లాడకూడదు. ఈ లోకానికే అధ్యక్షుడైన ఆ పరమాత్మను చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించాలి. జడమైన వస్తువుల కోసం జీవితాన్ని వృధా చేసుకోకుండా, శాశ్వతమైన ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందాలి.