అభ్యాసయోగయుక్తేన చేతసా నాన్యగామినా ।
పరమం పురుషం దివ్యం యాతి పార్థానుచింతయన్ ॥ 8
అభ్యాస యోగయుక్తేన, చేతసా, న, అన్యగామినా,
పరమమ్, పురుషమ్, దివ్యమ్, యాతి, పార్థ, అనుచింతయన్.
పార్థ = అర్జునా; అభ్యాస యోగ యుక్తేన = అభ్యాసమనే ఉపాయంతో కూడినదీ; న అన్యగామినా = ఇతర విషయాల వైపుకు పోనిదీ అయిన; చేతసా = చిత్తముతో; అనుచింతయన్ = స్మరిస్తున్న (యోగి); పరమమ్ = ఉత్తముడూ; దివ్యమ్ = జ్యోతిర్మయుడూ అయిన; పురుషమ్ = పరమేశ్వరుణ్ణి; యాతి = పొందుతాడు.
తా ॥ (నిరంతరస్మరణకు అభ్యాసమే అంతరంగ సాధనం అని సూచించ బడుతోంది-) పార్థా! అభ్యాస యోగంలో నియమించబడి ఇతర విషయాలపైకి పోకుండా ఉండే చిత్తంతో జ్యోతిర్మయుడూ, పరమపురుషుడూ అయిన భగవంతుణ్ణి నిరంతరం ధ్యానిస్తున్నట్లయితే, అటువంటి యోగి తప్పక ఆ భగవంతుణ్ణే పొందగలడు.
వ్యాఖ్య:-
మనిషి ఆత్మసాక్షాత్కారాన్ని (దేవుడిని చేరే స్థితిని) ఎలా పొందాలో ఈ శ్లోకంలో వివరించారు. పరమాత్మను చేరుకోవడానికి మూడు ముఖ్యమైన సూత్రాలను పాటించాలి.
- నిరంతర చింతన: ఎప్పుడూ ఆ పరమాత్మ గురించే పదే పదే ఆలోచిస్తూ ఉండాలి.
- అభ్యాస యోగం: నిరంతరం దైవసాధన (ప్రాక్టీస్) చేస్తూ ఉండాలి.
- ఏకాగ్రత: మనసు దేవుడిని వదిలిపెట్టి, వేరే ఇతర విషయాల వైపు అస్సలు వెళ్ళకూడదు.
‘అభ్యాసయోగము’ – మోక్షం పొందడానికి కర్మయోగం, భక్తియోగం, ధ్యానయోగం, జ్ఞానయోగం వంటి మార్గాల గురించి కృష్ణుడు గీతలో వివరించారు. కానీ ఈ శ్లోకంలో ఒక విచిత్రమైన యోగం గురించి చెబుతున్నారు. అదే ‘అభ్యాస యోగం’. నిజానికి ఇది మిగతావాటిలాగా విడిగా ఉండే ఒక యోగం కాదు. కానీ ప్రతి యోగంలోనూ ఇది కలిసిపోయి ఉంటుంది. (ఏ యోగం పాటించాలన్నా అభ్యాసం లేదా సాధన చేయడం తప్పనిసరి కదా). కేవలం ‘అభ్యాసం’ (సాధన) చేయడానికే దేవుడు ‘యోగం’ అనే స్థాయిని (Status) కల్పించారు. అలా ప్రాక్టీస్ చేయడాన్ని ఆయన అంత గొప్పగా గౌరవించారు.
మోక్షం కావాలనుకునే వారికి అభ్యాసం ఎంత ముఖ్యమో దీన్ని బట్టి అర్థమవుతుంది. సాధన లేకుండా ఏ యోగమూ పని చేయదు. అందుకే అన్ని రకాల యోగాలకు (భక్తి, జ్ఞాన, కర్మ మొ||) అభ్యాసం తప్పనిసరి. మనసును అదుపులో పెట్టుకోవాలంటే ‘అభ్యాసం’ (సాధన), ‘వైరాగ్యం’ రెండూ చాలా అవసరమని భగవద్గీత 6వ అధ్యాయంలో కృష్ణుడు ముందే చెప్పారు. పతంజలి మహర్షి కూడా “అభ్యాసవైరాగ్యాభ్యాం తన్నిరోధః” అని ఇదే విషయాన్ని నొక్కి చెప్పారు. దీన్ని బట్టి ఆధ్యాత్మిక ప్రపంచంలో ప్రాక్టీస్కు ఎంత గొప్ప స్థానం ఉందో తెలుస్తోంది. మామూలు ప్రపంచంలో కూడా ప్రాక్టీస్ విలువ మనకు తెలిసిందే. చెడు ఆలోచనలు, చెడు పనులు పదే పదే చేయడం వల్లే ఎలాగైతే మనకు అలవాటుగా (వ్యసనంగా) మారుతాయో… సరిగ్గా అలాగే మంచి ఆలోచనలు, దైవ ధ్యానం కూడా పదే పదే అభ్యాసం చేస్తేనే మనసులో బలంగా స్థిరపడతాయి. మన ఒంటికి అంటిన మురికిని వదిలించడానికి సబ్బు, కుంకుడుకాయ, సున్నిపిండి వంటివి ఎన్ని ఉన్నా… అవి ‘నీటితో’ కలిస్తేనే మురికిని పోగొట్టగలవు. నీళ్లు లేకపోతే సబ్బు ఉన్నా ప్రయోజనం ఉండదు. అలాగే, మనం ఏ యోగాన్ని ఆశ్రయించినా, దానికి ‘సాధన’ (అభ్యాసం) అనేది తోడైతేనే అది మనకు ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
“చేతసా నాన్యగామినా” అంటే మనసును వేరే ఏ ఇతర విషయాల వైపు పరుగెత్తనివ్వకుండా చూసుకోవడం. పతివ్రత అయిన స్త్రీ మనసు ఎలాగైతే భర్త మీద తప్ప పరాయివాళ్ళ మీదకు పోదో, అలాగే మన మనసు కూడా దేవుడిని తప్ప వేరే వాటిని కోరుకోకూడదు (దీన్నే అవ్యభిచార భక్తి అంటారు). మనకు కళ్ళకు కనిపించే ఈ ప్రపంచం, వస్తువులు అన్నీ ఏదో ఒకరోజు నశించిపోయేవే. కానీ ‘ఆత్మ’ (భగవంతుడు) మాత్రమే శాశ్వతం. ఈ నిజాన్ని మనసు గట్టిగా నమ్మాలి. ఈ ప్రపంచం శాశ్వతం కాదు అని తెలుసుకుని (వివేకంతో), మనసును బయట విషయాల నుంచి వెనక్కి లాగి, ఆత్మ మీదే స్థిరంగా నిలపాలి. మనసు ఎప్పుడూ ఖాళీగా ఉండలేదు. దానికి ఆలోచించడానికి ఏదో ఒక పని కావాలి. ప్రపంచ విషయాల గురించి ఆలోచించమని వదిలేస్తే అది దారి తప్పిపోతుంది. అందుకే, దానికి “దేవుడిని ధ్యానించడం” అనే పనిని అప్పగించాలి. అప్పుడే అది చెడు మార్గంలో వెళ్లకుండా దేవుడిపై కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది.
‘అనుచిన్తయన్’ – ఆ పరమపురుషుడిని (దేవుడిని) గురించి పదే పదే ఆలోచించాలని ఇక్కడ బోధించారు. ఇక్కడ కేవలం ‘చింతయన్’ (ఆలోచించడం) అని వాడలేదు, ‘అనుచింతయన్’ అని వాడారు. దీని అర్థం ఏంటంటే, ఒకసారి ఆలోచించి వదిలేయడం కాదు. మాటిమాటికి, ఎడతెగకుండా దేవుడి గురించే ఆలోచిస్తూ ఉండాలి. ఇలా సాధన చేసుకుంటూ పోతే, మనిషి తప్పక ఆ పరమాత్మ స్థానానికి చేరుకుంటాడు. ఈ విషయంలో సందేహం లేదని చెప్పడానికి గీతాచార్యుడు (కృష్ణుడు) ‘యాతి’ (వెళ్తాడు/చేరుకుంటాడు) అనే పదాన్ని వాడారు. ఇది కచ్చితంగా జరుగుతుందని ఆయన స్పష్టంగా చెప్పారు. కాబట్టి మోక్షం కావాలనుకునేవారు (ముముక్షువులు) దేవుడి మాటల మీద పూర్తి నమ్మకం ఉంచాలి. ఆ సాధనను పట్టుదలగా చేసి జీవితాన్ని ధన్యం చేసుకోవాలి.