అధిభూతం క్షరో భావః పురుషశ్చాధిదైవతమ్ ।
అధియజ్ఞోఽహమేవాత్ర దేహే దేహభృతాం వర ॥ 4
అధిభూతమ్, క్షరః, భావః, పురుషః, చ, అధిదైవతమ్,
అధియజ్ఞః, అహమ్, ఏవ, అత్ర, దేహే, దేహభృతామ్, వర.
దేహభృతాం వర = శరీరధారు లందరిలోనూ శ్రేష్ఠుడవైన ఓ అర్జునా; క్షరః = నశించేదైన; (దేహాదులైన) భావః = పదార్థతతి; అధిభూతమ్ = అధిభూతం, ప్రతిజీవుణ్ణి అనుసరించి ఉండేదని చెప్పబడుతుంది; పురుషః = హిరణ్యగర్భుడు; అధిదైవతమ్ = అధిష్ఠాతయైన దేవత; చ = మరియు; అత్ర దేహే = ఈ శరీరంలో; అహం ఏవ = నేనే; అధి యజ్ఞః = విష్ణువనబడే యజ్ఞాధిష్ఠాన దేవతను, యజ్ఞప్రవర్తకుడనే, యజ్ఞఫలప్రదాతను.
తా ॥ నరశ్రేష్ఠుడవైన అర్జునా! శరీరాది వినాశశీల పదార్థాలే అధిభూతం అని చెప్పబడుతున్నాయి. పురుషుడు అంటే, నిజాంశ సంభూతులైన సర్వదేవతలకూ అధిపతీ, సూర్యమండల మధ్యవర్తీ అయిన వైరాజపురుషుడు (హిరణ్యగర్భుడు) అధిదైవతం –సమస్త దేవతల అధిష్ఠాత. ఈ శరీరంలో అంతర్యామి రూపంలో ప్రకాశిస్తున్న నేనే అధియజ్ఞాన్ని –విష్ణువనబడే* యజ్ఞాధిష్ఠాన దేవతను, యజ్ఞ ప్రవర్తకుణ్ణి, యజ్ఞఫలదాతను. (గీత: 9–24 చూ.)
వ్యాఖ్య:-
శ్రీకృష్ణుడు “ఈ శరీరంలో ‘అధియజ్ఞుడిని’ నేనే” అని చెప్పాడు. దీన్ని బట్టి సాక్షాత్తు ఆ దేవుడే ప్రతి జీవి శరీరంలోనూ ఉన్నాడని స్పష్టమవుతోంది.
దీని నుంచి మనం నేర్చుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన విషయాలు ఇవి:
- దేవుడు ఎక్కడో లేడు: దేవుడు ఎక్కడో ఆకాశంలోనో, పాతాళంలోనో దూరంగా ఉన్నాడని అనుకోవడం పొరపాటు (వెర్రితనం). ఆయన మన శరీరంలోనే, మనకు అత్యంత దగ్గరగా ఉన్నాడు.
- మనం ఏం చేయాలి? (సాధన): మన శరీరాన్ని కప్పి ఉంచిన ఐదు పొరలను (పంచకోశాలను) విడదీసి చూస్తే, లోపల ఉన్న దేవుడిని మనం కనుగొనవచ్చు. అలా ఆత్మపరిశీలన చేసుకొని పరమశాంతిని పొందాలి.
- పాపాలకు దూరంగా: దేవుడు మన లోపలే ఉండి అన్నీ గమనిస్తున్నాడు అనే స్పృహతో ఉండాలి. కాబట్టి ఎప్పుడూ ఎలాంటి తప్పు పనులు (పాపాలు) చేయకూడదు.
- అందరూ సమానమే: ప్రతి మనిషిలోనూ దేవుడు ఉన్నాడు కాబట్టి, ఒకరు ఎక్కువ ఒకరు తక్కువ అనే భేదభావం ఉండకూడదు. అందరినీ సమానంగా గౌరవించాలి.
- ఆత్మవిశ్వాసం: మనలో కూడా సాక్షాత్తు ఆ దేవుడే ఉన్నాడు కాబట్టి, ఎప్పుడూ నిరాశపడకూడదు (దీనత్వం వహించకూడదు). గొప్ప ఆత్మవిశ్వాసంతో, గాంభీర్యంతో జీవించాలి.
‘దేహభృతాంవర’ (శరీరధారులలో శ్రేష్ఠుడా) అనే పదం ద్వారా ఒక ముఖ్యమైన విషయం తెలుస్తోంది. మనిషి శరీరాన్ని కేవలం ధరించేవాడు (వేసుకునేవాడు) మాత్రమే తప్ప, వాస్తవానికి ఆ మనిషే శరీరం కాదు.