శ్రీభగవానువాచ :
అక్షరం బ్రహ్మ పరమం స్వభావోఽధ్యాత్మముచ్యతే ।
భూతభావోద్భవకరో విసర్గః కర్మసంజ్ఞితః ॥ 3
అక్షరమ్, బ్రహ్మ, పరమమ్, స్వభావః, అధ్యాత్మమ్, ఉచ్యతే,
భూత భావ ఉద్భవకరః, విసర్గః, కర్మసంజ్ఞితః.
శ్రీభగవాన్ = శ్రీకృష్ణుడు; ఉవాచ = పలికెను; అక్షరమ్ = వినాశంలేనిది, మూలకారణమైనది; పరమమ్ = పరమమైన; బ్రహ్మ = బ్రహ్మం; స్వభావః = అది ప్రతిదేహంలో ప్రత్యగాత్మ భావాన్ని పొందడమే; అధ్యాత్మమ్ = అధ్యాత్మమని; ఉచ్యతే = చెప్పబడుతోంది; భూత భావ ఉద్భవకరః = జీవుల సృష్టి స్థితులకు కారణమైన; విసర్గః = యజ్ఞంలో దేవతలను ఉద్దేశించి ద్రవ్యాదులను అర్పించడమే; కర్మ సంజ్ఞితః = కర్మమని చెప్పబడుతోంది.
తా ॥ శ్రీభగవానుడు పలికెను: (నిత్యుడైన జీవుని కంటే) పరమమైన మూలకారణమే* బ్రహ్మం అనబడుతోంది. (ఇది అంశరూపంలో ప్రతిదేహంలో ప్రవేశించే స్వభావమే)* అంటే జీవుడే అధ్యాత్మం* అనబడుతున్నాడు. జీవుల జన్మ, స్థితులకు కారణమైన ద్రవ్యత్యాగ రూపమైన యజ్ఞమే కర్మ అనబడుతోంది.* (మొదటి మూడు ప్రశ్నలకు ప్రత్యుత్తరం)
వ్యాఖ్య:-
అర్జునుడు అడిగిన ఏడు ప్రశ్నలకు శ్రీకృష్ణుడు ఇక్కడ వరుసగా సమాధానాలు ఇస్తున్నాడు. అందులో మొదటి ప్రశ్న “బ్రహ్మం అంటే ఏమిటి?” అనేదానికి ఇక్కడ వివరణ ఉంది. అన్నిటికంటే గొప్పది, ఎప్పటికీ నాశనం లేనిది ఏదైతే ఉందో… అదే ‘బ్రహ్మం’. ఈ ప్రపంచంలో మన కంటికి కనిపించే వస్తువులన్నీ కాలం గడిచేకొద్దీ నశించిపోతాయి. వీటిని ‘క్షరములు’ అంటారు. కానీ, ఎప్పటికీ నశించనిది ఒక్కటే ఉంది. అదే ‘పరబ్రహ్మం’ (ఆత్మ/దైవం). ఇది సాక్షిలా (చూసేవానిలా) ఉంటుంది తప్ప దృశ్యంలా మారదు. శ్రీకృష్ణుడు దీనిని ‘పరమం’ (అత్యున్నతమైన), ‘అక్షరం’ (నాశనం లేని) అని పిలిచాడు. దీన్నిబట్టి బ్రహ్మం అనేది కాలానికి (Time), ప్రదేశానికి (Space) అతీతమైనదని, దానికి ఎలాంటి హద్దులు ఉండవని, అది ఎప్పటికీ అంతం కాదని స్పష్టమవుతోంది. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే కనిపించేదంతా నశించిపోతుంది, కానీ దాని వెనుక ఉన్న దైవశక్తి (బ్రహ్మం) మాత్రం శాశ్వతంగా ఉంటుంది.
అర్జునుడు అడిగిన రెండో ప్రశ్న అయిన ‘అధ్యాత్మం అంటే ఏమిటి?’ అనే దానికి… ‘స్వభావమే అధ్యాత్మం’ అని సమాధానం చెప్పబడింది. దీన్ని విడదీస్తే… స్వ + భావం = స్వభావం. అంటే “తన యొక్క నిజమైన ఉనికి”.
దీని ముఖ్య ఉద్దేశం ఇది:
- నిజమైన ‘నేను’: చాలామంది అజ్ఞానం వల్ల “నేను అంటే ఈ శరీరం, నేను అంటే నా మనస్సు” అని అనుకుంటారు. అదే తమ స్వభావం అని భ్రమపడతారు. కానీ అది పెద్ద పొరపాటు.
- అధ్యాత్మం – అసలైన అర్థం: జీవుడి యొక్క వాస్తవ రూపం ‘ఆత్మ’ (ప్రత్యగాత్మ). శరీరం కాదు. ఆత్మ భావనలో ఉండటమే నిజమైన అధ్యాత్మం.
- దుఃఖానికి కారణం: “నేను శరీరాన్ని, నేను మనస్సుని, నేను ఈ ప్రపంచంలోని వస్తువుని” అని అనుకున్నంత కాలం ఎవరికీ నిజమైన శాంతి గానీ, సుఖం గానీ దొరకదు. ఎందుకంటే అవన్నీ (శరీరం, వస్తువులు) నశించిపోయేవి (క్షరములు).
- సుఖం ఎక్కడ ఉంది?: నాశనం లేని ఆత్మ (అక్షర వస్తువు) యందు మాత్రమే శాశ్వతమైన సుఖం ఉంటుంది.
అందుకే, “నా నిజమైన స్వరూపం ఆత్మ మాత్రమే, ఈ నశించిపోయే శరీరం కాదు” అనే దృఢమైన నిశ్చయం (గట్టి నమ్మకం) మనకు ఉండాలి.
ఇక మూడవ ప్రశ్న… ‘కర్మ అంటే ఏమిటి?’ దీనికి సమాధానం: జీవరాశులు పుట్టడానికి, పెరగడానికి మూలకారణమయ్యే సృష్టి కార్యమే (యజ్ఞమే) ‘కర్మ’ అని చెప్పారు.
దీనిని ఇంకా వివరంగా ఇలా చెప్పుకోవచ్చు:
- సృష్టి చక్రం (The Cycle of Creation): శాస్త్రం ప్రకారం ఒక గొలుసుకట్టు చర్య ఉంది:
- యజ్ఞం చేయడం వల్ల దేవతలు తృప్తి చెంది వర్షాన్ని ఇస్తారు.
- వర్షం వల్ల పంటలు (ఆహారం) పండుతాయి.
- ఆ ఆహారం తినడం వల్ల ప్రాణులు పుడతాయి, పెరుగుతాయి. ఈ చక్రం సజావుగా సాగడానికి చేసే పనే ‘కర్మ’.
- విసర్గః (వదిలివేయడం/త్యాగం): శ్లోకంలో వాడిన ‘విసర్గః’ అనే పదానికి త్యాగం అని అర్థం.
- యజ్ఞంలో నెయ్యి, హవిస్సులను అగ్నిలో వేయడం (వదులుకోవడం).
- దానంలో ధనాన్ని ఇతరులకు ఇవ్వడం (వదులుకోవడం).
దీనిని బట్టి ఏం తెలుస్తోందంటే… స్వార్థం లేకుండా, త్యాగభావంతో చేసే పనే నిజమైన కర్మ. అలాంటి నిస్వార్థమైన పనులే మనిషికి ఉత్తమ గతులను లేదా మోక్షాన్ని కలుగజేస్తాయి.