పరస్తస్మాత్తు భావోఽన్యో అవ్యక్తోఽవ్యక్తాత్ సనాతనః ।
యః స సర్వేషు భూతేషు నశ్యత్సు న వినశ్యతి ॥ 20
పరః, తస్మాత్, తు, భావః, అన్యః, అవ్యక్తః, అవ్యక్తాత్, సనాతనః,
యః, సః, సర్వేషు, భూతేషు, నశ్యత్సు, న, వినశ్యతి.
తు = కాని; తస్మాత్ = ఆ; అవ్యక్తాత్ = ప్రజాపతి నిద్రా రూపమైన అవ్యక్తం కంటే; పరః = వేరైన; అన్యః = మరొక; అవ్యక్తః = ఇంద్రియ అగోచరమూ; సనాతనః = అనాదీ అయిన; యః = ఏ; భావః = బ్రహ్మస్వరూపం; (కలదో) సః = అది; సర్వేషు భూతేషు = సమస్తభూతాలూ; నశ్యత్సు = వినష్టమైనప్పటికీ; న వినశ్యతి = వినాశం పొందదు.
తా ॥ (అక్షరబ్రహ్మ యొక్క స్వరూపం ఈ రెండు శ్లోకాలలో వర్ణించ బడుతోంది:) ప్రజాపతి నిద్రావస్థయైన అవ్యక్తం కంట వేరైనదీ* , చక్షురాది ఇంద్రియాలకు అగోచరమైనదీ, స్వతంత్రమైనదీ అయిన ఏ చేతనబ్రహ్మ స్వరూపం కలదో; అది స్థావరజంగమాదులైన సర్వభూతాలు నశించినా నశించదు.
వ్యాఖ్య:-
కిందటి శ్లోకంలో సమస్త ప్రాణులు ‘అవ్యక్తం’ (మాయ) నుండి పుట్టి, మళ్ళీ అందులోనే కలుస్తాయని చెప్పారు. కానీ ఇప్పుడు… ఆ మాయ కంటే అతీతమైన, గొప్పదైన మరొకటి ఉందని చెబుతున్నారు. అదే ‘శాశ్వతమైన పరబ్రహ్మం’. మాయలో చిక్కుకున్న ప్రాణికోట్లకు (మనకు), ఆ మాయను దాటి ఉన్న పరమాత్మకు (దేవుడికి) నక్కకు నాగలోకానికి ఉన్నంత తేడా ఉంది. ఆ వ్యత్యాసం ఎలా ఉంటుందో వివరించడానికే క్రింది పట్టిక (Table) ఇవ్వబడింది.
| లక్షణం | ప్రాణికోట్లు (సామాన్య జీవులు) | పరమాత్మ (దేవుడు) |
| మాయ (Illusion) | మాయకు లోబడినవారు: మనం (జీవులు) మాయలో, మోహంలో చిక్కుకుని ఉంటాం. | మాయాతీతుడు: దేవుడు మాయకు అందనివాడు. ప్రకృతిని తన ఆధీనంలో ఉంచుకునేవాడు. |
| రూపం (Form) | అల్పరూపులు: మన శక్తి, రూపం చాలా చిన్నది, తక్కువైనది. | మహత్తర చిద్రూపుడు: ఆయన గొప్ప జ్ఞాన స్వరూపుడు (Chidrupa). ఆయన శక్తి అనంతం. |
| ఇంద్రియాలు (Senses) | ఇంద్రియములకు గోచరించువారు: మనం కళ్ళకు కనిపిస్తాం, చేతికి దొరుకుతాం. | ఇంద్రియాగోచరుడు: ఆయన కళ్ళకు కనిపించడు. ఇంద్రియాలకు అందడు (అవ్యక్త రూపం). |
| ఆరంభం (Beginning) | ఆది కలవారు: మనకు ఒక పుట్టుక (Start date) ఉంది. | అనాదిరూపుడు: ఆయనకు పుట్టుక లేదు. ఎప్పటి నుండో ఉన్నవాడు (సనాతనుడు). |
| అంతం (End) | నాశము కలవారు: మన శరీరానికి మరణం/నాశనం ఉంది. | అవినాశి: ఆయనకు నాశనం లేదు. ఎప్పటికీ ఉండేవాడు. |
పైన పట్టికలో చూశాం కదా… మనం (జీవులు) అల్పమైన వాళ్ళం, నాశనమయ్యే వాళ్ళం. దేవుడు గొప్పవాడు, శాశ్వతమైన వాడు. బలహీనమైన వాడు బలవంతుడిని ఆశ్రయించినట్లు, నశించిపోయే స్వభావం ఉన్న జీవుడు, నాశనం లేని పరమాత్మను ధ్యానించి తీరాలి. అప్పుడే జీవుడికి భయం పోతుంది. మన శరీరం (ఉపాధి) శాశ్వతం కాదు. మనకున్న డబ్బు, ఆస్తి (ఐశ్వర్యాలు) శాశ్వతం కాదు. వీటిని చూసుకుని “నేను గొప్ప” అని గర్వపడకూడదు. “నేను అంటే ఈ శరీరం కాదు” అని తెలుసుకోవాలి. ఆ గొప్ప దేవుడు ఎక్కడో ఆకాశంలో లేడు. మన హృదయంలోనే దేదీప్యమానంగా (చాలా ప్రకాశవంతంగా) వెలుగుతున్నాడు. బయట ఉన్న టెంపరరీ వస్తువుల వ్యామోహం వదిలేసి… మన లోపల వెలుగుతున్న ఆ పరమాత్మను కొలుస్తూ, ధ్యానిస్తూ, చివరికి ఆయనలో ఐక్యం (కలిసిపోవడం) అవ్వాలి. అదే మానవ జన్మకు నిజమైన సార్థకత (Success).