సహస్రయుగపర్యంతం అహర్యద్ బ్రహ్మణోవిదుః ।
రాత్రిం యుగసహస్రాంతాం తేఽహోరాత్రవిదో జనాః ॥ 17
సహస్ర యుగపర్యంతమ్, అహః, యత్, బ్రహ్మణః, విదుః,
రాత్రిమ్, యుగ సహస్ర అంతామ్, తే, అహః రాత్ర విదః, జనాః.
అహః రాత్ర విదః = దివారాత్రుల తత్త్వం ఎరిగినవారైన; తే = ఆ; జనాః = యోగిజనులు; బ్రహ్మణః = బ్రహ్మకు; యత్ = ఏది; అహ = దినమో; తత్ = దానిని; సహస్ర యుగ పర్యంతమ్ = వేయియుగాల పరిమితిగలదానిగా; రాత్రిమ్ = రాత్రిని; యుగ సహస్ర అంతామ్ = సహస్రయుగ పరిమితిగలదానిగా; విదుః = గ్రహిస్తారు.
తా ॥ సహస్రయుగ నిడివి గల బ్రహ్మదేవుని పగలును, అట్టిదే అయిన రాత్రిని తెలుసుకున్న యోగులే, దివారాత్రాల తత్త్వాన్ని గ్రహించినవారు. (చంద్ర సూర్యుల మానాన్ని బట్టి ఎరుగువారు కారు, వారు అల్పజ్ఞులు.)
వ్యాఖ్య:-
క్రిందటి శ్లోకంలో బ్రహ్మలోకం వరకు అన్నీ నాశనమయ్యేవే అని చెప్పుకున్నాం కదా! దానికి రుజువు ఇక్కడ ఇస్తున్నారు. బ్రహ్మదేవుడికి కూడా ఆయుష్షు, కాల పరిమితి ఉన్నాయి. అంటే ఆయన లోకం కూడా కాలానికి కట్టుబడి ఉన్నదే. బ్రహ్మదేవుడి సమయం మన సమయంలా ఉండదు. అది చాలా సుదీర్ఘమైనది:
- పగలు: బ్రహ్మగారికి పగలు అంటే 1000 మహాయుగాలు.
- రాత్రి: ఆయన రాత్రి సమయం కూడా 1000 మహాయుగాలు.
- మొత్తం రోజు: అంటే బ్రహ్మగారి ఒక పూర్తి రోజు (పగలు + రాత్రి) = 2000 మహాయుగాలు.
అసలు ఒక్క మహాయుగం అంటేనే మన లెక్కలో 43 లక్షల 20 వేల సంవత్సరాలు (4,320,000 Years). మనకు 43 లక్షల 20 వేల సంవత్సరాలు గడిస్తే ఒక మహాయుగం అవుతుంది. అలాంటివి 2000 గడిస్తేనే బ్రహ్మగారికి ఒక్క రోజు పూర్తవుతుంది. ఇంత సుదీర్ఘమైన ఆయుష్షు ఉన్నప్పటికీ, అది ఏదో ఒకరోజు ముగిసిపోయేదే (అశాశ్వతమే) అని దీని భావం.
ఈ మొత్తముకాలము ఒక మహాయుగ మనబడును. అట్టి వేయి మహాయుగములు బ్రహ్మదేవునకు ఒక పగలు. మఱియొక వేయి రాత్రి.
అనగా, 432000 * 1000 = 432000000000 సంవత్సరములు బ్రహ్మదేవుని పగలు. 432000000 * 2 = 8640000000 సం।। బ్రహ్మదేవుని ఒక రోజు .
ముందు చెప్పుకున్న ఆ సుదీర్ఘమైన రోజులు (2000 మహాయుగాలు) ఒక 360 గడిస్తే బ్రహ్మదేవుడికి ఒక సంవత్సరం అవుతుంది. అలాంటివి 100 సంవత్సరాలు ఆయన పూర్తి ఆయుర్దాయం. ఈ లెక్క చూస్తే బ్రహ్మదేవుడి జీవితకాలం ఊహించలేనంత పెద్దది. కానీ, ఎంత పెద్దదైనా సరే, అది పరిమితమైనదే. ఎప్పటికైనా బ్రహ్మలోకం కూడా అంతరించిపోక తప్పదు. ఈ విశ్వంలోని వస్తువులను, లోకాలను, బ్రహ్మాండాలను ‘కాలం’ (Time) మింగేస్తుంది (నశింపజేస్తుంది). కానీ ఆ ‘కాలాన్ని’ కూడా ‘పరమాత్మ’ మింగేస్తాడు. అంటే దేవుడు కాలానికి అతీతుడు (Beyond Time). ఆయనే ‘అంతకాంతకుడు’ (యముడికే యముడు లేదా మృత్యువుకే మృత్యువు). ఎవరికి “పగలు-రాత్రి” (అహోరాత్రులు) గురించి నిజంగా తెలుసు? అంటే క్యాలెండర్ చూసేవారు కాదు. ఈ కనిపించే ప్రపంచం, బ్రహ్మలోకంతో సహా అన్నీ నశించిపోయేవే (టెంపరరీ) అని తెలుసుకోవాలి. ఆ పరమాత్మ ఒక్కడే సత్యం, శాశ్వతం (పర్మనెంట్) అని తెలుసుకోవాలి. ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకుని, నశించే వాటిపై మోజు పడకుండా, శాశ్వతమైన దేవుడిని ఆశ్రయించేవాడే నిజమైన “కాలజ్ఞాని”.