జ్ఞానం తేఽహం సవిజ్ఞానం ఇదం వక్ష్యామ్యశేషతః ।
యద్జ్ఞాత్వా నేహ భూయోఽన్యత్ జ్ఞాతవ్యమవశిష్యతే ॥ 2
జ్ఞానమ్, తే, అహమ్, సవిజ్ఞానమ్, ఇదమ్, వక్ష్యామి, అశేషతః,
యత్, జ్ఞాత్వా, న, ఇహ, భూయః, అన్యత్, జ్ఞాతవ్యమ్, అవశిష్యతే.
అహమ్ = నేను; తే = నీకు; యత్ = దేనిని; జ్ఞాత్వా = గ్రహిస్తే; ఇహ = ఈ శ్రేయోమార్గంలో; భూయః = మళ్ళీ ఇక; అన్యత్ = ఇంకొకటి; జ్ఞాతవ్యమ్ =తెలుసుకోదగింది; న అవశిష్యతే = కొఱవడి ఉండదో; ఇదమ్ = ఈ; సవిజ్ఞానమ్ = విజ్ఞానంతోకూడిన, (అనుభవోపాయంతో కూడిన); జ్ఞానమ్ = జ్ఞానాన్ని, బ్రహతత్త్వాన్ని; అశేషతః = సంపూర్ణంగా; వక్ష్యామి = చెబుతున్నాను.
తా ॥ నేను నీకు అనుభవోపాయంతో కూడిన బ్రహ్మ తత్త్వాన్ని సంపూర్ణంగా చెబుతున్నాను; దీనిని గ్రహిస్తే ఈ శ్రేయోమార్గంలో (ఇహ లోకంలో) మరి తెలుసుకోదగినది ఏదీ మిగిలి ఉండదు.
వ్యాఖ్యా:-
ఈ శ్లోకం దేవుడికి భక్తుడిపై ఎంత ప్రేమ ఉందో చెబుతోంది. అది ‘అవ్యాజ కరుణ’. అంటే—’వీడు నాకేదో ఇస్తాడు’ అని ఆశించి చూపించే ప్రేమ కాదు, ఏ కారణం లేకుండానే కురిపించే స్వచ్ఛమైన ప్రేమ. అందుకే, తన భక్తుడైన అర్జునుడికి భగవంతుడు కేవలం మాటల ద్వారా చెప్పే జ్ఞానాన్ని (Theory) మాత్రమే కాదు; అనుభవపూర్వకమైన జ్ఞానాన్ని లేదా విజ్ఞానాన్ని (Practical Realization) కూడా ఉపదేశించబోతున్నాడు. ప్రపంచంలో ఎన్నో రకాల చదువులు, కళలు, విద్యలు ఉన్నాయి. మనం వాటిలో ఎన్ని నేర్చుకున్నా, ఎన్ని డిగ్రీలు సాధించినా… ఆ చదువు ఎప్పటికీ పూర్తి కాదు. ఇంకా నేర్చుకోవాల్సింది ఏదో ఒకటి మిగిలే ఉంటుంది (Incomplete). కానీ, ఎప్పుడైతే ఒక మనిషి దేవుడి గురించి అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకుంటాడో… అప్పుడు అతనికి సమస్తం తెలిసినట్లే. ఇక ప్రపంచంలో అతనికి తెలియనిదంటూ ఏదీ మిగిలి ఉండదు. ఇదే సంపూర్ణమైన జ్ఞానం.
ఉపనిషత్తులలో ఒక అద్భుతమైన వాక్యం ఉంది: ‘యస్మిన్ విజ్ఞాతే సర్వమిదం విజ్ఞాతం భవతి’. దీని అర్థం—’ఏ ఒక్కదాన్ని తెలుసుకుంటే ఈ ప్రపంచంలో ఉన్న వాటన్నింటినీ తెలుసుకున్నట్లు అవుతుందో, అదే అసలైన జ్ఞానం’. అన్ని శాస్త్రాలకు సారం (Essence) ఆ దేవుడే. కాబట్టి ఆ భగవంతుడిని (ఆత్మను) తెలుసుకుంటే చాలు, అన్నీ తెలిసినట్లే.
- ఉదాహరణ – 1 (చెట్టు): మనం చెట్టు బతకాలంటే ఏం చేస్తాం? దాని మొదట్లో (వేరు దగ్గర) నీళ్లు పోస్తాం. అంతే తప్ప, ప్రతి ఆకుకూ, ప్రతి కొమ్మకూ విడివిడిగా నీళ్లు పోయాల్సిన పనిలేదు. వేరుకు నీళ్లు పోస్తే చెట్టు మొత్తానికి వెళ్తుంది. అలాగే… ఆత్మను (దేవుడిని) తెలుసుకుంటే, అన్ని అనుభవాలను పొందినట్లే.
- ఉదాహరణ – 2 (వినాయకుడు): మనకు వినాయకుడి కథ తెలుసు కదా! కుమారస్వామి నెమలి ఎక్కి లోకం మొత్తం చుట్టి రావడానికి వెళ్ళారు (బాహ్య ప్రపంచం). వినాయకుడు కేవలం తన తండ్రి అయిన శివుడి చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేశారు (మూల కేంద్రం). శివుడిలోనే సమస్త లోకాలు ఉన్నాయి కాబట్టి, వినాయకుడు ఆ ఒక్క పనితోనే లోకం మొత్తం తిరిగిన ఫలితాన్ని పొందారు. అలాగే ఒక్క ‘బ్రహ్మవిద్య’ (దైవజ్ఞానం) తెలిస్తే, ప్రపంచంలోని అన్ని విద్యలూ వచ్చినట్లే.
మనిషి ఆయుష్షు చాలా తక్కువ. కానీ నేర్చుకోవాల్సిన శాస్త్రాలు, విద్యలకు అంతం లేదు (అవి సముద్రం లాంటివి). అన్నీ నేర్చుకోవడం ఎవరివల్లా కాదు. కాబట్టి, అనవసరమైన వాటి జోలికి పోకుండా… అన్నింటికీ సారమైన ఆ దేవుడిని తెలుసుకోవడమే తెలివైన పని. జీవితమంతా కేవలం లౌకిక చదువులు (డబ్బు, ఉద్యోగం కోసం) చదవడంలోనే గడిపేసి, దేవుడి గురించి తెలుసుకోకపోతే… ఆ జన్మ వ్యర్థం (Waste) అయిపోతుంది. అందుకే శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడిని కాపాడటం కోసం, ఆ అతి ముఖ్యమైన ‘బ్రహ్మ విజ్ఞానాన్ని’ ఉపదేశిస్తున్నారు.
ఇక్కడ రెండు రకాల తెలివితేటల గురించి చెప్పారు:
- జ్ఞానం (Jnana): ఇది కేవలం శాస్త్రాలు చదవడం వల్ల వచ్చేది (Bookish Knowledge). దీన్ని ‘శబ్ద బ్రహ్మం’ అంటారు. అంటే మాటల వరకు మాత్రమే పరిమితం. (థియరీ లాంటిది).
- విజ్ఞానం (Vijnana): ఇది చదివింది అనుభవంలోకి తెచ్చుకోవడం (Experiential Knowledge). దీన్ని ‘పరబ్రహ్మం’ అంటారు. అంటే దేవుడిని నేరుగా అనుభవించడం. (ప్రాక్టికల్స్ లాంటిది).
మనకు దుఃఖం పూర్తిగా పోవాలన్నా, నిజమైన ఆనందం కలగాలన్నా… అది కేవలం ‘విజ్ఞానం’ (అనుభవం) వల్లే సాధ్యం. ఊరికే నోటితో వేదాలు, శ్లోకాలు వల్లె వేస్తే (వాచా విద్యలచే) మోక్షం రాదు. దేవుడిని అనుభూతి చెందాలి. అందుకే భగవంతుడు గీతలో చాలా సార్లు ‘కేవలం తెలుసుకుంటే సరిపోదు, అనుభవంలోకి తెచ్చుకో’ అని హెచ్చరించారు. శ్రీకృష్ణుడు ‘అశేషతః’ అనే మాట వాడారు. అంటే—’అర్జునా! నేను నీకు జ్ఞానాన్ని, విజ్ఞానాన్ని రెండింటినీ ఏమాత్రం మిగల్చకుండా సంపూర్ణంగా (Without remainder) చెప్పేస్తున్నాను. ఇక ఇందులో నీకు దాచింది ఏమీ లేదు’ అని అర్థం.