జరామరణమోక్షాయ మామాశ్రిత్య యతంతి యే ।
తే బ్రహ్మ తద్విదుః కృత్స్నం అధ్యాత్మం కర్మ చాఖీలమ్ ॥ 29
జరామరణ మోక్షాయ, మామ్, ఆశ్రిత్య, యతంతి, యే,
తే, బ్రహ్మ, తత్, విదుః, కృత్స్నమ్, అధ్యాత్మమ్, కర్మ, చ, అఖీలమ్.
జరా మరణ మోక్షాయ = ముదిమి, చావుల నుండి విడివడడానికి; మామ్ = నన్ను(పరమేశ్వరుని); ఆశ్రిత్య = ఆశ్రయించి; యే = ఎవరు; యతంతి = సాధన చేస్తున్నారో; తే = వారు; తత్ = ఆ; బ్రహ్మ = బ్రహ్మాన్ని; కృత్స్నమ్ = సమగ్రంగా; అధ్యాత్మమ్ = ప్రత్యగాత్మ విషయాన్ని; అఖీలం చ = సమస్తాన్ని; కర్మ = తత్సాధనభూతాలైన కర్మను; విదుః = ఎరుగుతారు (తెలిసికొనగలరు).
తా ॥ (ఈ విధంగా వారు నన్ను భజిస్తూ, తెలుసుకోదగిన దానిని అంతా తెలుసుకుని కృతార్థులవుతున్నారు.) జరామరణాల నుండి ముక్తులు కాగోరి ఎవరు నన్ను ఆశ్రయించి సాధన చేస్తున్నారో వారు పరబ్రహ్మాన్ని, (తత్ప్రాప్తికి తోడైన దేహాది వ్యతిరిక్తమూ, శుద్ధమూ అయిన) ఆత్మను, (తత్సాధనభూతాలైన) కర్మలనన్నింటినీ (సరహస్యంగా) గ్రహించగలుగుతున్నారు.
వ్యాఖ్య:-
పుట్టుక, చావు, ముసలితనం, రోగాలు (జరామరణాలు) – ఇవన్నీ చాలా భయంకరమైనవి. ఈ సంసారంలో ఉండే కష్టాల నుంచి, దుఃఖం నుంచి బయటపడటానికే జీవుడు దేవుడిని ఆశ్రయిస్తాడు. దేవుడిని నమ్మి ఊరుకోకుండా, ధ్యానం, పూజ వంటి సాధనలు చేస్తాడు. మొదట్లో ఇవి కష్టాల కోసమే అయినా.. క్రమంగా సాధన చేస్తూ ఉంటే మనసు పక్వానికి వస్తుంది (Maturity). భక్తి ముదురుతుంది. సాధన బాగా పండిన తర్వాత (ఆరూఢ స్థితిలో), ఆ భక్తుడికి ఒక అద్భుతమైన జ్ఞానం కలుగుతుంది. అదేంటంటే:
- అంతా ఒక్కటే: అప్పటిదాకా “నేను వేరు, దేవుడు వేరు, ప్రపంచం వేరు” అనుకున్నవాడు.. ఇప్పుడు “అంతా బ్రహ్మమే” అని గ్రహిస్తాడు.
- చేసే పని (కర్మ), చేసే మనిషి (జీవుడు), కనిపించే ప్రపంచం.. అన్నీ ఆ పరమాత్మే అని తెలుసుకుంటాడు.
మనం రకరకాల నగలను చూస్తాం (గొలుసు, ఉంగరం, గాజులు). కానీ కరిగించి చూస్తే అంతా బంగారమే. అలాగే, జ్ఞాని అయిన భక్తుడికి బయట ప్రపంచం వేరువేరుగా కనిపించదు. అంతా దేవుడి స్వరూపంగానే (బ్రహ్మమయముగా) కనిపిస్తుంది. దుఃఖం నుంచి తప్పించుకోవడానికి మొదలైన ప్రయాణం.. చివరకు “ఈ సృష్టిలో దేవుడు తప్ప మరొకటి లేదు” అనే గొప్ప సత్యాన్ని తెలుసుకోవడంతో పూర్తవుతుంది. అదే నిజమైన ఆనందం.
ఈ అనుభవం (బ్రహ్మానుభూతి) బజారులో దొరికే వస్తువు కాదు. ఇది చాలా అరుదైన స్థితి. దారిలో పోయే ప్రతి ఒక్కరికీ ఈ గొప్ప స్థితి రాదు. ఎవరైతే “నాకు మోక్షం కావాలి” అని తీవ్రంగా (Intensely) ప్రయత్నిస్తారో, ఎవరైతే దేవుడిని నమ్మి, ఆయనే దిక్కు అని శరణు కోరి, ధ్యానం చేస్తారో.. వారికి మాత్రమే ఈ తలుపులు తెరుచుకుంటాయి. సాధన పండిన తర్వాత ఆ యోగికి కలిగే అనుభవం ఎలా ఉంటుందంటే:
- నేనే అది: “నేను ఈ చిన్న శరీరాన్ని కాదు.. ఆ అనంతమైన పరబ్రహ్మాన్ని నేనే” అని తెలుస్తుంది.
- నాలోనే లోకం: ఈ ప్రపంచం, ఈ జీవులు, ఈ పనులన్నీ బయట ఎక్కడో లేవు.. అవన్నీ నాలోనే (నా ఆత్మలోనే) కల్పితమై ఉన్నాయి అని గ్రహిస్తాడు.
- విశ్వాత్మ: చీమలో, దోమలో, మనిషిలో ఉన్న ఆత్మ వేరు కాదు.. అదంతా నేనే అని అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకుంటాడు.
దీన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ‘కల’ (Dream) మంచి ఉదాహరణ. మనం నిద్రలో కల గంటాము. ఆ కలలో పెద్ద ఊరు, మనుషులు, కార్లు, కొండలు అన్నీ చూస్తాం. నిద్ర లేవగానే ఏమనిపిస్తుంది? “ఓహో! అదంతా నాలోనే జరిగింది. ఆ ఊరు, ఆ మనుషులు నా మనసు సృష్టించిన భ్రమే. అదంతా నేనే” అని అనిపిస్తుంది కదా! సరిగ్గా అలాగే.. జ్ఞానోదయం అయిన వాడికి ఈ బయట ప్రపంచం మొత్తం తనలోనే జరుగుతున్న ఒక కల్పనగా, తాను దానికి సాక్షిగా కనిపిస్తాడు.
పుస్తకంలో “అహం బ్రహ్మాస్మి” (నేనే బ్రహ్మమును) అని చదవడం వేరు.. ఇలా అనుభవపూర్వకంగా “ఈ విశ్వమంతా నేనే నిండి ఉన్నాను” అని తెలుసుకోవడం వేరు. ఇదే సాధకుడి అంతిమ లక్ష్యం.
దేవుడి దయ + మనిషి ప్రయత్నం = మోక్షం
కేవలం మాటలతోనో, లేదా దేవుడి మీద భారం వేసి ఊరికే కూర్చుంటేనో పని జరగదు. ఇక్కడ రెండు పదాలు చాలా ముఖ్యం:
1. యతన్తి (తీవ్రమైన ప్రయత్నం): “నాకు మోక్షం కావాలి” అని మాటలు చెబితే సరిపోదు. దానికి తగినంత ‘తీవ్ర ప్రయత్నం’ (Intense Effort) ఉండాలి. సాధనలో అలసత్వం పనికిరాదు. మనసును కంట్రోల్ చేసుకోవడానికి మనం నిరంతరం పోరాడాలి.
2. ఆశ్రిత్య + యతన్తి (జంట పదాల రహస్యం): శ్లోకంలో ఈ రెండు పదాలను పక్కపక్కన వాడటంలో పెద్ద అర్థం ఉంది.
- ఆశ్రిత్య (దేవుడిని ఆశ్రయించడం): ఇది ‘దైవానుగ్రహం’. దేవుడి కాళ్ళ మీద పడటం.
- యతన్తి (ప్రయత్నించడం): ఇది ‘పౌరుషం’. మన వంతు కృషి చేయడం.
- నీతి: కేవలం దేవుడిని ఆశ్రయించి, “అన్నీ నువ్వే చూసుకో” అని సోమరిగా కూర్చోకూడదు. అలాగే “నేను నా సొంత బలంతో సాధిస్తాను” అని అహంకారంతోనూ వెళ్ళకూడదు. ఈ రెండూ కలవాలి.
దీన్ని ఒక చక్కని ఉదాహరణతో అర్థం చేసుకోవచ్చు:
- దేవుడి పాత్ర: మనం దేవుడిని ఆశ్రయించినప్పుడు, ఆయన టార్చ్ లైట్ వేసి “ఇదిగో దారి” అని చూపిస్తాడు. (అనుగ్రహిస్తాడు).
- మన పాత్ర: ఆ దారిలో కాళ్ళకు పని చెప్పి నడవాల్సింది మనమే. “నేను నడవను, నన్ను ఎత్తుకుని వెళ్ళు” అంటే కుదరదు.
- మన మనసులోని మురికిని (అరిషడ్వర్గాలను) మన ప్రయత్నంతోనే శుభ్రం చేసుకోవాలి.
దేవుడు కేవలం సహాయకుడు (Guide) మాత్రమే. పరీక్ష రాయాల్సింది, పాస్ అవ్వాల్సింది మనమే. “నువ్వు ఒక్క అడుగు ముందుకు వేస్తే, నేను పది అడుగులు వేయిస్తాను” అని భగవంతుడు అంటున్నాడు తప్ప, అసలు అడుగే వేయని వాడికి ఆయన సాయం చేయడు.