బహూనాం జన్మనామంతే జ్ఞానవాన్ మాం ప్రపద్యతే ।
వాసుదేవః సర్వమితి స మహాత్మా సుదుర్లభః ॥ 19
బహూనామ్, జన్మనామ్, అంతే, జ్ఞానవాన్, మామ్, ప్రపద్యతే,
వాసుదేవః, సర్వమ్, ఇతి, సః, మహాత్మా, సుదుర్లభః.
బహూనామ్ = పెక్కు; జన్మనామ్ = జన్మల; అంతే = చివర (సాధనఫలంగా); జ్ఞానవాన్ = ఈ తత్త్వజ్ఞాని; మామ్ = నన్ను; సర్వమ్ = చరాచర జగత్తంతా; వాసుదేవః = వాసుదేవుడే; ఇతి = అని; ప్రపద్యతే = భజిస్తాడు; (కనుక) సః = ఇటువంటి; మహాత్మా = మహాత్ముడు; సుదుర్లభః = మిక్కిలి అరుదు.
తా ॥ బహుజన్మల సాధనా ఫలంగా (పెక్కుజన్మలలో కొంచెం కొంచెంగా ఒనర్చబడిన పుణ్యఫలంగా) చివరి జన్మలో తత్త్వజ్ఞాని ‘ఈ జగత్తు వాసుదేవుడే’ (బ్రహ్మమే) అని గ్రహించి (సర్వాత్మ దృష్టియై) నన్ను భజిస్తాడు. కనుక, (అపరిచ్ఛిన్న దృష్టి గల) ఇలాంటి మహాపురుషుడు అత్యంత దుర్లభుడు. (గీత: 7–3 చూ.)
వ్యాఖ్య:-
జీవుడు ఈ సంసార చక్రంలో ఎప్పటి నుంచో తిరుగుతున్నాడు. పురుగులు, కీటకాలు, జంతువులుగా ఎన్నో జన్మలు ఎత్తిన తర్వాత.. ఎంతో పుణ్యం చేసుకుంటేనే గానీ ఈ “మనిషి జన్మ” రాదు. పోనీ మనిషిగా పుట్టాం కదా అని అందరూ మోక్షం కోసం ప్రయత్నిస్తారా? అంటే లేదు.
- కోటి మందిలో కొందరు మాత్రమే అసలు ఆ ప్రయత్నమే మొదలుపెడతారు.
- ఆ ప్రయత్నించే కొద్దిమందిలో కూడా.. చివరిదాకా నిలబడి, ఆత్మజ్ఞానం పొందే ‘ధీరుడు’ ఎవరో ఒక్కడే ఉంటాడు.
ఇది ఒక్క జన్మలో వచ్చే జ్ఞానం కాదు. ఎన్నో జన్మలుగా కొంచెం కొంచెం పుణ్యం పోగుపడి, దానికి తోడు తీవ్రమైన సాధన, దేవుడి దయ కలిస్తేనే ఆ జ్ఞానం పుడుతుంది. అప్పుడు ఆ జ్ఞానికి ఈ ప్రపంచమంతా వేరుగా కనిపించదు. “అంతా వాసుదేవుడే (దేవుడే)” నిండి ఉన్నాడని అర్థమవుతుంది. ప్రతి అణువులోనూ దేవుడినే చూస్తాడు. ఇలాంటి దృష్టి (సర్వాత్మ భావం) కలిగిన మహాత్ములు దొరకడం చాలా కష్టం. అందుకే భగవంతుడు వారిని “సుదుర్లభులు” (అత్యంత అరుదైనవారు) అని పిలిచారు. నూటికి, కోటికి ఎవరో ఒక్కరే ఇలాంటి మహాత్ములు ఉంటారు.
“జ్ఞానం రావాలంటే చాలా జన్మలు ఎత్తాలి కదా.. నాకింకా చాలా టైం ఉందిలే” అని ఎప్పుడూ సోమరితనంతో ఉండకూడదు. ఇప్పటిదాకా గడిచిపోయిన జన్మలే ఆ ‘అనేక జన్మలు’ అని అనుకోవాలి. ఈ జన్మలోనే ఆ దేవుడిని చేరుకోవాలని గట్టిగా నిర్ణయించుకుని, ఇప్పటి నుంచే తీవ్రంగా ప్రయత్నించాలి. మనకు అసలు జ్ఞానం వచ్చిందా? లేదా? అని తెలుసుకోవడానికి భగవంతుడు ఒక సింపుల్ టెస్ట్ పెట్టారు. సాధకులు తమను తాము ఇలా ప్రశ్నించుకోవాలి: “నాకు ఈ ప్రపంచమంతా వాసుదేవుడిలా (దేవుడిలా) కనిపిస్తుందా? లేదా?” ఒకవేళ మీకు ఇంకా మనుషులు, వస్తువులు, పేర్లు, రూపాలే (Name and Forms) వేరువేరుగా కనిపిస్తుంటే.. మీ సాధన ఇంకా పండలేదని అర్థం. మీరు ఇంకా ధ్యానం, విచారణ పెంచాలి. ఎప్పుడైతే మీకు “అంతా బ్రహ్మమే (సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ)” అనే అనుభవం కలుగుతుందో, అప్పుడే మీరు ఈ పరీక్ష పాస్ అయినట్టు. మొదట్లో దేవుడిని కేవలం గుడిలోనో, విగ్రహంలోనో, తీర్థాలలోనో చూస్తాం. చివరికి జ్ఞానం వచ్చాక.. “జగమంతా రామమయం” అన్నట్లు, ప్రతి అణువులోనూ, అంతటా ఆ దేవుడినే చూస్తాం. గుడిలో దేవుడిని చూడటం మొదటి మెట్టు అయితే, అంతటా దేవుడిని చూడటమే చివరి మెట్టు. అక్కడికి చేరడమే మన లక్ష్యం.
“అనేక జన్మల తర్వాత జ్ఞాని అవుతాడు” అంటే.. జ్ఞానం వచ్చాక కూడా మోక్షం కోసం మళ్లీ కొన్ని జన్మలు వెయిట్ చేయాలని అర్థం కాదు. మనిషికి జ్ఞానం కలగడానికే అనేక జన్మలు పడుతుంది. కానీ, ఒక్కసారి ఆ జ్ఞానం కలిగిన మరుక్షణం అతనికి మోక్షం వచ్చేస్తుంది. ఇక ఆలస్యం ఉండదు.
ఎవరైతే ఈ ప్రపంచమంతా దేవుడే నిండి ఉన్నాడని చూస్తారో (వాసుదేవ సర్వమితి), అటువంటి జ్ఞానికి గీతాచార్యుడు స్వయంగా “మహాత్మా” అనే గొప్ప బిరుదును ఇచ్చారు. మనం ఎలా బతుకుతున్నాం అనేది మన చేతుల్లోనే ఉంది.
- సామాన్యాత్ముడు: “నేను, నా కుటుంబం, నా ఇల్లు” అనే చిన్న చూపు (పరిచ్ఛిన్న దృష్టి/Narrow mind) ఉన్నవాడు కేవలం సామాన్యుడిగానే మిగిలిపోతాడు.
- మహాత్ముడు: “అందరూ నా వాళ్లే, అంతా దేవుడే” అనే విశాలమైన చూపు (Broad mind) ఉన్నవాడు ‘మహాత్ముడు’ అవుతాడు.
అందుకే ప్రతి ఒక్కరూ ఆ చిన్న పరిధిలో నుంచి బయటపడి, విశాలంగా ఆలోచించి ‘మహాత్ముడు’ అనే స్థాయికి ఎదగాలి. అప్పుడే మనం పుట్టినందుకు ఒక అర్థం ఉంటుంది.
శ్రీరామకృష్ణులు (త్రైలోక్యుని, తక్కిన భక్తులను చూస్తూ): సేవించబడే వాడు హరియే, సేవకుడూ హరియే – ఈ భావం పూర్ణజ్ఞానానికి లక్షణం. తొలుత ‘నేతి, నేతి’ అంటూ విచారణ చేస్తూ హరియే సత్యం, తక్కినదంతా మిథ్య అని తెలుసుకుంటాడు. పిదప హరియే అన్నీ అయివున్నట్లు దర్శిస్తాడు. ఆ భగవంతుడు మాయ, జీవజగత్తులు అన్నీ అయివుండటం దర్శిస్తాడు. మొదట అనులోమం, ఆ తరువాత విలోమం. ఇది పురాణాల దృక్పథం.
“బిల్వఫలాన్ని ఉదాహరణగా తీసుకో. దాన్లో కండ, విత్తనాలు, పెంకు ఉన్నాయి. పెంకును, విత్తనాలను తీసివేస్తే కండ మాత్రం లభిస్తుంది. కాని బిల్వఫలం బరువు తెలుసుకోవాలంటే, పెంకును, విత్తనాలను తీసివేస్తే కుదరదు. అదే విధంగా మొదట జీవజగత్తులను త్రోసిరాజని సచ్చిదానందాన్ని పొందాలి. సచ్చిదానందాన్ని పొందాక, ఆయనే సమస్త జీవజగత్తులుగా అయివుండటం దర్శించవచ్చు. కండ ఏ వస్తువుకు చెందినదో ఆ వస్తువు నుండే విత్తనాలు, పెంకు ఉద్భవించాయి. మజ్జిగకు చెందినదే వెన్న, వెన్నకు చెందినదే మజ్జిగ అన్నట్లుగా.
“కాని సచ్చిదానంద పరబ్రహ్మం ఎలా ఇంత కాఠిన్యం వహించాడు అని ప్రశ్నించవచ్చు. ఉదాహరణకు భూమిని తాకుతున్నాం; అది ఎంత కఠినంగా ఉంది! దీనికి జవాబు ఏమిటంటే, రక్తం, వీర్యం ద్రవాలే! కాని వాటినుంచే కదా ఇంత పెద్ద జీవుడైన మనిషి ఉద్భవిస్తూ ఉన్నాడు. భగవంతుడికి అన్నీ సుసాధ్యాలే. మొదట అఖండ సచ్చిదానందాన్ని చేరుకో, పిదప క్రిందికి దిగి వచ్చి ఇదంతా చూడు.
“భగవంతుడే సర్వమూ అయివున్నాడు. ఆయనను మినహాయించి ప్రపంచం అంటూ ఏదీ లేదు. గురువు వద్ద వేదాలు అధ్యయనం చేయగానే రాముడికి వైరాగ్యం జనించింది. సంసారం స్వప్నతుల్యమైతే దాన్ని త్యజిస్తేనే మంచిది అనసాగాడతడు. దశరథుడు భీతిల్లాడు. రాముడికి నచ్చ చెప్పటానికి గురువైన వసిష్ఠుని పంపించాడు. వసిష్ఠుడు, రాముడితో ఇలా అన్నాడు: ‘రామా! నువ్వు సంసారాన్ని త్యజించాలని ఎందుకు అంటున్నావు? ఈ ప్రపంచం భగవంతుని నుండి వేరై ఉన్నదని నాకు నిరూపించు. ఈ ప్రపంచం భగవంతుని నుండే ఆవిర్భవించలేదని నువ్వు నిరూపిస్తే నువ్వు సంసారాన్ని త్యజించవచ్చు.’ రాముడు మౌనంగా ఉండిపోయాడు, అతడు ఏ జవాబు ఇవ్వలేకపోయాడు.
“తత్త్వాలు అన్నీ చివరకు ఆకాశతత్త్వంలో లీనం అవుతున్నాయి. మళ్లీ సృష్టి సమయంలో ఆకాశతత్త్వం నుంచి మహత్ తత్త్వం, మహత్ తత్త్వం నుంచి అహంకారం – ఈ క్రమంలోనే సృష్టి జరిగింది. ఇదే అనులోమ విలోమం. భక్తుడు అన్నిటినీ అంగీకరిస్తాడు. భక్తుడు అఖండ సచ్చిదానందాన్ని అంగీకరిస్తాడు, జీవజగత్తులనూ అంగీకరిస్తాడు.
“కాని యోగి మార్గం వేరు. అతడు పరమాత్మను చేరుకుంటాడు; తిరిగి రాడు. పరమాత్మతో ఐక్యమైపోతాడు.
“ఒక్క దాన్లోనే భగవంతుని దర్శించేవాడు పరిమితుడైన జ్ఞాని; దానికి అతీతంగా భగవంతుడు లేడనుకొంటాడతడు.
“భక్తులు మూడు తరగతులకు చెంది ఉన్నారు. అధమ తరగతి భక్తుడు, ‘భగవంతుడు అదుగో అక్కడున్నా’ డంటాడు ఆకాశాన్ని చూపుతూ. మధ్య తరగతి భక్తుడు, ‘భగవంతుడు హృదయ మధ్యంలో అంతర్యామి రూపంలో నెలకొని ఉన్నాడు’ అంటాడు. ఉత్తమ భక్తుడు, ‘భగవంతుడే సర్వమూ అయివున్నాడు; మనకు కానవస్తున్నదంతా భగవంతుని విభిన్న స్వరూపాలే’ అంటాడు. నరేంద్రుడు మునుపు వేళాకోళం చేసేవాడు: ‘అవును! సమస్తమూ భగవంతుడే. ఇదుగో ఈ కుండా భగవంతుడే, ఈ గ్లాసూ భగవంతుడే!’ అనేవాడు. (అందరూ నవ్వారు)
“భగవద్దర్శనం కలిగితే సంశయాలన్నీ సమసిపోతాయి. వినటం వేరు, ప్రత్యక్షంగా చూడటం వేరు. వినటం వలన పదహారు అణాల విశ్వాసం (అంటే, నూటికి నూరుపాళ్ళ విశ్వాసం) కలుగదు; ప్రత్యక్షంగా చూసినప్పుడు విశ్వసించకపోవటమంటూ ఉండదు. (మూలం: శ్రీ రామకృష్ణ కథామృతం)