సుహృన్మిత్రార్యుదాసీనమధ్యస్థద్వేష్యబంధుషు ।
సాధుష్వపి చ పాపేషు సమబుద్ధిర్విశిష్యతే ॥ 9
సుహృత్ మిత్రా అరి ఉదాసీన మధ్యస్థ ద్వేష్య బంధుషు,
సాధుషు, అపి, చ, పాపేషు, సమబుద్ధిః, విశిష్యతే.
సుహృత్ మిత్ర = సుహృదుడు, మిత్రుడు; అరి ఉదాసీన, మధ్యస్థ ద్వేష్య, బంధుషు = శత్రువు, ఉదాసీనుడు, మధ్యస్థుడు, విరోధి, బంధువు-వీరియందూ; సాధుషు = సాధువులందూ (శాస్త్రాన్ని అనుసరించే వారియందూ); పాపేషు అపి చ = దురాచారుల యందూ కూడా; సమబుద్ధిః = సమబుద్ధి, రాగద్వేష శూన్యుడైనవాడు; విశిష్యతే = శ్రేష్ఠుడు, యోగారూఢుడు అవుతున్నాడు.
తా ॥ సుహృదుడు, మిత్రుడు, శత్రువు, ఉదాసీనుడు, మధ్యస్థుడు, విరోధి, బంధువు, సదాచారి, దురాచారి– వీరందరియందూ కూడా సమబుద్ధి (బ్రహ్మ బుద్ధి) కలవాడే, (రాగ, ద్వేషాది శూన్యుడే) యోగారూఢుడు అని చెప్పబడతాడు.
వ్యాఖ్య: –
మనుషులలో ఎవరు ఉత్తములో ఈ శ్లోకంలో చెప్పబడింది. సాధారణంగా ఎవరి దగ్గరైనా ఎక్కువ డబ్బు ఉన్నా, అందంగా ఉన్నా, లేదా మంచి చదువు ఉన్నా.. వారే గొప్పవారని ప్రజలు అనుకుంటూ ఉంటారు. కానీ భగవంతుడు అలా చెప్పలేదు. ఎవరైతే అన్ని జీవుల పట్ల సమానమైన దృష్టిని కలిగి ఉంటారో, వారే నిజంగా గొప్పవారని చెప్పారు. ఆ జీవులందరిలో కొందరిని మాత్రమే ఇక్కడ ఉదాహరణగా తీసుకున్నారు. వారిని మూడు వర్గాలుగా విభజించవచ్చు.
- మిత్ర వర్గం: సుహృత్తులు (మేలు కోరేవారు), మిత్రులు, బంధువులు, సాధువులు. (వీరు సాయం చేస్తారు కాబట్టి వీరిపై మనకు ప్రేమ ఉంటుంది).
- మధ్యస్థ వర్గం: ఉదాసీనులు, మధ్యస్థులు. (వీరు సాయం చేయరు, హానీ చేయరు. కాబట్టి వీరి పట్ల మనకు ఎలాంటి ప్రత్యేక భావం ఉండదు).
- శత్రు వర్గం: శత్రువులు, ద్వేషించేవారు, పాపులు. (వీరు హాని చేస్తారు కాబట్టి వీరిపై మనకు కోపం/ద్వేషం ఉంటుంది).
సామాన్యులు ఈ ముగ్గురినీ మూడు రకాలుగా చూస్తారు. కానీ, ఉత్తమ యోగి మాత్రం ఈ అందరినీ సమానంగానే (సమభావంతో) చూస్తాడు.
దీనికి కారణం ‘చూపు’ (దృష్టి) లో ఉన్న తేడానే:
- అధములు (తక్కువ స్థాయి వారు) – దేహ దృష్టి: వీరు మనిషిని చూడగానే శరీరాన్ని మాత్రమే చూస్తారు. వాడు నల్లగా ఉన్నాడా, తెల్లగా ఉన్నాడా? అందంగా ఉన్నాడా, వికారంగా ఉన్నాడా? అని బాహ్య రూపాన్ని మాత్రమే పట్టించుకుంటారు.
- మధ్యములు (మధ్యమ స్థాయి వారు) – మనో దృష్టి: వీరు మనిషిని చూడగానే వారి తెలివితేటలను, చదువును, మనసును చూస్తారు.
- ఉత్తములు (అత్యున్నత స్థాయి వారు) – ఆత్మ దృష్టి: వీరు మనిషిని చూడగానే పైకి కనిపించే శరీరాన్ని గానీ, మనసును గానీ చూడరు. లోపల ఉండే **’ఆత్మ’**ను మాత్రమే చూస్తారు.
అందరిలోనూ ఉన్నది ఆ ఒక్క ఆత్మయే కాబట్టి… ఉత్తమ యోగికి శత్రువు, మిత్రుడు, ఉదాసీనుడు అనే తేడా కనిపించదు. అందరూ సమానంగానే కనిపిస్తారు. వేరువేరుగా ఉన్న ఈ ప్రపంచంలో అతనికి ‘ఏకత్వం’ (అంతా ఒకటే అనే భావన) కనిపిస్తుంది. అందుకే అటువంటి యోగి అందరికంటే గొప్పవాడు.
కాబట్టి మనం ఏం చేయాలి? మనం కూడా ఆ ఉత్తమ స్థితిని పొందాలంటే… ప్రయత్నపూర్వకంగ ‘నేను శరీరాన్ని, నేను మనసును’ అనే భావన తగ్గించుకుని, ‘నేను ఆత్మను’ అనే భావనను పెంచుకోవాలి. అప్పుడే మనకు సమబుద్ధి అలవడి, మనం కూడా ఉన్నతులుగా మారుతాము.