జ్ఞానవిజ్ఞానతృప్తాత్మా కూటస్థో విజితేంద్రియః ।
యుక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ సమలోష్టాశ్మకాంచనః ॥ 8
జ్ఞాన విజ్ఞాన తృప్తాత్మా, కూటస్థః, విజిత ఇంద్రియః,
యుక్తః, ఇతి, ఉచ్యతే, యోగీ, సమలోష్ట అశ్మ కాంచనః.
జ్ఞాన విజ్ఞాన తృప్తాత్మా = శాస్త్రజ్ఞానం చేతా, ఉపలబ్ధిచేతా చిత్తతృప్తి పొందినవాడూ; కూటస్థః = నిర్వికారుడూ; విజిత ఇంద్రియః = జితేంద్రియుడూ; సమ లోష్ట అశ్మ కాంచనః = మట్టిని, రాతిని, బంగారాన్ని సమంగా చూసేవాడూ అయిన; యోగీ = యోగి; యుక్తః ఇతి = యోగారూఢుడని; ఉచ్యతే = చెప్పబడతాడు.
తా ॥ శాస్త్రజ్ఞానాన్ని పొంది పరితృప్తిచెందిన వాడు, నిర్వికారుడు, జితేంద్రియుడు, మట్టి రాయి బంగారాల పట్ల సమబుద్ధి కలవాడూ (హేయోపాదేయ బుద్ధిరహితుడు) అయిన యోగి, యోగారూఢుడనబడతాడు.
వ్యాఖ్య:-
‘యోగము’ అంటే కలయిక; జీవుడు బ్రహ్మంతో ఏకమవడం (జీవబ్రహ్మైక్యం). ఆ ఐక్యాన్ని సాధించే ప్రయత్నాన్ని కూడా ‘యోగం’ అనే అంటారు. అలాంటి ప్రయత్నం చేసేవాడే ‘యోగి’. లోకంలో యోగులు చాలామందే ఉన్నా, అందులో ‘ఆరూఢ స్థితి’ని (అత్యున్నత స్థాయిని) పొందిన వారు మాత్రం చాలా అరుదు. అలాంటి గొప్ప యోగుల లక్షణాలు ఎలా ఉంటాయో ఈ శ్లోకంలో వివరించారు. ఎవరైనా నిజంగా ఆధ్యాత్మిక పరిపక్వత (Maturity) పొందారా లేదా అనేది ఈ గుర్తులను బట్టి తెలుసుకోవచ్చు. ఆ లక్షణాలు ఏంటంటే:
- జ్ఞానం, విజ్ఞానం అనే వాటితో పూర్తి తృప్తిని పొందడం.
- ‘కూటస్థుడిగా’ (దేనికీ చలించని వాడిగా) ఉండటం.
- ఇంద్రియాలను పూర్తిగా గెలవడం.
- మట్టిగడ్డ, రాయి, బంగారం… ఈ మూడింటినీ సమానంగా చూడటం.
ఈ నాలుగు లక్షణాలు సాధకుడికి చాలా అవసరం కాబట్టి, వాటి గురించి ఇప్పుడు కొంచెం వివరంగా ఆలోచిద్దాం…
(1) భగవద్గీతలో కృష్ణుడు అక్కడక్కడ ‘జ్ఞానం’, ‘విజ్ఞానం’ అనే మాటలను విడివిడిగా చెప్పడాన్ని మనం గమనించాలి.
- జ్ఞానం అంటే: శాస్త్రాల ద్వారా, గురువుల ఉపదేశం ద్వారా, పెద్దల బోధల ద్వారా “నిజం (తత్త్వం) ఇలా ఉంటుంది” అని తెలుసుకోవడం (Theoretical Knowledge).
- విజ్ఞానం అంటే: అలా తెలుసుకున్న నిజాన్ని పూర్తిగా సొంత అనుభవంలోకి తెచ్చుకోవడం (Practical Experience).
ఉదాహరణకు:
- జ్ఞానం: వంట ఎలా చేయాలో పుస్తకం చదివి నేర్చుకోవడం లాంటిది (పాకశాస్త్రం).
- విజ్ఞానం: ఆ పుస్తకంలో ఉన్నట్లుగా వంట చేసి, అన్నం తిని ఆకలి తీర్చుకోవడం లాంటిది.
అప్పుడే కదా ఆకలి తీరేది?
అందుకే ఈ రెండూ అవసరమే. ముందుగా “పరమాత్మ అంటే ఎవరు?” అని తెలుసుకోవాలి (జ్ఞానం). ఆ తర్వాత ఆయన్ని ప్రత్యక్షంగా చూడాలి/అనుభవించాలి (విజ్ఞానం). చాలామంది కేవలం చదువుకున్న జ్ఞానంతోనే తృప్తి పడిపోతుంటారు. అది సరిపోదు. అనుభవపూర్వకమైన విజ్ఞానాన్ని కూడా పొంది, ఆ రెండింటితో ఎవరైతే తృప్తి చెందుతారో… వాడే నిజమైన యోగారూఢుడు, ఉత్తమ యోగి అని ఇక్కడ చెప్పారు.(లోకంలో కొందరు డబ్బుతో, కొందరు పదవితో, ఇంకొందరు భోగాలతో తృప్తి పడుతుంటారు. వీళ్ళందరూ తక్కువ స్థాయి వారే. జ్ఞాన విజ్ఞానాలతో తృప్తి చెందేవాడే అందరికంటే గొప్పవాడు).
(2) ఇక రెండో లక్షణం ‘కూటస్థత్వం’. అంటే నిశ్చలంగా (కదలకుండా) ఉండటం, ఎలాంటి మార్పులూ లేకపోవడం (నిర్వికారత్వం). ‘కూటము’ అంటే కంసాలి వాడే ఇనుప దాగలి (Anvil). స్వర్ణకారుడు దాని మీద పెట్టి ఎన్నో రకాల నగలు తయారు చేసినా, ఎంత కొట్టినా… ఆ దాగలి మాత్రం ఏ మార్పూ లేకుండా, కదలకుండా అలాగే ఉంటుంది. అలాగే… జీవితంలో ఎన్ని సుఖదుఃఖాలు వచ్చినా, ఎన్ని లాభనష్టాలు వచ్చినా, ఎన్ని అవమానాలు జరిగినా… ఎవరి మనసైతే చెదిరిపోకుండా, ‘సమస్థితి’లో (ఒకేలా) ఉంటుందో… అతన్నే ‘కూటస్థుడు’ అంటారు. వాడే నిజమైన ఉత్తమ యోగి. మరో అర్థం: ‘కూటస్థుడు’ అంటే ఆత్మ అని కూడా చెప్పవచ్చు. భగవద్గీతలో మరోచోట ‘కూటస్థోక్షర ఉచ్యతే’ (కూటస్థుడంటే నాశనం లేని ఆత్మ) అని చెప్పారు కదా! కాబట్టి, ఆ ఆత్మతో ఒక్కటైపోయినవాడే యోగారూఢుడు అని కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు.
(3) ఇక మూడో లక్షణం ‘విజితేంద్రియత్వం’. అంటే ఇంద్రియాలను, మనసును జయించడం. ఇక్కడ మామూలుగా ‘జితేంద్రియః’ అని అనకుండా, ‘విజితేంద్రియః’ అని అన్నారు. అంటే ఇంద్రియాలను ‘చాలా గట్టిగా’ లేదా ‘పూర్తిగా’ నిగ్రహించాలని అర్థం. ఎందుకంటే, లోపల ఏమాత్రం పాత కోరికలు (వాసనలు) మిగిలి ఉన్నా, అవి మళ్ళీ సాధకుడిని రెచ్చగొట్టి పడేస్తాయి. కాబట్టి వాటిని వేళ్ళతో సహా పీకేసి, ఇంద్రియాలను పూర్తిగా తన కంట్రోల్ లో ఉంచుకునేవాడే నిజమైన విజితేంద్రియుడు. ఈ పనిలో ‘తత్త్వ విచారణ’ (సత్యాన్ని విశ్లేషించడం) చాలా బాగా సహాయపడుతుంది. కాబట్టి వివేకం (తెలివి), వైరాగ్యం (ఆశ లేకపోవడం) అనే ఆయుధాలతో ఇంద్రియాలను బాగా నిగ్రహించి, యోగారూఢ స్థితిని పొందాలి.
(4) ఇక యోగారూఢుడికి ఉండాల్సిన నాలుగో లక్షణం ‘సమదృష్టి’. అంటే మట్టిగడ్డను, రాయిని, బంగారాన్ని మూడింటినీ సమానంగా చూడటం. మట్టిని, రాయిని సమానంగా చూడటంలో పెద్ద కష్టమేమీ లేదు (రెండూ మనకు పనికిరానివే కాబట్టి). కానీ, రాయిని, బంగారాన్ని ఒకేలా చూడటంలోనే అసలైన కష్టం ఉంది (ఎందుకంటే బంగారానికి విలువ ఎక్కువ కదా!). అయితే, కొన్ని ఉపాయాలు (Techniques) పాటిస్తే అటువంటి గొప్ప స్థితిని కూడా సాధించవచ్చు. అవేంటంటే…
(1) అంతా పంచభూతాల మయమే: ఈ ప్రపంచంలో ఉన్న ప్రతి వస్తువు పంచభూతాలతో (గాలి, నీరు, నిప్పు, భూమి, ఆకాశం) తయారైనదే.
- చెట్టు, పుట్ట, సూర్యుడు, చంద్రుడు, మన శరీరం, రాయి, బంగారం… అన్నీ పంచభూతాల స్వరూపమే.
- ఈ నిజం తెలిసిన జ్ఞాని ఏ వస్తువును చూసినా, దాని బయటి రూపాన్ని చూడడు. అది తయారైన ముడిసరుకును (పంచభూతాలను) లేదా వాటన్నిటికీ ఆధారమైన పరమాత్మను మాత్రమే చూస్తాడు. అందుకే అతనికి అన్ని వస్తువులు సమానంగా కనిపిస్తాయి.
(2) విలువ అనేది మనసు కల్పించిన భ్రమ: ఒక వస్తువుకి విలువ ఉందనీ, మరొక దానికి లేదనీ నిర్ణయించేది కేవలం మన మనస్సే.
- మట్టి ఎక్కడ పడితే అక్కడ దొరుకుతుంది కాబట్టి దానికి విలువ లేదని, బంగారం తక్కువగా దొరుకుతుంది కాబట్టి దానికి ఎక్కువ విలువ అని మనస్సే నిర్ణయించింది.
- ఉదాహరణకు: ఒక చిన్న పిల్లాడి ముందు బంగారం పెడితే, వాడికి ఈ “విలువ” అనే ఆలోచన తెలియదు కాబట్టి, వాడసలు దాన్ని పట్టించుకోడు.
- అలాగే, జ్ఞానికి కూడా మనసు కల్పించే ఈ తేడాలు ఉండవు. అందుకే అతనికి మట్టి, రాయి, బంగారం అనే తేడా లేకుండా అన్నీ సమానంగానే తోస్తాయి.
(3) ప్రపంచమంతా ఒక కల: యోగంలో అత్యున్నత స్థితికి (ఆరూఢ స్థితి) చేరిన వారికి… బ్రహ్మం (ఆత్మ) ఒక్కటే నిజం అని, ఈ కనిపించే ప్రపంచమంతా కల లాంటిదని (మిథ్య అని) స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
- అసలు లేని ఈ ప్రపంచంలో… ఒక వస్తువు గొప్పది, మరో వస్తువు తక్కువది అని ఎలా ఉంటుంది?
- కలలో కనిపించే రాజు అయినా, సామాన్య మనిషి అయినా మెలకువ వచ్చాక ఇద్దరూ అబద్ధమే కదా! అలాగే ఉత్తమ యోగికి రాయి, బంగారం రెండూ కూడా మాయే (Illusion) కాబట్టి, అతనికి రెండూ సమానమే.
(4) ఆత్మసాధనకు ఏదీ పనికిరాదు: మోక్షం (ఆత్మజ్ఞానం) పొందడానికి మట్టి పనికిరాదు, బంగారం కూడా పనికిరాదు. ఈ విషయం తెలుసు కాబట్టి, యోగి దృష్టిలో ఆ రెండూ సమానమే (రెండూ ఆత్మసాధనకు నిరుపయోగమైనవే).
Related Articles: