యోగినామపి సర్వేషాం మద్గతేనాంతరాత్మనా ।
శ్రద్ధావాన్ భజతే యో మాం స మే యుక్తతమో మతః ॥ 47
యోగినామ్, అపి, సర్వేషామ్, మద్గతేన, అంతరాత్మనా,
శ్రద్ధావాన్, భజతే, యః, మామ్, సః, మే, యుక్తతమః, మతః.
యః = ఎవడు; శ్రద్ధావాన్ = శ్రద్ధాయుక్తుడై; మద్గతేన = నాయందాసక్తమైన; అంతరాత్మనా = చిత్తంతో; మామ్ = నన్ను; భజతే = భజిస్తాడో; సర్వేషాం యోగినాం అపి = రుద్రాదిత్యాది దేవతా ధ్యానపరులైన యోగులందరి కంటే; యుక్తతమః = సర్వశ్రేష్ఠుడైన; సః = అతడు; మే = నాకు; మతః = సమ్మతుడు.
తా ॥ ఎవడు శ్రద్ధాళువై మద్గతచిత్తుడై నన్ను భజిస్తాడో అతడు రుద్రాదిత్యాది దేవతలను ధ్యానించే యోగుల కంటే కూడా శ్రేష్ఠుడు – నా కభిమతుడు.
వ్యాఖ్య:-
కిందటి శ్లోకంలో, ప్రపంచంలో అందరికంటే యోగులే గొప్పవారని చెప్పుకున్నాం. ఇప్పుడు ఆ యోగులందరిలోకెల్లా ఎవరు అత్యుత్తమురో (అందరికంటే గొప్పవారో) ఇక్కడ వివరిస్తున్నారు. ఎవరైతే పూర్తి శ్రద్ధతో, నమ్మకంతో తన మనస్సును లోపల ఉన్న ఆత్మ మీదే నిలిపి, ఆ పరమాత్మనే ధ్యానిస్తారో… వాళ్లే యోగులందరిలో కెల్లా గొప్పవారని శ్రీకృష్ణుడు చెప్పారు. శ్రీకృష్ణుడు సమస్త ప్రాణుల హృదయాల్లో వెలిగే సాక్షాత్ పరమాత్మే కదా! అందుకే ‘నా మీదే మనసు నిలుపు’ అని ఆయన అన్నప్పుడు… మన గుండెల్లో సాక్షిగా ఉన్న ఆ అంతరాత్మ మీదే మనసు లగ్నం చేయమని అర్థం. లేదా, భక్తులు శ్రీకృష్ణుడి రూపాన్ని (సగుణ రూపం) కూడా పూజించవచ్చు. ఏది ఏమైనా, ముఖ్యమైనది ఒక్కటే – మనసులోని మలినాలు (వాసనలు) పోయి, మనసు పరమాత్మలో కరిగిపోయి, జీవుడు కేవలం ఆత్మగా మిగిలిపోవాలి. అదే నిజమైన యోగం. అలా చేసేవాడే అందరికంటే గొప్ప యోగి. ‘యోగులందరిలోనూ’ అని అనడాన్ని బట్టి ఒక విషయం అర్థమవుతోంది. కర్మయోగం, ధ్యానయోగం, జ్ఞానయోగం… ఇలా ఏ మార్గంలో వెళ్ళేవాళ్ళయినా సరే, ఆ మార్గానికి ‘భక్తి’ని జోడించినప్పుడే మంచి ఫలితాలు వస్తాయి. ఇక్కడ చెప్పిన అసలు రహస్యం ఇదే. ఏదైనా విత్తనం నీళ్ళలో తడిస్తేనే కదా మొలకెత్తేది! అలాగే ఏ యోగ మార్గమైనా సరే… ‘భక్తి’ అనే నీటితో కలిసినప్పుడే చక్కగా ఫలిస్తుంది. భయంకరమైన ఈ మాయను గెలవాలంటే, సాధకుడికి దేవుడి అనుగ్రహం ఉండాల్సిందే. అది లేకపోతే గెలవడం చాలా కష్టం. అందుకే మహనీయులు ఏ మార్గంలో వెళ్ళినా సరే, కచ్చితంగా భక్తిని ఆశ్రయిస్తారు. భగవద్గీతలో దాదాపు ప్రతి అధ్యాయంలోనూ ఎక్కడో ఒకచోట ఈ భక్తి గురించి భగవంతుడు నొక్కి చెబుతూనే ఉంటారు .
‘శ్రద్ధావాన్’ (శ్రద్ధ ఉన్నవాడు) అని చెప్పడాన్ని బట్టి, సాధకుడు భగవంతుడిని ఎంత శ్రద్ధతో సేవించాలో స్పష్టమవుతోంది. శ్రీకృష్ణుడు గీతలో చాలా చోట్ల ఈ ‘శ్రద్ధ’ గురించి నొక్కి చెప్పడం మనం గమనించాలి. “అశ్రద్ధతో చేసిన పని, అసలు చేయనట్లే లెక్క” అని కూడా ఆయన ముందు ముందు (అధ్యాయం 17, శ్లోకం 28లో) చెబుతారు. మనస్సును అదుపులో ఉంచుకునే సాధనల్లో (శమదమాదులలో) కూడా ‘శ్రద్ధ’ అనేది ఒకటిగా చేర్చారు. కాబట్టి సాధకుడు చాలా శ్రద్ధగా భగవంతుడిని ధ్యానించాలి. ‘మద్గతేన’ (నా యందు లగ్నమైన) అని అనడం వల్ల… మనసును ఎక్కడెక్కడికో పోనివ్వకుండా కేవలం ఆత్మ మీదే నిలపాలని సూచిస్తున్నారు. అలా శ్రద్ధతో దేవుడిని ధ్యానించేవాడే అందరికంటే గొప్పవాడు (‘యుక్తతమః’ – అంటే శ్రేష్ఠులలో కెల్లా శ్రేష్ఠుడు అని అర్థం). “ఇది నా ఖచ్చితమైన అభిప్రాయం” అని భగవంతుడే స్వయంగా చెప్పాడంటే… భక్తితో కూడిన ఆ ధ్యానానికి ఎంత శక్తి ఉందో మనకు స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది. లోకంలో జనం దృష్టిలో “వీడు గొప్పవాడు” అనిపించుకుంటే సరిపోదు. సాక్షాత్తు భగవంతుడి దృష్టిలో “వీడు గొప్పవాడు” అనిపించుకోవాలి. అలాంటి గొప్ప స్థితి కేవలం శ్రద్ధతో చేసే దైవ ధ్యానం వల్లనే దక్కుతుందని ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పారు. కాబట్టి మోక్షం కోరుకునేవాడు తప్పకుండా ఆ మార్గాన్ని ఆశ్రయించి, దేవుడి దయను పొంది తరించాలి.