తపస్విభ్యోఽధికో యోగీ జ్ఞానిభ్యోఽపి మతోఽధికః ।
కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ తస్మాద్యోగీ భవార్జున ॥ 46
తపస్విభ్యః, అధికః, యోగీ, జ్ఞానిభ్యః, అపి, మతః, అధికః,
కర్మిభ్యః, చ, అధికః, యోగీ, తస్మాత్, యోగీ, భవ, అర్జున.
యోగీ = ధ్యాననిష్ఠుడు, తత్త్వజ్ఞాని; తపస్విభ్యః = కృచ్ఛ్రచాంద్రాయణాది తపస్సు ఒనర్చేవారి కంటే; అధికః = శ్రేష్ఠుడు; జ్ఞానిభ్యః అపి = శాస్త్రార్థం ఎరిగిన పండితులు, శాస్త్రజ్ఞానుల కంటే; అధికః = శ్రేష్ఠుడు; యోగీ = తత్త్వజ్ఞాని; కర్మిభ్యః చ = అగ్నిహోత్రాది కర్మలను అనుష్ఠించే వారికంటే; అధికః = శ్రేష్ఠుడు; (అని) మతః = తలపబడుచున్నాడు; తస్మాత్ = కనుక; అర్జున = పార్థా; యోగీ = తత్త్వజ్ఞానివి; భవ = కమ్ము!
తా ॥ యోగి (అంటే, తత్త్వజ్ఞాని, ధ్యాననిష్ఠుడు) కృచ్ఛ్ర చాంద్రాయణాది తపోనిష్ఠుల కంటే శ్రేష్ఠుడు, శాస్త్రజ్ఞులైన పండితుల కంటే కూడా అధికుడు. మరియు, అగ్నిహోత్రాది యజ్ఞపరాయణులైన కర్మఠుల కన్నా ఉన్నతుడు. కనుక, అర్జునా! నీవు యోగివి కమ్ము!
వ్యాఖ్య: –
ఈ శ్లోకంలో ‘ధ్యానయోగి’ (ధ్యానం చేసేవాడు) ఎంత గొప్పవాడో నిరూపిస్తున్నారు.
ధ్యానయోగి…
- తపస్సు చేసేవారి కంటే (కఠినమైన వ్రతాలు చేసేవారి కంటే),
- శాస్త్ర జ్ఞానం ఉన్నవారి కంటే (కేవలం పుస్తక జ్ఞానం ఉన్న పండితుల కంటే),
- కర్మకాండలు చేసేవారి కంటే (యాగాలు, పూజలు చేసేవారి కంటే)
… చాలా గొప్పవాడని ఇక్కడ చెప్పారు.
ఇక్కడ ‘తపస్వులు’ అంటే చాంద్రాయణ వ్రతం వంటి కఠినమైన నియమాలు పాటించేవారని, ‘జ్ఞానులు’ అంటే కేవలం శాస్త్రాలు చదివి తెలుసుకున్నవారని, ‘కర్మనిష్ఠులు’ అంటే యజ్ఞయాగాలు చేసేవారని అర్థం. ముందు ముందు భగవంతుడు ‘జ్ఞానాద్ధ్యానం విశిష్యతే’ (జ్ఞానం కంటే ధ్యానం గొప్పది) అని ఇదే విషయాన్ని స్పష్టంగా చెబుతారు. అంటే, కేవలం పుస్తకాలు చదివి తెలుసుకున్న పరోక్ష జ్ఞానం కంటే… ఆత్మధ్యానం చేయడం చాలా శ్రేష్టమని అర్థం. దీనిలో దాగున్న సూత్రం ఏంటంటే: ఏది జీవుడిని దేవుడికి (పరమాత్మకు) బాగా దగ్గరగా చేర్చుతుందో, దేనివల్ల మనిషి దైవానికి అతి దగ్గరగా ఉంటాడో… అదే మిగతా అన్నిటికంటే గొప్పది. ఈ ఒక్క సూత్రం ద్వారా ప్రపంచంలో ఉన్న అన్ని పనుల, అన్ని వస్తువుల విలువను, ఏది గొప్ప ఏది తక్కువ అనే విషయాన్ని మనం సులభంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.
‘యోగీభవ’ (నువ్వు యోగివి కా) అని భగవంతుడు అర్జునుడిని ఆదేశించారు. అయితే, ఆయన ఈ మాటను ఉన్నట్టుండి చెప్పలేదు. ముందుగా యోగం ఎంత గొప్పదో వివరించి, ఆ తర్వాతే ఈ ఆదేశం ఇచ్చారు. అందుకే ఇక్కడ ‘తస్మాత్’ (అందువల్ల) అనే పదాన్ని వాడారు. ఏ విషయానైనా కారణం చెప్పి వివరిస్తేనే ఎదుటివారికి నమ్మకం కలుగుతుంది. శ్రీకృష్ణుడు కూడా అదే చేశారు. ధ్యానం ఎలా చేయాలి, దాని విలువ ఏంటి అనేది చాలా సేపు వివరించి… చిట్టచివరగా “ఈ కారణాల వల్ల నువ్వు యోగివి కా” అని ప్రేమతో చెప్పారు.
భగవంతుడు చెప్పినట్లుగా ప్రతి ఒక్కరూ ‘యోగి’ కావాలే తప్ప, ‘భోగి’ (కేవలం సుఖాలు అనుభవించేవాడు) కాకూడదు. మనం అందరికీ “యోగివి కా” అని చెప్పాలి కానీ, “భోగివి కా” అని చెప్పకూడదు. యోగం మనలోని రోగాన్ని (భవరోగం అంటే జన్మల చక్రం అనే జబ్బును) నయం చేస్తుంది. దేవుడితో కలిపే ఆ యోగమే… మన కష్టాలన్నిటినీ పోగొట్టడానికి ఉన్న ఏకైక గొప్ప మార్గం . కృష్ణుడు “యోగివి కా” అని అర్జునుడికి ఒక్కడికే చెప్పినట్లు అనిపించినా, అది మనందరికీ చెప్పినట్లే భావించాలి.
అసలు యోగి అంటే ఎవరు? జుట్టు, గడ్డం పెంచుకుని, కాషాయ బట్టలు కట్టుకుని సన్యాసిగా మారినంత మాత్రాన యోగి అయిపోరు. మనస్సును బయటి విషయాల నుంచి వెనక్కి తిప్పి, లోపలికి మళ్లించి, ఆత్మ మీద నిలిపేవాడే నిజమైన యోగి. భగవంతుడిని ధ్యానించేవాడే యోగి. యోగి అయితేనే ఈ సంసార బంధాల నుంచి విముక్తి దొరుకుతుంది. అంటే, ధ్యానం ద్వారా ‘నేను ఎవరు’ అని తెలుసుకున్నప్పుడే మనిషికి మోక్షం వస్తుంది. కాబట్టి అందరూ ఆ గొప్ప యోగస్థితిని చేరుకుని తరించాలి.